برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

تبلیغ تفسیرمحور؛ * چه باید گفت و چگونه؟

 

محقق: حمید جلالی

اركان تبليغ و عوامل مؤثر در آن در سه بخش دسته‌بندي می‌شود:

ركن اول مبلغ و پيام‌رسان است. از منظر قرآن كريم مبلغ بايد داراي شرايطي باشد، از جمله اينكه در كار خود اخلاص را رعایت کند،1دلسوز و مهربان باشد،2 ضمن برخورداري از علوم لازم، با مطالعة كافي به اين مهم بپردازد،3 فروتن و متواضع باشد4 و در گذراندن اين مسير صبوري و استقامت پیشه کند.5

ركن ديگر تبليغ، مخاطب و گيرندة پيام است. در مواجهه با هر مخاطب براي بهبود كيفيت امر تبليغ بايد نيازهاي او را شناسايي کرد. اين امر نيز مي‌تواند با جمع‌آوري اطلاعاتي در مورد سن و جنسيت او، ميزان معلوماتش در حوزه‌هاي مختلف، منطقه و محيط زندگي‌اش، اعتقادات و آداب و رسوم وي و همچنين هدف وي از دريافت پيام‌ سامان يابد.

ركن سوم محتواي تبليغ است؛ پيامي كه بايد در فرايند تبليغ از سوي مبلغ به مخاطب ارائه گردد و به او رسانده شود. اين پيام ممکن است ماهيت‌هاي متفاوتي داشته باشد؛ دنيوي يا اخروي، معطوف به عقل مخاطب يا احساسات او و آنکه مخاطبش خاص باشد يا براي همه مخاطبان فهمیدنی و مهم بنماید. توجه به اين خصوصيات و ده‌ها خصوصيت ديگر، محتواي پيام را براي مخاطب شايستة توجه يا بدون فايده مي‌کند.

چنان‌كه گذشت، برای تأمین محتواي تبليغ چندان نیازی به جست‌وجو نيست تا از آن راه بهترين منبع براي اين امر را شناخت. قرآن كريم، معجزة جاويدان آخرين پيامبر الهي است كه محتواي تبليغ و دعوت حضرت محمد(صلّي ‌الله ‌عليه ‌و آله) را در بردارد. خداوند متعال در آيات متعددي پيامبر گرامي(صلّي ‌الله ‌عليه ‌و آله) را به دعوت مردم بر اساس اين كتاب آسماني امر مي‌كند: «فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخَافُ وَعِيدِ»6 و دستور استفاده از اين محتوا را در امر تبليغ چنین بیان مي‌فرمايد. «وَ اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْکَ مِنْ کِتَابِ رَبِّکَ».7

این‌گونه خداوند متعال مبلغاني را كه با استعانت از آيات قرآن دعوت مي‌كنند و محتواي تبليغ خود را «احسن الحديث» قرار مي‌دهند، می‌ستاید و مي‌فرمايد: «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صَالِحاً وَ قَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ‌«.8

البته فراتر از اين جايگاه رفيع و بي‌همتا براي قرآن كريم، مزاياي فراواني برای انتخاب محتواي تبليغ از اين كتاب آسماني وجود دارد كه از جمله به اين موارد مي‌توان اشاره كرد:

1. بيان تفسير و تبليغ غير مستقيم؛ زيرا قرآن كريم بسياري از مفاهيم عميق و نكات اخلاقي ظريف را در قالب مثال‌ها و داستان‌هاي اقوام گذشته بيان مي‌كند. اين سبك و اسلوب خاص قرآن كريم كه در كنار ارائة بالاترين و ارزشمندترين مفاهيم، براي مخاطبان هم جذابيتي دل‌پذير دارد؛

