برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

منظومه هاي قرآني، جذاب و شنيدني - تبلیغ تفسیرمحور(4)

 

محقق:‌حميد جلالي طلبه سطح عالی حوزه علمیه قم

براي بيان مطالب خوب در منبر، تنها داشتن محتواي غني كافي نيست و بايد در انتخاب اين محتوا به نيازها و علايق مخاطب نيز توجه داشت و در گام بعد نيز محتواي غني و مناسب با حال مخاطب را در قالبي شيرين، جذاب و شنيدني در اختيار او قرار داد. براي انتخاب محتوايي غني و پاسخگويي به نيازهاي مخاطبان بدون شك مرجعي پرمحتواتر و صائب‌تر از قرآن كريم نمي‌توان سراغ گرفت. اما همين محتواي غني نيز بايد در قالبي مناسب به مقتضاي حال و نيازهاي مخاطب به او عرضه شود. يكي از روش‌هايي كه مي‌توان در اين زمينه در پيش گرفت، روش منظومه‌اي در بيان معارف قرآني است.

انسان موجودي است كه ذاتا از نظم و ترتيب لذت مي‌برد و با توجه به نيازهاي خود در يك ساختار منظم، كارايي و درك بهتري از خود نشان مي‌دهد. آفرينش منظم اين جهان از سوي خداوند نيز، علاوه بر مقتضاي علم و حكمت الهي، اشاره‌اي است به اين نياز و علقه انساني.

عقل انسان از آنجا كه ساختاري منطقي و منظم دارد، در فهم مطالب نيز بيشتر طالب مفاهيمي است كه در قالبي منطقي، منظم و سلسله‌وار به او ارائه مي‌شود. از همين رو است كه بايد در انتخاب شيوه بيان مطالب براي مخاطبان از اين ويژگي كمال استفاده را نمود و با استفاده از پردازش منظم، منطقي و سلسله‌وار محتوا، اثري ماندگارتر در ذهن مخاطب گذاشت. روش منظومه‌اي در بيان معارف قرآني،‌ ريشه در همين اصل دارد. روش منظومه‌اي در واقع بررسي و تبيين‌ آياتي از قرآن كريم است كه يك وجه مشترك دارند به گونه‌اي كه با چينش منطقي آنها در كنار هم بتوان به نتيجه مطلوب رسيد.

اين شيوه داراي ويژگي‌هايي است از جمله:

  1. 1.به دليل بهره‌گيري از آيات مختلف از تنوع و جذابيت خاصي برخوردار خواهد بود.
  2. 2.استفاده از اين روش موجب دوام و استقرار مطالب در ذهن مخاطب مي‌شود.
  3. 3.از آن جا كه معمولا در اين روش،‌ مباحث داراي سير صعودي يا نزولي هستند مخاطب را در رسيدن به مقصود ترغيب مي‌نمايد.
  4. 4.از سوي ديگر استفاده و مراجعه مكرر به آيات قرآن كريم براي گوينده و شنونده، ايجاد انس با آيات اين كتاب آسماني را به همراه خواهد داشت.

به عنوان نمونه‌اي از طرح موضوعي با اين شيوه به بررسي قسم‌هاي قرآن نگاهي خواهيم انداخت. خداوند در قرآن كريم براي تاكيد برخي از مطالب و اشاره به اهميت آنها از قسم استفاده نموده است. استفاده از اين شيوه در قرآن كريم تا بدان حد تكرار شده است كه قسم‌هاي قرآن، موضوع ده‌ها كتاب، پايان نامه و مقاله قرار گرفته است و تحقيقات گسترده‌اي در مورد آن و شيوه به كارگيري قسم در قرآن كريم صورت گرفته است. آنچه پرداختن به آن در اين مجال خالي از لطف نيست اين است كه خداوند متعال در آيات مختلف و به مناسبت‌هاي گوناگون از قسم‌هاي متعددي استفاده كرده و گاهي اوقات تنها يك قسم را به كار برده است. مانند: «وَ الْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ= به عصر سوگند كه انسان‌ها همه در زيانند»(1) و گاهي از دو قسم استفاده شده است. «وَ الضُّحَى‌ * وَ اللَّيْلِ إِذَا سَجَى‌ = قسم به روز در آن هنگام که آفتاب برآید (و همه جا را فراگیرد)، و سوگند به شب در آن هنگام که آرام گیرد.» (2)

