برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

مهارت منبر - روش تهیه منبر کامل

 

 

امام على(علیه السلام) فرمود: «فَكِّرْ ثُمَّ تَكَلَّمْ تَسْلَمْ مِنَ الزَّلَل؛1 نخست انديشه كن، آن‏گاه سخن گوى تا از لغزش‌ها در امان باشى.»

سـخن دانِ پـرورده، پير كهن

بــينديشد آن‏گــه بگـويد ســخن

مــزن بـى‏تأمل بـه گـفتار دم

نكو گو و گر دير گويى چـه غـم؟

بـينديش و آن‏گـه برآور نَفَس‏

وزان پيش بس كن كه گويند بس

به نطق آدمى بهتر است از دواب

دواب از تو بِه گر نگويى صـواب‏2

رسیدن به مهارت لازم و کافی در سخنرانی و منبر و خطابه از دغدغه‌های مهم مبلغان در امر مقدس تبلیغ است. بیشتر طلاب و فضلا برای دست‌یابی به فنون و روش‌های جذاب سخنرانی به مرکزهای آموزشی تخصصی تبلیغ می‌روند و با کمک اساتید به‌نام و با تجربه و خلّاق کوشش‌های بسیار می‌کنند.

متن زیر با استفاده از کتاب «روش سخنرانی دینی»3 و برنامه‌ها و تجارب اساتید راهنمای گروه‌های مهارتی خطابی مرکز آموزش‌های تخصصی تبلیغ تدوین شده است.

 

تعریف سخنرانی دینی

سخنرانى دينى عبارت است از «سخن گفتن يك نفر با جمع به نحو يك‌طرفه به منظور تأثيرگذارى مطلوب [دينى‏] در انديشه، احساس و رفتار مخاطب، به قصد و روش انشاء سخن

سخنران باید فرض کند که اجرای سخنرانی‌اش بر اساس فرم زیر در نزد طلاب و فضلای متبحّر نقد شده است. لذا باید کاملاً به ملاک‌های ارزیابی توجه کنند تا بتوانند با کمترین عیب و بیشترین تأثیر در مخاطب سخنرانی کنند.

برای این منظور لازم است که تمام ملاک‌های ارزیابی فرم مذکور، به اختصار تبیین شود.

 

 

 

 

 

 

 

فرم ارزیابی منبر کامل

 

نام و نام خانوادگی:                     کد:             نام استاد:                 دوره:       گروه:     تاریخ:

مخاطب:

موضوع:

هدف(نقطة اوج تأثیرگذاری):

ردیف

ملاک‌های ارزیابی

امتياز مطلوب

امتیاز برآورد

1

اجراء (روش) – 12 نمره

انتخاب موضوع و مسئله‌يابي

2

 

2

زاويه ديد و تناسب با مخاطب

1

 

3

ايجاد انگيزه

2

 

4

تحريك احساس

2

 

5

اقناع انديشه

3

 

6

گريز و روضه

2

 

7

محتوي – 6 نمره

خطبه

1

 

8

استفاده مناسب از آيات و روايات

1

 

9

عدم پراكندگي در موضوع

1

 

10

اتقان علمي

2

 

11

نقطة اوج تأثيرگذاري

1

 

12

چينش (2 نمره)

2

 

 

جمع امتيازات

20

 

توضیحات:                                                       امتیاز نهایی :                         نام و امضاء ارزیاب:

 

از اين‏رو شايسته است سخنران، پيش از اجراى سخنرانى، با تفکر و اندیشه، دقت و حوصله و استفاده از ذوق و سلیقه، موارد ذیل را مشخص نماید تا نقد و بررسی ماهرانه و تخصصی بر منبر و اجرای ایشان جهت ارتقا و رشد کیفی صورت پذیرد.

اول: مشخص كردن مخاطب‏

قبل از تعيين موضوع سخنرانى و مطالعه براى جمع‌آورى مطالب، بايد مخاطب را مشخص كرد تا با توجه به نيازها، علايق و قدرت درك و فهم او، موضوع معين شود و مطالب گرد آيد. در غير اين صورت در بسياري از مواقع، مطالبى تهيه و سخنانى بيان مى‏شود كه دردى از مخاطب را دوا نمی‌کند.

برخى، فقط مطالب خوبى آماده می کنند و در موضوعات خوبى سخنرانى مى‏كنند اما كارى به حال مخاطبان خود ندارند و مطالب خويش را براى هر گروهى از مخاطبان بيان مى‏كنند. اين‏گونه سخن‌وران، سخت در اشتباهند و راه به جايى نخواهند برد.

قرآن كريم همواره به نيازهاى تبليغى مخاطبان، توجه داشته است. براي نمونه، خداوند متعال در قرآن كريم مى‏فرمايد: «سَئَلَ سَآئِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ * لِّلْكَفِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ * مِّنَ اللَّهِ ذِى الْمَعَارِجِ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ * وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ * فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلاً...؛4 تقاضا‌كننده‏اى تقاضاى عذابى كرد كه واقع شد. اين عذاب، مخصوص كافران است و هيچ كس نمى‏تواند آن را دفع كند. از سوى خداوند ذى المعارج، فرشتگان و روح (فرشته مقرب خداوند) به سوى او عروج مى‏كنند، در آن روزى كه مقدارش پنجاه سال است. پس صبر جميل پيشه كن...‌«

اين آيه با اشاره به واقعه‏اى كه براى مخاطبان اتفاق افتاده و نیاز تبلیغی که پیدا کرده‌اند، مطالبى را بيان فرموده است.

