برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

حلقه انس - مهارت بحث گروهی

نویسنده و پژوهشگر: محمدعلی امینی
یکی از برنامه‌های سودمند در کار فرهنگی با نوجوان و جوان، فراهم‌سازی بستری جهت انعکاس عقاید و بررسی آن در جمع همسالان است. از قالب‌های جذاب و روشمند برای تأمین این امر، بحث گروهی است. امروزه روش بحث گروهي يكي ازروش‌هاي مؤثر آموزشي است. این شیوه از سویی نیاز به جمع‌گراییِ گروه را تأمین مي‌كند و از دیگر سوی، به دلیل فعّال بودن مخاطب در رسیدن به ایده و بینش درست، بسیار ماندگار و اثرگذار است.
الف) تعریف بحث گروهی
بحث گروهی گفت و گویی سنجیده و منظم درباره موضوعی خاص است که مورد علاقه مشترک شرکت‌کنندگان در بحث است كه با محوریت مربی و متربیان برگزار می‌شود. از این فعالیت با عناوین مختلفی یاد می‌شود، نظیر حلقه انس، گپ خودمانی، تریبون آزاد، نشست صمیمی و... که ما از عنوان حلقه انس به جهت بار معنایی خاص آن استفاده می‌کنیم. این فعالیت سه هدف اصلی را دنبال می‌کند:
1. کشف افکار، اخلاق و سایر مشخصات مخاطبان، جهت بهره‌گیری در امر تربیت؛
2. ارتباط فرا کلامی مربی با متربی؛
3. پرورش روحيه تعاون، جست‌ وجوگري و تفكر انتقادي در مخاطبان.
ب) تفاوت‌های حلقة انس و کلاس
بسیاري از مبلغان و مربیان محترم ابراز می‌کنند که با این قالب و مختصات آن آشنایی داشته، به نوعی مجری آن هستند؛ اما پس از آنکه در مقام تبیین آن برمی‌آیند، آشکار می‌شود که آنچه اجرا می‌کرده‌اند، کلاسی بیش نبوده! باید خاطر نشان کرد که حلقه انس و کلاس در حیطه محتوا و قالب با یکدیگر تفاوت دارند. عمده‌ترین تفاوت‌های این دو عبارت‌اند از:
 1. رسالت استاد یا معلم، آموزش مطلب علمی خاصی است؛ حال آنکه رسالت مربی در حلقه انس کشف متربی است.
 2. درس در حلقه انس یک عنوان ثانوی است؛ بنابراين اگر بحث ناتمام بماند، مهم نیست.
 3. در حلقه‌ها، بیشتر به دنبال معرفت‌رسانی هستیم نه اطلاع‌رسانی.
 4. در کلاس، دانش‌آموز برای گفتن مطلبی اجازه می‌گیرد؛ اما در حلقه‌ها، چه بسا دانش‌آموزی در پاسخ به سؤالی یا انتقاد از گفته‌ای و ... بدون اینکه اجازه بگیرد، مطلبی بگوید.
5. در کلاس این استاد است که سؤال می‌پرسد و پاسخ می‌گیرد؛ ولی در حلقه انس، این دانش‌آموزان هستند که می‌پرسند و پاسخ می‌دهند.
ج) ویژگی‌های حلقة انس کارآمد
در اين روش علاوه بركسب اطلاعات علمي، تفكر شاگرد پرورش یافته، توانايي اظهارنظر در جمع در او ايجاد مي‌شود. دانش‌آموزي كه كم حرف مي‌زند و زيادگوش مي‌كند چگونگي ابراز عقايد خود را ياد مي‌گيرد. برای دستیابی به حلقة انسی کارآمد، به کارگیری ویژگی‌های زیر ضروری است:
1. اعضای گروه به مربی و به یکدیگر اعتماد دارند، یا راحت می‌توانند بی‌اعتمادی خود را بیان کنند.