هم‌چنين در برخي موارد خداوند متعال براي ارائه مطلب از سه قسم استفاده كرده است. «وَ اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى ‌* وَ النَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَ مَا خَلَقَ الذَّکَرَ وَ الْأُنْثَى‌ * إِنَّ سَعْيَکُمْ لَشَتَّى‌ = قسم به شب در آن هنگام که (جهان را) بپوشاند، و قسم به روز هنگامی که تجلّی کند، و قسم به آن کس که جنس مذکّر و مؤنّث را آفرید، که سعی و تلاش شما مختلف است.» (3)

بعضي ديگر از آيات قرآن كريم شامل چهار قسم در كنار هم هستند. مانند: «وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ‌ * وَ طُورِ سِينِينَ‌ * وَ هٰذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ‌ * لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ‌ = قسم به انجیر و زیتون [یا: قسم به سرزمین شام و بیت المقدّس‌]، و سوگند به «طور سینین»، و قسم به این شهر امن [= مکّه‌]، که ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم.»(4) البته اين سقف قسم‌هاي قرآني نيست و در آياتي ديگر ما شاهد پنج قسم در كنار هم هستيم. «وَ الْفَجْرِ * وَ لَيَالٍ عَشْرٍ * وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ * اللَّيْلِ إِذَا يَسْرِ * هَلْ فِي ذٰلِکَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ = به سپیده دم سوگند، و به شبهای دهگانه، و به زوج و فرد، و به شب، هنگامی که (به سوی روشنایی روز) حرکت می‌کند سوگند (که پروردگارت در کمین ظالمان است)! آیا در آنچه گفته شد، سوگند مهمّی برای صاحبان خرد نیست؟!» (5) بعد از اين قسم‌ها مطلبي هست كه خداوند براي بيان آن يازده قسم خورده است. اين تعداد قسم در سوره‌اي از قرآن كريم نشان دهنده اهميت بيش از اندازه مطلبي است كه خداوند متعال در مقام بيان آن است. «وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا * وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلاَهَا * وَ النَّهَارِ إِذَا جَلاَّهَا * وَ اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا * وَ السَّمَاءِ وَ مَا بَنَاهَا * وَ الْأَرْضِ وَ مَا طَحَاهَا * وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا * قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا * وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا = به خورشید و گسترش نور آن سوگند، و به ماه هنگامی که بعد از آن درآید، و به روز هنگامی که صفحه زمین را روشن سازد، و به شب آن هنگام که زمین را بپوشاند، و قسم به آسمان و کسی که آسمان را بنا کرده، و به زمین و کسی که آن را گسترانیده، و قسم به جان آدمی و آن کس که آن را (آفریده و) منظّم ساخته، سپس فجور و تقوا (شرّ و خیرش) را به او الهام کرده است، که هر کس نفس خود را پاک و تزکیه کرده، رستگار شده؛ و آن کس که نفس خویش را با معصیت و گناه آلوده ساخته، نومید و محروم گشته است!» (6)

وقتي با استفاده از روش منظومه اي، بحث را به اينجا رسانديم، مخاطب كه كاملا درگير بحث شده است آمادگي دارد تا شرح و تفسير مطلب مهمي را كه خداوند متعال براي آن يازده قسم خورده است را بشنود و آن را با گوش جان بشنود. در حالي كه اگر از ابتدا مطلب نهايي طرح مي شد، هرگز چنين انگيزه‌اي را براي مخاطب ايجاد نمي‌كرد و اثر ماندگاري در او به جاي نمي‌گذاشت. اين‌گونه يكي از معارف قرآني به خوبي براي مخاطبان تبيين شده و از سوي آنان نيز با دقت بالا دنبال مي‌شود. روش منظومه‌اي يكي از روش‌هاي خوب و جذاب در ارائه مفاهيم قرآني در راستاي تكليف الهي ما براي نشر معارف اسلامي و نيز تبليغ تفسير محور است.

 

 

 

پاورقي:

  1. 1.العصر، 1-2
  2. 2.الضحى، 1-2
  3. 3.الليل، 1-4
  4. 4.التين، 1-4
  5. 5.الفجر، 1-5
  6. 6.الشمس، 1-10