برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

هنر تغییر نگرش در دانش آموزان - روش کلاس‌داری

نویسنده وپژوهشگر: سامان هادی‌پور

مجموعه نوشته‌های «روش کلاس‌داری» در شماره‌های گذشته بیشتر به مقولة مشارکت در کلاس پرداختند. از این شماره در چندین نوشتار مهارت‌های آغازین برای تدریس مبلغان در فضای دانش‌آموزی را بر می‌شماریم که البته از کلیات نکاتی که طرح می‌شود می‌توان در گروه‌های دیگر مخاطبان نیز استفاده کرد.

گام اول: مهارت تغییر نگرش

از دلایل مهم عدم توفیق یا کم توفیقی مبلغان دانش‌آموزی به ویژه در مقطع دبیرستان این است که در آغاز کلاس به نکات کوچک ولی بسیار مهم توجه نمی‌کنند. در اکثر مدارس، بیشتر دانش‌آموزان نگاه خوبی به روحانیان ندارند، اگر نگوییم که نگاه منفی دارند.

بحث تغییر نگاه دانش‌آموزان به مبلغان، از جهات مختلف دیگر هم اهمیت دارد، از جمله اینکه:

ـ یکی از مهم‌ترین دلایل اختلالات در کلاس این است که مخاطب با نگرش منفی به استاد، نمی‌تواند او را تحمل کند؛

ـ همچنین آدم‌ها در برابر کسی که به او نگرش منفی دارند، موضع می‌گیرند و می‌کوشند او را به حریم شخصی خود راه ندهند، نه از راه اندیشه و نه از راه احساس.

اگر در مهارت تغیر نگرش توان‌مند باشیم، می‌توانیم در پنج دقیقة اول کلاس نگرش‌ها را عوض کنیم. بیشترین وقت و زمان برای تغییر نگرش پانزده دقیقه است و ارزش دارد که در یک کلاس دبیرستان ده دقیقه هنگام شروع کلاس را به تغییر نگرش اختصاص بدهیم تا بتوانیم پنجاه دقیقه تأثیر بگذاریم یا حداقل اجرای آسان را به ارمغان بیاوریم.

بحث نگرش در روان‌شناسی اجتماعی به تفصیل آمده و برای مطالعه بیشتر کتاب «روان‌شناسی اجتماعی» تألیف جمعی از مؤلفان، چاپ و نشر پژوهشکده حوزه ودانشگاه منبعی مناسب است.

«لَمبِرت» تعریف نگرش را عبارت از روشی نسبتاً پایدار در فکر و احساس و رفتار به افراد، گروه‌ها و موضوع‌های اجتماعی، یا قدری وسیع‌تر، هرحادثه‌ای در محیط فرد می‌داند. نگرش مبلغ به تبلیغ این‌گونه است که آن را فضیلت می‌داند. این نگرش یک پایة احساسی هم دارد؛ علاقه به تبلیغ. این نگرش در رفتار شما هم اثر می‌گذارد. لذا مبلغ سختی‌های تبلیغ را به جان می‌خرد.

هر نگرشی غالباً سه مؤلفه دارد: اندیشه، احساس و رفتار. در مثال زیر نگرش‌های منفی دانش‌آموزان دبیرستانی به روحانیان چنین به نظر می‌رسد:

در حوزة اندیشه، روحانیان را افرادی خشک و نصیحت‌کن و قدری قدیمی می‌دانند؛

در حوزة احساس از روحانیان خوششان نمی‌آید وحوصلة آنها را ندارند؛

در حوزة رفتار، نظم کلاس را بر هم می‌زنند وگاهی ممکن است به مبلغان بی‌احترامی کنند.

