برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

روش داستاني - تبليغ تفسير محور 5

 

نویسنده و پژوهشگر: حميد جلالي

داستان‌گويي و شنيدن داستان هميشه و براي همه اقشار جذاب بوده و هست. مهم نيست كودك باشي يا نوجوان، ميان‌سال باشي يا سال‌خورده، هميشه يك داستان خوب با پرداختي مناسب و روايتي جذاب مي‌تواند مخاطبان را به خود جذب نمايد. مبلغاني كه تجربه زيادي در فعاليت‌هاي تبليغي دارند، بر اين نكته اذعان مي‌كنند كه كمتر شيوه‌اي بوده و هست كه به اندازه قصه‌گويي در مخاطبان اثر مناسب داشته و جلب توجه كند.

به همين دليل است كه در قرآن كريم نيز شاهد استفاده فراوان از اين شيوه تبليغي هستيم و اين كتاب آسماني سرشار است از داستان‌هاي انبياء گذشته و اقوامي كه اكنون مايه عبرت و درس‌آموزي براي ما هستند. البته استفاده از شيوه داستاني در تبليغ مبتني بر قرآن كريم، منحصر در استفاده از داستان‌هاي قرآني نيست و مي‌تواند به صورت عام‌تري مورد توجه قرار گيرد. روش داستاني در تبليغ تفسير محور را مي‌توان اين‌گونه تبيين كرد كه استفاده از داستان‌هاي قرآن، شان نزول آيات و داستان‌هايي كه به تفسير و تبيين بهتر آيات مي‌انجامد را روش داستاني خطاب مي‌كنند.

اين روش داراي ويژگي‌هاي متعددي است كه از جمله آن‌ها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

    1. 1.از آن‌جا كه تفسير آيات قرآن همراه با بيان داستان به مخاطب منتقل مي‌گردد ماندگاري آن در ذهن مستمع بسيار زياد خواهد بود.
    2. 2.اين روش براي تمامي گروه‌هاي سني با پرداخت مناسب قابل اجرا و از جذابيت بسيار بالايي برخوردار است.
    3. 3.با استفاده مناسب از نكات اخلاقي و ارشادي داستان مي‌توان مباحث تفسيري آيه را به خوبي ضمن عينيت بخشيدن به آن‌ها به مخاطب منتقل كرد.

با استفاده از اين روش مي‌توان مفاهيم قرآني و توصيه‌هاي اخلاقي را با نيازهاي روز مخاطبان پيوند داده و مورد استفاده قرار داد. در ادامه براي نمونه يكي از موارد استفاده از روش داستاني در بيان مفاهيم قرآني را مرور مي‌كنيم.

امروزه با گسترش آپارتمان‌ها در شهرهاي كشور،‌ زندگي آپارتماني با فرهنگ خاص خود، بسيار گسترش يافته و به بخشي از زندگي و دغدغه‌هاي روزمره مردم تبديل شده است. ذكر داستاني در اين زمينه و آموزش مفهومي قرآني در ارتباط با اين مسئله مي‌تواند براي مخاطبان بسيار جذاب و شنيدني باشد. داستاني كه با اشاره به يك معضل براي خانواده‌هاي متدين و مذهبي در بسياري از آپارتمان‌ها شروع مي‌شود. لحن داستان با توجه به زمان، مكان و مخاطبان ما قابل تغيير است. داستاني كه به عنوان نمونه در ادامه آمده است البته روايتي مكتوب دارد و در بيان شفاهي و خطابي طبيعتا روايت آن بايد دچار تغيير و تبديل شود.