2. اعضا احساس تعلق خاطر به گروه دارند.
3. اعضای گروه برای همدیگر شناخته شده هستند و از شنیدن نظرات مخالف ناراحت نمی‌شوند.
4. اعضای گروه یکدیگر را منبع کمک می‌دانند.
5. در گروه‌های موفق، تخلیه روانی و بیان احساسات رخ می‌دهد.
د) محدوديت‌هاي حلقة انس
اين روش ‌را براي تعـــداد كم (حدود6 تا 20 نفر) مي‌توان به كاربرد و گروه‌هايي را كه تعداد آنها بيشتر از 20 نفر است، باید به گروه‌های کوچک‌تر تقسیم نمود و یا از روش‌های دیگر استفاده کرد. اين روش براي دانش‌آموزان خردسال دوره ابتدايي كارآيي زيادي ندارد.
ه) مراحل اجرای حلقة انس
مرحله اول: آمادگی و برنامه‌ریزی
 مربی قبل از تشکیل هر جلسه باید نیازها، میزان معلومات، علاقه‌ها و تجربه‌هاي قبلی دانش‌آموزان که نقش اصلی را در این مهارت دارند به طور دقیق بررسی کرده، هدف‌هایی را مشخص کند. سپس بايد موارد زير را پیش‌بینی كند:
1. انتخاب موضوع: با قبول این پیش‌فرض كه مربي در حلقه انس در حد يك ناظر عمل ‌مي‌كند، پیشنهاد و انتخاب موضوع برای بحث در حلقه‌هاي انس بر عهدة دانش‌آموزان خواهد بود؛ بدین صورت که در ابتدای هر حلقه، حاضران موضوعاتي مطرح مي‌كنند و دبیر (منشی) حلقه آنها را یادداشت مي‌كند و پس از شنيدن تمامی موضوعات پیشنهادی، با رأی‌گیری، موضوعی که بیشترین درخواست را داشته باشد، براي مباحثه انتخاب می‌شود.
2. نوع موضوع: موضوع بحث گروهی باید:
ـ در دانش‌آموزان، انگیزه ایجاد کند.
 ـ. میزان بردباری و تحمل آنان را در پذیرش منطق و آگاهی دیگران افزایش دهد.
 ـ منجر به حل مسئله شود.
 ـ نظرهای مختلف در مورد آن ارائه شود.
براي مثال موضوعاتي چون: نه گفتن، کنترل خشم، کنترل نگاه، مسائل هویتی(من کیستم؟)، دوست و دوست‌یابی، ومُد برای طرح در حلقة انس ویژة نوجوانان، مناسب به نظر می‌رسد.
3. تعیین نحوة نشستن: نشستن شرکت‌کنندگان در نوع ارتباط مؤثر است. آرایش حلقه‌ای (دایره‌وار نشستن) معمولاً بهتر از آرایش ردیفی است، و باید نکاتی را در این حلقه در نظر داشت؛
1. انتخاب افراد (ارکان حلقه)
اعضای یک گروه را افراد زیر تشکیل می‌دهند که می‌توان از آنها تحت عنوانِ«ارکان حلقه انس» یاد کرد:
الف) مدیر یا رهبر حلقه: این فرد بهتر است یکی از دانش‌آموزان باشد.
ب) منشی یا دبیر حلقه: منشی باید موارد موافق و مخالف، پیشنهادها و توصیه‌ها را عیناً یادداشت کند و از اعمال نظر شخصی اجتناب ورزد.
ج) مربی: کار مربی یادداشت کردن ویژگی‌های فکری، اخلاقی و عاطفی دانش‌آموزان است.
د) دانش‌آموزان: آنان شرکت‌کنندگان اصلی بحث هستند که باید به موضوع علاقه‌مند باشند.

مرحله دوم: روش اجرا
لازمه کارآیی حلقه انس، آگاهی هر یک از افراد به وظایف خود است. وظایف مربی را می‌توان سه قسمت کرد:
الف) فراهم کردن امکانات؛ ب) شرکت در بحث؛ ج)کنترل و هدایت بحث.