الگوی اساسی تغییر نگرش

برای تغییر هر نگرشی ابتدا باید نگرش‌های منفی موجود را در مخاطب یافت، سپس بر طبق آن، راهکارها وعوامل تغییر نگرش‌ها را پیدا کرد. نکتة جالب توجه این است که وجود یک نگرش در مخاطب ملازمه‌ای با وجود آن در واقعیت خارجی ندارد و گاهی اوقات حاصل جوسازی‌های دشمنان توسط ماهواره‌ها و اینترنت و امثال آن است، ولی آنچه اهمیت دارد شناخت دقیق این نگرش‌های منفی و تلاش برای اصلاح آن و مثبت‌سازی آن است.

در مورد نگرش‌های مخاطبان دبیرستانی اعم از پسر و دختر در فضاهای شهری کشورمان (نه فضاهای شهرستان‌ها و روستاها) به روحانیان می‌توان مواردی را به شرح زیر شناسایی کرد:

1. اطلاعات روحانی را کهنه، تکراری و بی‌فایده تلقی می‌کنند؛

2. روحانی را فردی می‌دانند که در جریان مسائل روز جامعه نیست؛ نه اینکه فقط فضای دنیای زندگی جوانان را درک نمی‌کند، بلکه اساساً از فضای خراب جامعه هم بی‌خبر است و می‌پندارند که روحانیان همیشه در گوشة حجره و کتابخانه بی‌خبر از دنیایند؛

3. روحانیان بیشتر شعار می‌دهند و کمتر عمل می‌کنند؛

4. روحانیان خشک و بی‌نشاط هستند؛

5. نگرش منفی کلیدی که مانع برقراری ارتباط مبلغان با دانش‌آموزان می‌شود این است که روحانیان به‌روز نیستند و متناسب با تکنولوژی به‌روز نمی‌شوند؛

6. روحانیان را افرادی می‌پندارند که همواره در پی نصیحت کردن هستند و خودشان را از همه بهتر می‌دانند؛

برای اصلاح این نگرش‌های منفی، چهارده راهکار مطرح است که در چند شماره به بررسی آنها خواهیم پرداخت:

راهکار اول: کیفیت وضعیت ظاهری (لباس، کیف، کفش، عطر و...)

برای یک جوان خیلی مهم است که مبلغ عبا و قبا و شلوار با رنگ متناسب با هم و یک‌رنگ بپوشد. خوب است مبلغ عطر خود را نیز از عطر‌های روز دنیا انتخاب کند که معمولاً جوان‌ها به کار می‌برند تا در ارتباط اولیة غیر کلامی بتوانند موفقیت لازم را کسب کنند. ممکن است انتخاب عطر برای شرکت در کلاس یا مسجد فرق داشته باشد که این نشان‌دهندة دقت بالای مبلغ در کار ظریف تبلیغ برای دانش‌آموزان است.

راهکار دوم: حالت ورود و شروع کلاس (قیافة پشت میز، حالت صورت در لحظات ابتدایی)

بعضی از مبلغان سر به زیر وارد کلاس می‌شوند و اصلاً به مخاطب نگاه نمی‌کنند. در صورتی که باید در بین پسرها هنگام ورود به سمت مخاطب نگاه کرد و سلام گفت و به نشانة احترام دست بر سینه گذاشت و چهره‌ای متبسم داشت ـ البته اگر مخاطبان زن باشند محدودیت‌ها را باید رعایت کرد ـ باید در فضای دبیرستان به دانش‌آموزان نگاه کرد؛ نگاهی با محبت و احترام و در صورت امکان با گفتن یک سلام. البته باید این مطلب را هم در نظر گرفت که بعضی موارد محبت کارساز است و بعضی موارد جدیت.

بعد از ورود به کلاس و گفتن سلام به جمع باید نشست و به «ژست» و قیافة نشستن پشت میز باید توجه کرد. پشت میز باید با وقار نشست و از لمیدن پرهیز کرد، بلکه باید دست‌ها را بر روی آرنج‌ها عمود بر میز گذاشت و انگشتان دو دست را در هم گره زد. البته نباید چانه را روی دست‌ها بگذارید، بلکه باید خیلی صاف نشست و اگر میز نامرتب وشلوغ است آن را مرتب کرد. بعد با یک تبسم که گوشة لب می‌نشیند و با آرامش و بدون اضطراب و عصبانیت و بدون عجله، خیلی آرام به جمعیت نگاه کنید تا بفهمند که منتظر هستید ساکت شوند. با چنین حالتی مطمئن باشید هشتاد درصد دانش‌آموزان آرام می‌گیرند.

