برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

روش سخنرانی

 

 

در شماره‌های گذشته دربارة تهیة یک سخنرانی مؤثر و جذاب به نکاتی اشاره شد و بحث به روش‌های انتخاب محور و موضوع مناسب رسید؛ اینکه چگونه با انتخاب یک محور و موضوع تازه، جذاب و دارای قابلیت برای انتقال پیام‌ها، امکان انتقال مؤثر پیام‌های دینی مورد نیاز مخاطب را پیدا می‌کنیم.

در این شماره به روش «مناسبت‌پروری» می‌پردازیم که یکی از روش‌های انتخاب محور و موضوع برای سخنرانی است.

روش اول : مناسبت‌پروري

در مناسبت‌ها مردم انتظار دارند که سخنران دربارة آن مناسبت سخن بگوید. برای نمونه، در ماه محرم دربارة هر محوري نمی‌توان سخن گفت، بلکه توقع مردم از سخنران اين است که بحث با امام حسين(علیه‌السلام) ارتباط داشته باشد. بنابر اين اگر در مناسبت‌ها از روش مناسبت‌پروري (البته مناسبت‌پروري از لحاظ سير منطقي) بهره جویيم دو کار را انجام داده‌ايم: هم محور به دست آورده‌ايم و هم محور را به شکلي درآورده‌ايم که با مناسبت ارتباط دارد.

الف) بهره‌گيري از کلام صاحب مناسبت

در جلساتي كه روحاني را براي مناسبت خاص جهت سخنراني دعوت كرده‌اند،‌ مخاطب توقع دارد دربارة آن مناسبت بشنود يا حداقل سخنرانی با صاحب مناسبت بی‌ارتباط نباشد. بنابر اين براي پاسخ به اين انتظار شایسته و درست، خوب است كه سخنران محور بحث را از روش مناسبت‌پروري انتخاب كند تا مخاطبان را راضي كند.

متأسفانه در مراسم محرم جاي سخنان امام حسين(علیه السلام) خالي است. شایسته است به دعای عرفة امام حسين‌(علیه ‌السلام) اشاره شود که حدود بیست صفحه مطالب عرفاني، معنوي و معرفتی در سطح عالی دارد که مي‌شود براي سطوح پايين هم نکاتي در بر داشته باشد.

از آنجا که اغلب مخاطبان ما جوانان هيئتي هستند، با بررسي دعاي عرفه به بياناتي می‌رسيم که در آن امام حسین(علیه السلام) عاشقانه با خدا نجوا مي‌کند. عشق به خدا در فرازهاي دعاي عرفه موج می‌زند، بدين‌وسيله موضوعِ راه و رسم عشق به خداوند را از دعاي عرفه به دست می‌آوريم. با توجه به اين فرازها به اين معنا دست پيدا مي‌کنيم که يک عاشق با معشوقش چگونه سخن مي‌گويد.

پس از دست‌يابي به فرازهاي مرتبط با راه و رسم عاشقي، هر شب يکي از اين فرازها بيان می‌شود و ارتباط با مناسبت برقرار می‌گردد، سپس ذيل محور راه و رسم عاشقي با خدا، پيام‌هايي که براي مخاطبان جوان است، منتقل مي‌کنيم، مثل ضعف در معرفت ديني بين جمع هيئتي‌ها و لازم بودن توسعة مطالعات ديني به جاي هر شب به هيأت رفتن و.... مي‌توان اين پيام را مستقيم هم گفت، ولي اثر چنداني ندارد، اما وقتي اين‌گونه بيان شود که «اگر مي‌خواهي مسير عاشقي خدا را طي کني بايد کمي از مسير خبر داشته باشي، اگر جاهل باشي، جاهل يا اسراف مي‌کند، يا کم مي‌گذارد. چرا ما در اين مسير پيش نمي‌رويم؟ چون اطلاعات نداريم. چرا بيشتر عرفا از روحانيان بودند؟ به خاطر اينکه با معرفت راه پيدا مي‌کنند. کافي است جديت داشته باشيد تا به مقصد برسيد و حداقل با راه آشنا شوید!»

