برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

وقتی سخن از «نور» به میان می آید - دریچه¬ای به بایسته¬های تبلیغی، در عرصه روایت‌گری جهاد و شهادت

 

محقق :سید حمید مشتاقی­نیا

اردوهای راهیان نور، فرصت تبلیغی مهمی است که با برنامه­ریزی مناسب می‌توان در جهت گسترش مکتب آسمانی اسلام، بهترین بهره را از آن گرفت. روایت‌گری در این عرصه، مانند هر فرصت تبلیغی دیگری، بایسته­هایی دارد که اخلاص، برخورد نیک و به کارگیری دیگر هنرهای تبلیغی، از جمله لوازم آن است.

در این مقاله، به یاد هشت سال دفاع مقدس، به هشت نکته­ می­پردازیم که از ضروریات عرصه روایت‌گری فرهنگ ایثار و مقاومت به شمار می­آید و گاه کمتر به آن توجه می­شود.

 

1. توجه به هدف

راوی، اثرگذارترین چهره در جمع زائران نور است که باید در گزینش خاطره­ها و تحلیل­های مرتبط با دفاع مقدس، به گونه­ای هوشمندانه، به هدف اصلی شکل­گیری این اردوها توجه داشته باشد.

یکی از آسیب­های جدی در اردوهای راهیان نور این است که زائر جوان در پایان اردو احساس می­کند هر چه خوبی است، به شهدا مربوط می­شود و زندگی امروز، بی­شهدا معنا و سودی ندارد. از این رو، آرزو می­کند همان جا مرگش فرا رسد و دیگر رنگ دیار خود را نبیند. به طور طبیعی، چنین فردی در دامان ناامیدی و افسردگی می­افتد. این در حالی است که هدف اصلی از آشنایی جوانان با مفاهیم ایثار و شهادت، ایجاد نشاط معنوی و درس‌آموزی از مکتب شهیدان و بهره­مندی از آن برای داشتن زندگی دینی و انقلابی است.

 

2. وسیله بودن شهدا

شهیدان، دین جدیدی ابداع نکرده­اند، بلکه راه کمال و سعادت را از مسیر عمل به جزئی‌ترین آموزه‌های دین، دنبال کرده­اند. شهدا با زندگی پاک و الهی خویش، ثابت کردند که بر خلاف ادعای دنیازدگان، دین اسلام برای هزار و چهارصد سال پیش نبوده است و در همه دوره­ها و همه قوم­ها، پیام نیک­بختی دارد. از این رو، با انتخاب خاطر­ه­های مناسب و موضوعی از دوران دفاع مقدس، می­توان احکام دین و معارف نهفته در بطن اسلام و انقلاب اسلامی را به جوانان و نوجوانان علاقه‌مند به شهدا معرفی کرد.

 

3. حرکت در عمق

نمی‌توان منکر ضرورت و تأثیر احساسات در انس نسل جوان با شهدا شد، ولی باید توجه داشت که ممکن است حس و شور روزهای حضور در راهیان نور، پس از بازگشت به شهر و دیار و قرار گرفتن در فضای متفاوت، به راحتی از بین برود.

مگر نه آنکه، بسیاری از کسانی که حماسه‌ها و مظلومیت‌های شهدا را دیدند، در فراز و نشیب زندگی، در زر و زیور دنیا غرق شدند و آرمان‌های دوستان شهیدشان را به فراموشی سپردند؟ به طور طبیعی، کسانی که شرح این عشق­ها و حماسه‌ها را فقط شنیده یا خوانده‌اند، بیشتر در معرض خطر فراموشی آموزه‌های جهاد و شهادت قرار دارند. از این رو، باید دانست که مخاطبان را باید از راه منطق و استدلال، به آموزه­های دین خدا مجهز کرد تا در برابر وسوسه‌های فکری، به چالش عقیدتی و رفتاری، مبتلا نشوند.

 

4. جبر یا اختیار

برخی برای توجیه فاصله خود با مطالبات شریعت اسلام، این ادعا را مطرح می‌کنند که در دوران جنگ، به اقتضای زمان، فضای خاصی بر کشور حاکم بوده است و شرایط به گونه‌ای بود که مردم بیشتر دنبال معنویت می­رفتند و در حال و هوایی پاک، زندگی می‌کردند! امروز فضای جامعه به گونه‌ای است که ایمان‌ها ضعیف شده و مسابقه‌ای برای مال‌اندوزی و اشرافی‌گری، به راه افتاده است. پس دیگر نمی‌شود مانند آن دوران زندگی کرد. در پاسخ باید گفت، محیط در تربیت انسان‌ها نقش دارد، ولی باید در نظر داشت که افراد بسیاری هم بودند که در همان شرایط حاضر نشدند قدمی برای دین و سرزمین خود بردارند.