2. تأثير فوق‌العاده و بي‌نظير؛ از آنجا که قرآن كريم از جانب خداوند متعال براي بشر نازل شده است، تأثيري عميق بر جان‌هاي آماده مي‌گذارد. خداوند متعال اين تأثير زيبا را اين‌گونه تصوير مي‌كند: «اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ کِتَاباً مُتَشَابِهاً مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلَى ذِکْرِ اللَّهِ ذلِکَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ؛ 9خداوند بهترین سخن را نازل کرده، کتابی که آیاتش (در لطف و زیبایی و عمق و محتوا) همانند یکدیگر است؛ آیاتی مکرّر دارد (با تکراری شوق‌انگیز) که از شنیدن آیاتش لرزه بر اندام کسانی که از پروردگارشان می‌ترسند می‌افتد. سپس برون و درونشان نرم و متوجّه ذکر خدا می‌شود. این هدایت الهی است که هر کس را بخواهد با آن راهنمایی می‌کند و هر کس را خداوند گمراه سازد، راهنمایی برای او نخواهد بود!»

3. بطلان ناپذير است؛ قرآن كريم بزرگ‌ترين معجزة پيامبر خاتم است و از همين رو در موارد متعددي مدعيان را به تحدي فراخوانده و آنها را از آوردن مثل اين آيات يا يافتن هرگونه خطا و اختلافي در اين كتاب آسماني عاجز دانسته است، در حالي كه هر سخن بشري ديگر و هر شاخه‌اي از شاخه‌هاي علوم و فنون و بسياري از گزاره‌ها و مفاهيم ديگر، بارها مناقشه پذیرفته و رد و اثبات شده است. استفاده از آيات گران‌قدر قرآن كريم مي‌تواند در استحكام بخشيدن به محتواي تبليغ، نقشي اساسي داشته باشد.

4. متنوع است؛ قرآن كريم همان‌گونه كه سرشار از دقايق و ظرايف و نكات عميق و پيچيده است، قالبي متنوع، خلاقانه و جذاب دارد. پايه قرار دادن اين كتاب آسماني براي محتواي تبليغ و استفاده از آن، مي‌تواند تنوع لازم و ضروري در امر تبليغ را براي مبلغان به ارمغان آورد. قرآن كتابي است كه كهنه و تكراري نمي‌شود و با هر بار مرور مفاهيم آن، طراوت و شادابي تازه‌اي نمايان مي‌گردد.

5. پايان ناپذير است؛ معجزة جاويدان آخرين پيامبر(صلّی الله علیه وآله)، همان‌گونه كه كهنه نمي‌شود، پايان نيز نمي‌پذيرد. قرآن كريم به رغم اينكه بيش از 1400 سال است در اختيار مسلمانان بوده و همواره بدان استناد شده، هرگز پايان نيافته و مفاهيم والايش و برنامه‌هاي انسان سازش، رو به كاستي ننهاده است.

6. كلام بدون واسطة خداوند است؛ امروز در تمامي عالم و در ميان تمامي اديان، تنها كتاب آسماني و تنها كلماتي كه بي‌واسطه از سوي خداوند متعال براي بشر نازل شده، قرآن كريم است و حتي ديگر اديان توحيدي نيز ادعايي ندارند که كتابشان کلام بدون واسطة خداوند است که خطاب به بندگان با واسطة پیامبر نازل فرموده است.

همة اين موارد شايستگي متنی و محتوایی قرآن كريم را براي تبليغ نشان می‌دهد و شكي باقي نمي‌گذارد كه براي تبليغي موفق بايد از اين اندوختة الهي بهره جست و دامن از معارف بي‌بديل آن پر كرد. مشكل اما بحث از چگونگي ارائة اين «قول حسن» است؛ زيرا بسياري از اين روش‌هاي ارائه ممکن است سخنی خوب را شنيدني و جذاب نماید يا در آن ملال و خستگی سازد.

 

 

* برداشتي آزاد از جزوه قالب‌هاي بيان تفسير استاد كلباسي

 پی نوشت

 

     .1 شعراء، آیة109.

 

2. آل عمران، آیة159.

 

3. نحل، آیة125.

 

4. مائده، آیة54.

 

.5 حجر، آیة88.

 

6. ق‏، آیة45.

 

7. کهف‏، آیة27.

 

8. فصلت‏، آیة33.

 

9. زمر، آیة23.