برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

تخصص و معیشت در تبلیغ حجت‎الاسلام والمسلمین علی‎رضا پناهیان

به کوشش: هادی صالح پرور
مقدمه
تبلیغ از اساسی‌ترین راه‌های تقویت وحفاظت از بنیادهای دین به شمار می‎آید. حضور مبلغان و سخنرانان در مناطق مختلف زمینه‎های رشد، ترویج، تقویت ونهادینه‎سازی فرهنگ دینی را فراهم می‎کند. دراین بین تجارب مبلغان و سخنوران نامور، الگویی برای کسانی است که در آغاز این راه قرار دارند. حجت‎الاسلام  پناهیان از جملة این دست سخنوران است. گفت‎وگوی زیر به منظور دانستن تجربه‎های تبلیغی وی صورت پذیرفته است.

نقل خاطرات از بهترین شیوه‎های ارائة تجارب به دیگران است؛ با خاطره آغاز می‎کنید؟‎‎
دوران دفاع مقدس قبل از عملیات کربلای چهار و پنج، سخنرانی می‎کردم ولی سخنرانی‎هایم بیشتر شبیه کلاس‎داری بود و بر منبر نمی‎نشستم. آن دوران روحانی گردان حبیب بودم.
شب اربعینی یک هیئت از تهران آمده بود و کنار تمام گردان‎های دیگر آن منطقه، میهمان گردان حبیب شده بود. مسئولان گردان گفتند که شما باید منبر بروید. گفتم منبر بلد نیستم بروم و باید یک نفر منبری را دعوت کنید تا بیاید. خیلی اصرار کردند. من هم بعد از نماز در حال ایستاده شروع کردم سخنرانی کردن که کسی توقعش از ما بالا نرود. ناگهان گرد و خاکی به پا شد و جلسه را به هم ریخت. توی دلم گفتم که خدایا من که بلد نبودم حرف بزنم. متوجه شدم رزمنده‎ها، از بس که گرد و خاک نشسته بود روی لباس‎هایشان، به جای گوش کردن به حرف‎هایم دارند لباس‎هایشان را می‎تکانند. به هر حال همان مقدار هم که می‎خواستم سخنرانی کنم با آمدن گرد وخاک داشت به هم خورد... به ذهنم رسید برای اینکه کمی آنها را از تکاندن لباس‎هایشان متوجه حرف‎های خودم کنم آمدن گرد و غبار را بهانه‎ای برای ادامة حرف‎هایم قرار دهم. برای همین گفتم: عزیزان! این گرد و غبارها را لازم نیست زیاد بتکانید؛ اینها گرد و غبارهای مسافر راه  کربلاست. این را که گفتم شیون و گریه‎ها شروع شد. از آنجا به بعد همة حرف‎هایی که می‎زدم با استقبال همراه با شیون آنها بود و  خدا همة کلماتی را که لازم بود، بر زبان من جاری کرد تا بالاخره جلسه به پایان رسید. از فردا شب آن سخنرانی فهمیدم هر جا سخنرانی می‎کنم همه استقبال می‎کنند و گویا به سخنانم انس می‎گیرند.
برای تبلیغ چه میزان تخصص لازم است؟
موفقیت در امر تبلیغ بیشتر از آنکه به مهارت بستگی داشته باشد به علوم و آگاهی‎های خاصی نیازمند است که ما می‎توانیم آن علوم و آگاهی‎ها را کسب کنیم. به عبارت دیگر موفقیت  در تبلیغ بیشتر از اینکه به صورت بیان انسان احتیاج داشته باشد به محتوای بیان ارتباط دارد و این محتوای بیان را می‎توانیم بر اثر تحصیل علوم مورد نیاز و متناسب به دست بیاوریم.
امروز و در جامعة کنونی، موفقیت در تبلیغ زیاد وابسته به  مهارت‎ها  نیست، اگر چه  مهارت‎ها تا درصد بسیار بالایی، شاید تاحدود 80 درصد، قابل اکتسابند. فقط آن کسانی که در اوج هنرنمایی می‎خواهند سخنرانی بکنند ممکن است اوج هنرنمایی‎شان به ویژگی‎های شخصی‎شان ارتباط داشته باشد وگرنه یک سخنرانی موفق، گره‎ گشا، بصیرت‎افزا، آموزنده و مؤثر از لحاظ روحی،  آموختنی است.
از طرفی محتوایی که لازم است در مقام تبلیغ از آن استفاده کنیم غیر از آن چیزی است که در مسیر عادی آموزش حوزه‎های علمیه ما با آن برخورد می‎کنیم. واقعاً باید رشته‎های تخصصی تبلیغ و به ویژه مباحث محتوایی آن را اهمیت داد. ممکن است خیلی از فضلا در حوزه از خیلی از احکام اسلامی و مبانی  خبر داشته باشند، وانگهی نتوانند یک گزارة تأثیرگذار برای یک گروه سنی ویژه‎ بسازند که متناسب با با انسان‎شناسی، جامعه‎شناسی و روان‎شناسی آنها باشد؛ چون از انسان‎شناسی گسترده و تفصیلی و روان‎شناسی و جامعه‎شناسی مخاطب  به صورت عمیق برخوردار نیستند و تجربه‎ای برای تولید بسته‎های علمی و محتوایی مناسب برای این گروه خاص ندارند و نمی‎تواند محتوای مناسب را انتخاب کند.