راوی محترم، همواره باید به مخاطب یادآور شود که شهیدان مانند همه جوانان، احساسات و غرایزی داشته­اند، مانند شهید چمران که استاد دانشگاه امریکا و وزیر دفاع بود؛ شهید باکری، شهردار یکی شهرهای بزرگ بود؛ سید مجتبی هاشمی، وضع مالی مناسبی داشت؛ علم­الهدی، دانشجو بود و... . شهدا مجبور به طی این مسیر نبودند. اکنون نیز می‌توان به زندگی برخی ارداتمندان شهدا اشاره کرد که در هوایی زلال نفس می‌کشند و از زندگی پاکی برخوردارند.

 

5. هم‌ذات‌پنداری با شهدا

روایتگران بزرگی به این تجربه رسیده­اند که بیان خاطرات شهیدانی که از نظر سن، جنسیت، جغرافیا، قومیت، حرفه و تحصیلات، با مخاطبان ما مشترکاتی دارند، برای آنان جذابیت بیشتری خواهند داشت.

 

6. جامعیت گفتاری

باید این نکته را دانست که گویی زائران وادی نور از رویدادهای جنگ و جوانب آن، کوچک‌ترین اطلاعی ندارند. بر این اساس، لازم است راوی توجه داشته باشد که تنها به بیان خاطرات دوران دفاع مقدس، بسنده نکند. بسیاری از مخاطبان، شاید به هر دلیلی حاضر به طرح پرسش‌ها و ابهام­های خود نباشند. راوی باید بکوشد، مسائل گوناگون جنگ، از جمله شرایط و بحران‌های داخلی کشور، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اجماع بین‌المللی برای انزوا و شکست جمهوری اسلامی، ادعاهای صدام و مجموعه شبهاتی را که ممکن است در ذهن مخاطب به وجود بیاید، تحلیل کند و به آنها پاسخ‌ بگوید.

در این میان، پرهیز از دامن زدن به برخی اختلاف­های موهوم در بیان میزان نقش ارتش و سپاه در جنگ، مسائل قومی و مذهبی و... اهمیت ویژه‌ای دارد.

 

7. رقابت ممنوع!

همواره مخاطبان، راوی را زیر نظر دارند. افزون بر لزوم برخورد خوب با مخاطب و اهتمام عملی به رعایت اخلاق فردی، باید توجه داشت که گاه در مناطق عملیاتی، رقابت‌های ناخواسته‌ای با راویان اعزامی از نهادهای دیگر پیش می‌آید که از نگاه مخاطب، رویدادی نسنجیده و توجیه­ناپذیر است. از آنجا که روایت‌گری برای شهدا، متولی انحصاری ندارد، راویان گوناگونی از نهادها و سازمان‌های بسیاری، در یادمان‌های شهدا مستقر می‌شوند. هنگام حضور کاروان‌ها، گاه رقابتی برای به چنگ آوردن تریبون ایجاد می‌شود که پسندیده نیست. بهتر است اگر می‌دانیم راوی مستقر در یادمان، اطلاعات و بیان مطلوبی ندارد، احترام وی را نگاه داریم و در فرصت‌های دیگر، مانند داخل اتوبوس، به بیان ناگفته­ها بپردازیم.

 

8. ارتباط با مردم بومی

مردم شهرهای مرزی، مردمی خونگرم و مهمان­نوازند، ولی گاهی برخی از آنها به دلیل وضعیت نامطلوب اقتصادی و رفاهی یا تبلیغات منفی بدخواهان انقلاب و تشیع، واکنش خوبی نسبت به برگزاری این نوع اردوها ندارند. بسیار دیده شده که برخی اهالی ساکن در مناطق مرزی، با دیدن کاروان‌های راهیان نور، به دنبال روحانی کاروان گشته­ و وی را بزرگ‌ و اداره‌کننده اردو دانسته، از این رو، نگرانی‌ها، دشواری­ها و پرسش‌های خود را با او در میان گذاشته­اند.

نکته جالب این‌ است که این افراد با توجه به دل پاک‌شان، با کوچک‌ترین رفتار محبت‌آمیزی، به مهمانان محبت می­کنند. از این رو، شایسته است که روحانی کاروان‌های راهیان نور، خود را روحانی میزبانان با صفای زائران بداند و در فرصتی مناسب، در رویارویی با مردم بومی منطقه، به راهبردهای تبلیغی توجه داشته باشد.

بی‌تردید آنچه بیان شد، به اقتضای بضاعت این نوشتار بوده و بحث و بررسی درباره نکته­های تبلیغی در عرصه روایتگری و شناخت آسیب‌های احتمالی، به فرصت و مجال بیشتری نیاز دارد. والسلام علی عبادالله الصالحین.