از آنجا که در جلسات اول، سخنران در جوان تشنگي عاشقي خدا را ايجاد می‌کند، مخاطب هر چه را در اين مطالب ذيل محور عاشقي خدا گفته می‌شود، مي‌پذيرد و آن‌قدر اثرگذار است که چه بسا دختر بي‌حجاب چادري می‌شوند و اهل فواحش با اين محور توبه می‌کنند. دادن پيامِ توبه ذيل محورِ عاشقي خدا بسيار اثرگذارتر است. پس اگر محور زيبا انتخاب شود، پيام‌ها ذيل آن محور زيباتر و تأثيرگذارتر خواهد شد.

برای این منظور، کتاب‌های «تحف العقول»، «کشف الغمة فی معرفَة الأئمه» و مجموعة «چهل داستان و چهل حدیث» که هر جلد به یکی از معصومان(علیهم‌السلام) اختصاص دارد و «نورالسیره» نرم‌افزار سیرة معصومان(علیهم‌ السلام) کارايي دارد که کلام معصومان(علیهم السلام)را به ترتيب آورده و مي‌توان از آن محور پيدا کرد.

همچنین برای نمونه، تصور کنید که در روز میلاد امام باقر(علیه‌السلام) برای طلاب سخنرانی می‌کنید و می‌خواهید سه پیام به مخاطب خود بدهید:

1. لزوم تسلط بر روش‌های تبلیغ و سخنرانی؛

2. لزوم توجه به تربیت فرزندان؛

3. لزوم توجه به تهذیب.

در روز میلاد امام باقر(علیه ‌السلام) خوب است از کلام ایشان هم بهره‌ای گرفت. حضرت می‌فرمایند: «عالم ینتفع بعلمه أفضل من سبعین ألف عابد.»1 چه کسی از علم سود می‌برد؟ اول خودمان به وسیلة اخلاق عملی و تهذیب نفس و استفاده از معلومات دینی‌مان (این‌گونه پیام سوم به مخاطب داده می‌شود)، دوم خانوادة ما طلاب بعد از تهذیب خود با به‌کارگیری علوم دینی خود، خانواده خود را نیز رشد دهند. (پیام دوم به مخاطب داده می‌شود) و سوم مردم زمانی از علم شما طلاب سود می‌برند که شما قدرت انتقال داشته باشید، یعنی قدرت انتقال با آموختن فن خطابه حاصل می‌شود (پیام اول به مخاطب داده می‌شود).

ب) بهره‌گيري از سيرة صاحب مناسبت

گاهي سيره، محور بخث خواهد بود. مثلاً داستاني از امام حسين(علیه‌السلام) نقل شده است که «کنيزي از کنيزان امام(علیه السلام) به آقا شاخة گلی هديه کرد. وقتی امام اين شاخة گل را گرفت، آن کنيز را در راه خدا آزاد کرد. ظاهراً کنيز قيمتي بود. اطرافيان تعجب کردند که چرا امام براي يک شاخة گل چنين کنيزِ قيمتي‌اي را آزاد کرده است؟ از حضرت پرسيدند: ارزش داشت که به خاطر يک گل کنيز را آزاد کنيد؟ حضرت طبق کلامی که حاکي از سيرة ايشان بود، فرمودند: ما تربيت‌شدگان قرآنيم، مگر نشنیده‌ايد که مي‌فرمايد: «وَ إِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا إِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلَى کُلِّ شَيْ‌ءٍ حَسِيباً؛2هرگاه به شما تحيت گويند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهيد، يا (دست‌کم) به همان‌گونه پاسخ گوييد! خداوند حساب همه چيز را دارد.»3

اين کلام امام(علیه‌السلام)که «ما تربيت شدة قرآنيم» يعني تربيت قرآني يک محور است که مي‌شود انواع پيام‌ها را ذيل آن انتقال داد.

اگر کسي بتواند ده سيره از امام حسين(علیه‌السلام) همراه با مستنداتش به آيات قرآن را به دست آورد، يعني در ده شب، ده داستان و ذيل آنها تربيت قرآني را توضيح دهد، خيلي جالب و مفيد است. مثلاً زن و شوهر در رابطه با هم تربيت قرآني داشته باشند. قرآن مي‌فرمايد: اگر همسرت مخالفت کرد، از همان اول با او با شدت برخورد نکن! در تربيت قرآني قدم اول موعظه است. البته تربيت قرآني براي دانشجوها نمونة خودش را مي‌طلبد.