پس ما باید برای موفقیت در امر تبلیغ هم به خودمان امیدوار باشیم؛ چون مبلغ با آموزش انسان می‎تواند به موفقیت‎های بسیاری دسترسی پیدا کند و هم نباید امر تبلیغ را ساده بینگاریم؛ چون امر تبلیغ نه برای فضلا امر ساده‎ای است و نه برای کسانی که از فضل فراوانی برخوردار نیستند در مقام تهیة محتوا ساده است.
البته در جهت درک عمیق از دین و انتقال آن به مخاطب هم باید اقدام کنیم. به نظر من یکی از عوامل مهم موفقیت برای مبلغ آن است که وی باید قبل از اینکه به فکر موفقیت خودش در تبلیغ باشد، باید به فکر سعادت مخاطبش باشد. هر مبلغ قبل از اینکه توفیق خود را در امر تبلیغ دوست داشته باشد باید علاقه‎مند به سعادت و رفتن مخاطبش به بهشت باشد باشد و علاقه‎مند باشد که مخاطبش بتواند خود با خداوند ارتباط برقرار کند. به نظر من، وقتی مبلغ از صمیم دل این را بخواهد خدا همه چیز را برایش جور می‎کند و کار تبلیغش به درستی انجام می‎شود.
فقه و اصول اساس کار علمی حوزویان برای رسیدن به حقایق شریعت دین است. شما این دو مقوله را با تبلیغ و منبر رفتن مرتبط می‎دانید؟
بله! روش استنباط اصول استنباط احکام دین از متون دینی و نحوة برخورد با یک متن، همه در تبلیغ  مؤثر است. شما بالای  منبر وقتی طرح مسئله می‎کنید، اگر بخواهید از یک نگاه دینی طرح مسئله کنید، بهترین دوران تمرین شما مکاسب و درس خارج است. درس خارج‎ها  بهترین محل هستند برای تمرین طرح مسئله از نگاه  دینی که عقل و وحی رابه هم می‎آمیزد.
اگر کسی فقه و اصولش ضعیف باشد، وقتی بالای منبر بخواهد مسئله‎ای را طرح و حلاجی کند، به جای اینکه به روش‎های عالمانه تحلیل کند با روش‎های عامیانه و غیر عالمانه به سراغ مطلب می‎رود. باز هم عرض می‎کنم فقه و اصول به معنای رایج در حوزه برای تبلیغ لازم است اما کافی نیست. حتما کسی که می‎خواهد مبلغ موفقی بشود باید تجربة کافی از فقه و اصول رایج در حوزه داشته باشد. حالا ممکن است یک مبلغ نیاز نبیند که برای استنباط احکام تلاش علمی کند؛ چون برای این موضوعات خیلی‎ها هستند که به افتا می‎پردازند. یکی از مراجع عظام قم به بنده می‎فرمودند: اکثریت معارف ما در قرآن است که بسیاری در مقام استنباط معارف از این سرچشمه غافلند و اقدام خاصی نکرده‎اند. ایشان می‎فرمودند: ای کاش من اوقاتم را گرفتار این فقه و اصول رایج به معنای خاص کلمه نمی‎کردم و کمی بیشتر به این دریای معانی توجه می‎کردم.
متأسفانه بعضی‎ها فکر می‎کنند تبلیغ از تسامح  در ادلة سنن آغاز می‎شود و تا هرنوع برداشت ذوقی و استحسانی از آیات و روایات را در برمی‎گیرد، در صورتی که تبلیغ نیازمند به معارف خیلی عمیق‎تر از این حرف‎هاست.
آخر سر اینکه مبلغ در طول تجربة تبلیغی‎اش با تعریف و تمجید دو سه نفر نباید احساس کند که به معلومات بیشتری نیاز ندارد.
مسئلة معیشت از جمله دغدغه‎های مبلغان است. در مورد دریافت حق‎الزحمه برای سخنرانی یا کار تبلیغی چه نگاهی دارید؟
البته مبلغان هم باید دریافت روزی را به خدا واگذار کنند. مردم هم وظایف خودشان را می‎دانند، ولی بوده که من پر کارترین سفرها را به خارج از کشور رفته‎ام و در حالی که یک ریال هم دریافت نکرده‎ام، یعنی کسی چیزی نداده که ما دریافت بکنیم، من هم چیزی نگفتم،  چه برسد به سفرهای داخلی و منبرهای داخلی که اتفاق می‎افتد و از طرفی  هر کسی هم بخواهد به صورت غیر محترمانه‎ای هدیه یا حق الزحمه پرداخت کند، قطعاً از او دریافت نمی‎کنم. به عقیدة من باید شأن روحانی در همه حال حفظ شود و هیچ وقت به خاطر حق‎الزحمه اصل تبلیغ نباید ترک شود.