برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

نعمت نعمانی - بررسی شخصیت ابن ابی زینب مشهور به نعمانی

نویسنده و پژوهشگر: حسین زمان پور
طلبه سطح عالی حوزه علمیه قم

اشاره
یکی از راه های فهم ارزش یک کتاب گذشته از دقت در متن ومحتوای آن شناخت و آشنایی با نویسنده کتاب است.در این نوشتار سعی شده است تا  با بررسی اجمالی اما دقیق و منظم زندگی و شخصیت ابوعبدالله محمد بن‌ابراهیم بن‌جعفر الکاتب النعمانی البغدادی معروف به ابن‌ابی‌زینب، از علمای قرن چهارم (ق)  و صاحب کتاب غیبت چهره این عالم بزرگ را از پنجره تاریخ به تماشا بنشینیم.

مختصری از زندگی نعمانی
ایشان در شهر نعمان، شهری بین بغداد و واسط به دنیا آمد1و درسال 313 (ق) به شیراز هجرت کرد. سپس به بغداد رفت و نزد بزرگان حدیث همچون کلینی شاگردي كرد. بعد از آن به شام اردن و دمشق رفت و تا آخر عمر شریفش در آنجا ماند. وفات ایشان در حدود سال360 (ق) اتفاق افتاد.2

فرزندان
از تعداد فرزندان ایشان اطلاع دقیقی وجود ندارد؛ اما در كتاب‌هاي رجالی نام نوة دختری ایشان ابوالقاسم حسین بن‌علی بن‌حسین مغربی آمده است که پسر فاطمه دختر نعمانی است. نوه ایشان هم از علمای بنام و درعلوم معقول و منقول سرآمد بوده است.3

اساتید
جناب نعمانی مشایخ فراوانی داشتند. در اينجا به چند نفر از آنان اشاره می‌کنیم:
مشایخ بغداد: عمده‌ترین اساتید ایشان در بغداد بودند؛ چون بغداد در آن زمان مهم‌ترین مرکز علمی به‌حساب می‌آمد. ابن‌عقده کوفی و محمد بن‌یعقوب کلینی از مشهورترین مشایخ بغدادی نعمانی محسوب می‌شدند.
مشایخ دیگر ایشان: محمد بن‌عبدالله بن‌معمر طبرانی از مشایخ طبریه اردن، محمد بن‌عثمان بن‌علان الدهنی از مشایخ دمشق و ابوالقاسم موسی بن‌محمد اشعری قمی هم ازمشایخ شیراز ایشان به ‌شمار می‌آمدند.4

شاگردان
شاخص‌ترین شاگرد نعماني که اجازه داشته از کتاب الغیبه و دیگر کتاب‌هاي ایشان روایت كند، ابو‌الحسین محمد بن‌علی شجاعی است.5

تألیفات
غیر از کتاب الغیبه، کتاب‌های دیگری با نام‌هاي تفسیر قرآن، جامع الاخبار، الرد علی الاسماعیلیه، الفرائض، نثر اللالی فی الحدیث و... را به نگارش در آورده‌ است. نکته قابل تأمل درمورد تألیفات ایشان این است که علاوه بر قوت در علم حدیث، ایشان در علم کلام هم بسیار قوی بودند. این مطلب ازکتاب‌هاي ایشان کاملاً قابل درک است.6

نظر علما، در مورد شخصیت نعمانی
نجاشی: {«ابن‌زینب شیخ من اصحابنا، عظیم القدر، شریف المنزله، صحیح العقیده،کثیرالحدیث».} مشخص است که نجاشی نعمانی را کاملاً قبول داشته، او را از بزرگان علم حدیث مي‌دانسته است.7
علامه حلی: به او کاتب گفته‌اند؛ چون کثیرالحدیث بوده است.8
شیخ حر عاملی: درامل الامل وتذکره المتبحرین او را شاگرد کلینی دانسته و کتاب الغیبه او را خوب و جامع عنوان کرده است.
ماحوزی هم ایشان را ازمشایخ اجازه دانسته است.9
ابن‌داود و ابن‌طاوس هم درکتاب‌های خود ایشان را توثیق کرده‌اند.10
همان‌طور که ازکلام علما رجال برمی‌آید هیچ‌گونه قدح یا تضعیفی درشأن ایشان نیامده و تمام علما، ایشان را عالمي متبحر در فن حديث مي‌دانستند.

نکات کاربردی درکلام نعماني
از آنجا که جناب نعمانی از بغداد هجرت کرده، به شام رفت، اطلاع دقیقی از زندگی شخصی و خصوصیات اخلاقی ایشان درکتاب‌هاي تراجم و رجال موجود نیست، تا بتوان آسان‌تر نکاتی را از ایشان در این زمینه نقل کرد؛ اما آثار ایشان مخصوصاً مقدمه کتاب الغیبه حاوی نکات ارزنده‌ای در این زمينه است که به دو نمونه از آن اشاره می‌کنیم.
1. انتخاب مذهب تشیع از طریق ادله محکم و طریق علمی:11
مهم‌ترین نکته برای هر شیعه دريافت معارف مذهب از طریق روایات قرآن كريم است؛ چرا كه اگر معرفت یقینی باشد، شخص با اندک شبهه‌ای بدبین نمي‌شود و ازطریق حق خارج نمي‌گردد. تبعیت کورکورانه باعث می‌شود انسان‌ها دین خود را با درك صحيح انتخاب نکنند و در مذهبشان متزلزل نشان دهند که نتیجه آن دور شدن از صراط مستقیم است. امام صادق (ع) در روایتی به همین مطلب اشاره مستقیمی دارند: {«من دخل فی هذا الدین بالرجال اخرجه منه الرجال کما ادخلوه فیه ومن دخل فیه بالکتاب والسنه زالت الجبال قبل ان یزول».}12
2. استواری در امر تبلیغ دین:
ایشان در مقدمه کتاب الغیبه می‌فرمایند: کسی که خداوند به او بهره ای از علم عنایت فرموده امر شده دیگر برادران را در معارف دینی کمک کند، اشتباهات را برای‌شان تبیین کند و آنان را به راه راست راهنمايي کند و شک را از بين برده، و نور یقین را در دل آنان روشن کند.
کلام ایشان اهمیت کار تبلیغ را گوشزد می‌کند و وظیفه طلاب عزیز را در این مسیر نشان می‌دهد؛ چرا که خداوند در قرآن مي‌فرمايد: {«من احیاها فکانما احیا الناس جمیعا».}13
در پايان گفتني است مطالب دیگری هم در مقدمه اين كتاب آمده که قابل استفاده عزیزان است.14
درود بی‌پایان خداوند بر روح تمام عالمانی که با تلاشِ جهادگونه معارف حقه الهی را به دست ما رسانده‌اند.

پي نوشت:

1. کشف الحجب والاستار؛ ص32.
2. نعماني؛ الغيبه؛ مقدمه.
3. الکنی والقاب باب واو
4. خویی، ابوالقاسم؛ معجم رجال الحديث؛ ج15، ص227.
5. موسوعه اصحاب الفقها؛ ص337.
6. نجاشی؛ رجال؛ ص383.
7. همان.
8. ایضاح الاشتباه؛ ص289.
9. نعماني؛ الغیبه؛ مقدمه
10. مامقاني، تنقیح المقال؛ ج2، ص55.
11. شبيري، محمدجواد؛ انتظار؛ش5(1381).
12. مجلسي؛ بحارالانوار؛ ج2، ص105.
13. مائده:32.
14. نعما