در روايتي يکي از اصحاب امام رضا(علیه السلام) مي‌گويد: مي‌خواستم خدمت امام جواد(علیه السلام) بروم و چون وجود مبارک امام (از لحاظ ظاهري) در دوران طفوليت بود، بهتر دیدم اسباب‌بازي ببرم و ایشان را خوشحال کنم. کمي اسباب‌بازي بردم و خدمت امام روي زمين قرار دادم و عرضه داشتم: اين اسباب‌بازي‌ها را براي شما آورده‌ام. امام(علیه السلام) ابرو درهم کردند و فرمودند: «مَا لِهَذَا خَلَقَنِي اللَّهُ مَا أَنَا وَ اللَّعِبُ؛4 خدا ما را براي بازي خلق نکرده است. من کجا و بازی کردن کجا؟» اين جملة حضرت مي‌تواند يک محور باشد.

اشاره به همسرداري حضرت فاطمه(سلام الله علیها) نمونة دیگری از این مورد است. حضرت زهراى اطهر(سلام الله علیها) به امیر مؤمنان(علیه السلام) قول داد كه كار و امور خانه از قبيل خمير كردن، نان پختن، آب و جارو کردن خانه را بر عهده بگيرد. حضرت على(علیه السلام) هم قول داد كه امور خارج از خانه از قبيل آوردن هيزم و غذا را عهده‏دار شود. يكى از روزها امير مؤمنان(علیه السلام) به فاطمة اطهر(سلام الله علیها) فرمود: آيا در خانه غذایی موجود است؟ فرمود: قسم به حق آن خدایى كه مقام تو را بزرگ قرار داده، مدت سه روز است غذایى نزد ما موجود نيست كه براى تو بياورم. امير مؤمنان(علیه السلام) فرمود: پس چرا مرا آگاه ننمودى؟ گفت: پدرم رسول خدا مرا نهى كرده كه از تو چيزى بخواهم. مي‌فرمود: اگر چيزى براى تو آورد بپذير و گرنه مبادا از او چيزى خواهش نمایى!»5 حضرت امير(علیه السلام) مى‏فرمايد: به خداوند سوگند من فاطمه را غضبناك و ناراحت ننمودم تا از دنيا رحلت نمود. فاطمه(سلام الله علیها) هم مرا خشمناك نكرد و از من نافرمانى ننمود. هر گاه من محزون و اندوهناك مى‏شدم براى رفع غم و اندوه خود به فاطمه(سلام الله علیها) نظر مى‏كردم.6

 

 

 

منابع:

  1. 1.اصول كافي، ج‏1، ص33 ، باب «صفة‌العلم و فضله و فضل االعلماء».
  2. 2.نساء، آیة86.
  3. 3.«قَالَ أَنَسٌ كُنْتُ عِنْدَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فَدَخَلَتْ عَلَيْهِ جَارِيَةٌ فَحَيَّتْهُ بِطَاقَةِ رَيْحَانٍ فَقَالَ لَهَا: أَنْتِ حُرَّةٌ لِوَجْهِ اللَّهِ فَقُلْتُ: تَجِيئُكَ بِطَاقَةِ رَيْحَانٍ لَا خَطَرَ لَهَا فَتُعْتِقُهَا، قَالَ كَذَا أَدَّبَنَا اللَّهُ قَالَ اللَّهُ وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها وَ كَانَ أَحْسَنَ مِنْهَا عِتْقُهَا.» (بحارالانوار، ج44، ص195 ، كشف الغمه، ج2، ص31؛ نزهة الناظر، ص83، ح8 ؛ الفصول المهمه؛ ص175)
  4. 4.بحار الأنوار، ج‏50، ص 5.
  5. 5.زندگانى حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) (نجفى)، ص: 35 به نقل از تفسیر عیاشی
  6. 6.قالَ عَلِيٌّ (علیه‌السلام): «فَوَ اللَّهِ مَا أَغْضَبْتُهَا وَ لَا أَكْرَهْتُهَا عَلَى أَمْرٍ حَتَّى قَبَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا أَغْضَبَتْنِي وَ لَا عَصَتْ لِي أَمْراً وَ لَقَدْ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهَا فَتَنْكَشِفُ عَنِّي الْهُمُومُ وَ الْأَحْزَان.»‏ (بحارالانوار، ج43، ص134؛ كشف الغمه، ج1، ص363)