جلوه ديگرى از توجه به نيازمنديهاي مخاطبان در قرآن را مى‏توان در آياتى دید كه با «يسئلونك» آغاز شده‏اند و در آنها سؤالى از مخاطبان مطرح و سپس به پيامبر خدا (صلّی الله علیه و آله) دستور داده مى‏شود كه در جواب آنها چنين و چنان بگويد.

پيامبر خدا (صلّی الله علیه و آله) و امامان معصوم (علیهم السلام( در تبليغات خود به نيازها، علايق و سطح فهم و درك مخاطبان توجه ويژه داشتند. براي نمونه، رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) دربارة توجه به قدرت عقلانى و درك و فهم مردم مى‏فرمود: «اِنَّا مَعاشِرَ الْاَنْبِياء اُمِرْنا اَنْ نُكَلِّمَ النّاسَ عَلى‏ قَدْرِ عُقُولِهِمْ؛5 ما پيامبران [الهى] مأمور شده‏ايم كه با مردم به اندازه عقلهايشان سخن بگوييم.»

امام على(علیه السلام) نیز با عنایت به رعایت میزان فهم مخاطب فرمود: «اَحْسَنُ الْكَلامِ ما لا تَمُجُّهُ الْآذانُ وَلا يُتْعِبُ فَهْمُهُ الْاَفْهام؛6 زيباترين سخن، آن است كه براى گوش‌ها ناخوش‌آيند و درك آن براى فهم مردم سخت نباشد.»

بشـــنو مـــوعظة اهــل عقول

كَــلّم النـاس عـلى قـدر عـقول‏

اصل، معناست نه تزيين كـلام

سخن آن است كه فـهمند عـوام

توجه به مخاطبان و به‌ويژه درك و فهم آنان بسيار اهميت دارد. براي نمونه اگر قرار باشد دربارة امام خمينى (رحمة الله علیه) سخن بگوييم و دربارة ايشان بخوانیم كه: «خمينى هم خُم است و هم مِى است و هم نِى است»، عده‏اى از خواص، معناى آن را درك مى‏كنند، ولى عوام، آن را نمى‏فهمند يا حتى برخى از آنها نمى‏دانند كه كلمة «خمينى» به شكل جدا جدا و با اندكى دگرگونى به صورت «خُم» + «مِى» + «نِى» درآمده و چنين شده است.7

مرحوم محمدتقى فلسفی خطيب معاصر مى‏نويسد: «سخنران بايد در گفته‏هاى خود، مقدار درك شنوندگان را رعايت كند و درخور فهم آنان سخن بگويد... گوينده در مقام سخن بايد درجة عقل، نيروى درك، سطح فرهنگ، ظرفيت معنوى، استعداد فكرى، قدرت فراگيرى، طرز تفكر و خلاصه درجات صلاحيت و شايستگى مستمعان را بسنجد و مطالب خود را با رعايت استعداد آنان بيان كند، نه آنكه مراتب علمى خود را معيار قرار دهد و هر چه را كه مى‏داند بگويد.»8

پس از عقل و انديشه مخاطب، تمايلات و گرايش‌هاى او بسيار اهميت دارد. در حديث آمده است: «اِنَّ لِلْقُلُوبِ شَهْوَةً وَ اِقْبالاً وَاِدْباراً فَأتُوها مِنْ قِبَلِ شَهَواتِها...؛9 همانا براى دل‌ها تمايلات و اقبال و ادبارى است. پس از راه تمايلاتشان به سوى آنها بياييد.»

 

سعدى شيرازى گفته است:

حكايت بر مزاج مستمع گوى

‏اگر خواهى كه دارد با تو ميلى‏

بدیهی است که با رعایت تمایلات و علایق مخاطبان، می‌توان تأثیرات سازنده‌ای بر آنها گذاشت. در مقابل، بي‌توجهي به علایق و تمایلات آنان، شکست در تأثیرگذاری را در پی خواهد داشت.

در ارتباط با مخاطبان ملاحظة ديگري نيز وجود دارد كه لازم است مورد توجه جدّي قرار گيرد و آن شئون گوينده و شنونده است كه گاهي موجب مي‌شود سخنران چيزهايي را بگويد يا از بيان مطالبي پرهيز كند، يا اينكه در گفتن تصريح داشته باشد، يا پوشيده سخن بگويد، همانند سخنراني طلبه‌ای جوان در جمع زنان يا سخنراني در محضر بزرگان علمي يا سخنراني استاد در جمع طلاب جوان و...

 

[1]. مصطفى درايتى، معجم الفاظ غرر الحكم و درر الكلم، ص994.

2. سعدی شیرازی.

3. حسین ملانوری.

4. معارج، آیة1 - 5.

5. كليني، الكافى، ج‏1، ص‏23.

6. معجم الفاظ غرر الحكم و درر الكلم، ص233.

7. اين مثال از نويسندة ارجمند جناب آقاى موگهى اقتباس شده است.

8. با اقتباس از: كانون نويسندگان فضلاى قمى حوزه علميه قم، راه و رسم تبليغ، ص 36 - 38.

9. علامه مجلسي، بحار الانوار، ج‏67، ص‏61.