"دیگر ذله شده بود. هر راهی را که فکر می‌کرد مفید است امتحان کرده بود، اما فایده‌ای نداشت. به نظرش رسیده بود که این دعواها فایده‌ای ندارد. از بنگاه محل در مورد فروش خانه و خرید جایی دیگر پرس و جو کرده بود. این کار اگر چه سخت و پر زحمت بود اما از تحمل همسایه‌ای بی‌مراعات و مردم آزار بهتر بود. از این‌که هر ساعت از روز صدای موسیقی حرامش در خانه شنیده شود و یا هر ساعت از شب دوستان نابابش در محل داد و بیداد راه بیاندازند خسته شده بود. شاید بقیه همسایه‌ها می‌توانستند علی رغم نارضایتی این وضعیت را تحمل کنند اما او نمی‌توانست. از دیروز برای تعویض خانه دست نگه داشته بود. حالا داشت به آخرین راه حل فکر می‌کرد. راه حلی که تازه به سوی آن راهنمایی شده بود. بوی آش رشته در خانه پیچیده بود. کاسه‌ای که رویش تزیین شده بود را برداشت و به سمت خانه همسایه رفت. همسایه وقتی در را باز کرد، اخم‌هایش در هم رفت. فکر کرد دوباره برای دعوا آمده است. اما وقتی کاسه آش را دید کمی جا خورد. همسایه کاسه آش را که گرفت تشکری کرد و در را بست. مرد وقتی به خانه رسید صدای بلند ضبط همسایه قطع شده بود. انگار که معجزه شده باشد. مرد چند هفته بعد را نیز به همین رفتار ادامه داد. برای همسایه مردم آزارش جای پارک نگه می‌داشت. با او سلام و علیک گرم می‌کرد و یک بار دیگر هم برای او حلوای نذری برد. همسایه همه کارهای بدش را ترک نکرده بود اما حالا می‌شد در همسایگی‌اش زندگی کرد. صدای موسیقی کمتر شده بود و رفت و آمد دوستان نامعمول هم محدود شده بود. همه راضی بودند. مرد هم خوشحال بود. حالا باز هم صبح‌ها بعد از نماز صبح یک صفحه قرآنش را با خیال راحت و در آرامش می‌خواند. این راه حل معجزه آسا را مدیون قرآن بود. همان روزی که این آیه را خواند: «وَ لاَ تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَکَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ‌؛

هرگز نیکی و بدی یکسان نیست؛ بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی است!» ﴿فصلت‏، 34﴾

از همين جا مي‌توان بحث را به سمت نقش قرآن در زندگي فردي و اجتماعي روزمره سوق داد و ذكر دوباره بخش‌هايي از داستان بالا و اشاره به آن، آيات اجتماعي قرآن كريم پيرامون حق‌الناس را براي مخاطبان تبيين كرد. همچنين كليد واژه‌هايي مانند حقوق همسايه،‌ دوستي در مقابل دشمني، روش برخورد با ناملايمات اجتماعي، ارزش و پاداش نيكي و ... نيز از جمله مواردي است كه ذيل اين آيه شريفه و آيات با مضمون مشابه و مرتبط قابل طرح و تبيين است.

شيوه داستاني در تبليغ بدون شك شيوه‌اي جذاب و شنيدني براي مخاطبان است. تنها نكته‌اي كه در استفاده از اين روش بايد بدان توجه داشت، انتخاب صحيح داستان‌ها با توجه به مخاطبان و نيازهاي آنان است. همچنين با دقت در منابر وعاظ مشهور و بررسي دقيق شيوه‌هاي داستان‌گويي آن‌ها مي‌توان در اين زمينه برداشت‌هاي بهتري داشت و در مقام ارائه نيز از روش‌هاي متنوع‌تري استفاده نمود. شنيدن و بررسي سخنراني‌هاي مرحوم فلسفي و كافي در اين زمينه مي‌تواند بسيار موثر باشد.

استفاده صحيح از روش داستاني در جلسات تبليغي مي‌تواند به فهم بهتر و ماندگارتر محتواي معرفتي ارائه شده براي مخاطبان كمك شاياني نمايد. البته چنان كه گذشت توجه به برخي نكات نيز در اين زمينه لازم و ضروري است. از جمله اين‌كه در نقل داستان‌هاي قرآني و روايات شأن نزول و مانند آن بايد به منابع معتبر مانند تفاسير مراجعه و از ذكر داستان‌هاي بدون مبنا و سند و يا امثال خواب‌ها، به شدت اجتناب نمود.

نكته مهم ديگري كه بايد مورد توجه قرار گيرد نيز اين است كه توجه مبلغ در تمامي مراحل داستان‌گويي و استفاده از اين روش بايد بر ارائه مفاهيم ديني باشد و نبايد داستان و داستان‌گويي چنان وجه غالبي در مجموع جلسه تبليغي ما داشته باشد كه انتقال معارف اسلامي و قرآني در آن، در حاشيه قرار گيرد.