راهکار سوم: معرفی ویژگی‌های خاص مثبت

طبق تحقیقات «هاولند» در سال 1951میلادی بیشتر آدم‌های معمولی از آدم‌های متخصص سریع‌تر تأثیر می‌پذیرند و تغییر نگرش می‌دهند تا آدم‌هایی که می‌گویند متخصص نیستند. در نتیجه وقتی داخل کلاس شدید، بعد از گفتن «بسم الله»، زود به بحث وارد نشوید، بلکه ابتدا خودتان را معرفی کنید و ویژگی‌های مثبت خودتان را بگویید تا توان‌مندی‌های علمی و سابقة کار دانش‌آموزی شما را در صورت مثبت بودن بشناسند.

راهکار چهارم: ویژگی‌های اولین مواد بحث

چه در بین پسران و چه دختران اولین مواد بحث باید جدید، به‌روز و کم‌یاب باشد. برای نمونه، اگر در موضوع خوشبختی ودین‌داری می‌خواهید سخن بگویید بهتر است این طور شروع کرد: «چند وقت پیش کتابی را مطالعه کردم که آماری از مجلة امریکایی اکونومیست به نقل از مؤسسة تحقیقات تکنولوژی نقل کرده بود که هر شب در امریکا، سی میلیون قرص خواب‌آور مصرف می‌شود که وزن این مقدار قرص در یک‌سال شش‌صد تن و مقدار این قرص‌ها در طول یک سال معادل میزان قرص‌هایی است که می‌تواند تمام مردم دنیا را به مدت هشت شبانه‌روز به خواب ببرد. شما بگویید آدمی که خیلی خوش است آیا برای حداقل آرامش که خواب است این قدر قرص خواب می‌خورد؟ یا آمار وزارت بهداشت ایتالیا، آلمان و سوئیس نشان می‌دهد که عامل دوم مرگ و میر در این کشورها خودکشی است. آیا آدم‌های خوشبخت این همه خودکشی دارند؟ بچه‌ها اگر به ما راست گفته‌اند که آنها خوشبخت هستند پس این آمارها بیانگر چیست؟» بعد وقتی مبلغ برای جوان آیات قرآن را بخواند او آن را می‌فهمد.

راهکار پنجم: استفاده از تکنولوژی‌های جدید آموزشی

استفاده از این راهکار مقدور همه نیست. برای نمونه، قسمتی از برنامه را به‌ وسیلة نوت‌بوک اجرا کنید. البته توجه کنید که استفادة مصنوعی از تکنولوژی جدید اثر عکس دارد و مخاطبان می‌پندارند که مبلغ تنها قصد خودنمایی دارد، بلکه باید این دست ابزار را به واقع به کار گرفت. برای نمونه در اشاره به ناپسندی قمه‌زنی بهتر است عکس‌هایی را از سایت‌های اینترنتی یافت و به دانش‌آموزان نشان داد و انعکاس این دست کارها را در کشورهای دیگر به دانش‌آموزان گوشزد کرد.

راهکار ششم: خنداندن همراه با قاطعیت در اول جلسه

اوایل بحث را با نقل مطلبی آغاز کنید که لبخند را بر لبان دانش‌آموزان بنشاند. البته باید توجه کرد که زیاد خندان اول جلسه ممکن است به مخاطب چنین القا کند که می‌شود تا آخر ساعت کلاس با مبلغ خندید و با این پندار نظارت بر کلاس برای مبلغ دشوار می‌شود. از این رو بهتر است در همان لحظة نخست آغاز کلاس این فضا شکل نگیرد که مخاطب فکر کند مبلغ قصد دارد همة وقت کلاس را بخنداند.