برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

کدام آرزو... - نگاهی به خواستنی‌های شب لیلة‌الرغائب

 

 

 

 

نویسنده وپژوهشگر: حسین کریمیان

 

دین و به‌کارگیری الفاظ

عناوینی که در متون دین و شریعت به کار می‏روند، گاهی مرتبط با جنبه‏های ظاهری انسان است و تکالیفی را متوجه انسان می‏کند که در فهم آنهاعموم مردم دچار مشکل نیستند.

گاهی هم عناوینی است که مربوط به جنبه‏های باطنی انسان است که از منطقه حس خارج است؛ مانند خدا، معاد، صفات خدا، ملائکه.در توجیه و تفسیر این عناوین، بیانات متفاوت و بعضاً متضاد فراوان دیده می‏شود.

در بیان و تفسیر این عناوین که قرآن از آنهابا لفظ «متشابهات»یاد می‌کند، آنچه از روایات استفاده می‌شوداین است که دارای مفهوم و معنا هستند و جنبه‏های اثباتی آنها مراداست و نباید برداشت‌هاي ذهني آنها را در معنا وارد کرد؛ زيرا اين اصطلاحات را بايد در فضای شریعت معنا کرد؛نه اینکه هر یک را جدا کرده و بیرون از فضای دین و شریعت معنا كرد.

نحوه بيان عناوین دینی

در این‌گونه عناوین(متشابهات) علاوه بر صحیحمعنا کردن آنها، باید در طرز بیان آنها به مخاطب کمال دقت بشود که برداشت‌هاي ذهنيخاصی به همراه آنها القا نشود.

اگر این دقت در این عناوین نشود، معنای مورد نظر آنها نه تنها درست منتقل نمی‏شود،بلکه گاهی معنای ضد آنها القامی‌شود کهموجب انحراف دیگران می‌شود.

لیلة‌الرغائب را به نحوی می‏توان از این عناوین دانست. از این جهت که اولاً، ما انسان‌ها به علت زندگی در این دنیا و توجه و میل گرایش به مظاهر آن، وقتی با کلمه رغبت و آرزو روبه‌رو می‏شویم،جنبه مادی آن به ذهن‌مانمتبادر می‏شود و ثانیاً، روایاتی همداریم که آرزوهای دنیا را تماماً مذموم نمی‏داند. مثلاً از رسول‌الله(صلی الله علیه وآله) روایت شده است:«الأمل رحمة لامتي ولولا الأمل ما رضعت والدة ولدها ولا غرس غارس شجرا1؛اميدو آرزو، مايه رحمت امت من است. اگر اميد نبود هيچ مادرى فرزند خود را شير نمیداد و هيچ باغبانى نهالى نمیكاشت».این روایت و امثال آن ممکن است این زمینه را برای عده‏ای فراهم کند که دین و آرزوهای آن را در همین سطح معنا کنند؛ به گونه‏ای که تمام هم و غم دین،رسیدن به منافعدنیوی باشد. غافل از اینکه در روایات دیگری، شدیداً از این آمال نهی‏شده است. از امیرالمؤمنین(ع) وارد شده است که فرمود:«إن الأمَلَ یُذهِبُ العقل و یُکَذِبُ الوَعَد و و یَحثُ علی الغفلة و یدرمشاعرة فأکذبوا الأملَ فإنه غرور و إن صاحبَه مَأزورٌ»2در روایتی دیگر،آن حضرت از این هم فراتر رفته و آرزویی را که متعلّق به خدا نباشد، نهی کرده است: «انقطع إلی سبحانه فإنه یقول: و عزتی و جلالی لَأقطعنَّ أمَلَ کلَّ من یُؤملُ غیری بالیَأس»3

به همین جهت در معنای صحیح آن باید بسیار تلاش کرد؛ به نحوی که آن را در چهارچوب محکمات معنا کنیم و اهداف و آرزوهای بلندی را که دین برای انسان دارد، در آن لحاظ کنیم.

معنای لیلة الرغائب

معنای مطابقی لیلة الرغائب، شب آرزوها نیست. رغبت به معنای میل و گرایش است و به همین جهت، معنای مطابق آن، شب گرایش‌هاست. از آنجا که هر گرایشی متعلَّقی دارد،می‌توان گرایشرا همان آرزو دانستو آن را «شب آرزوها» معنا کرد.

لیلة الرغائب و آرزوهای در آن

با نگاهی به شریعت و قرآن درمی‌یابیم که انسان برای عبادت خدا خلق شده است.4

عبادتزمینه معرفت بیشتر به خدا را فراهم می‏کند و معرفت بیشتر به خدا، زمینه عبادت خالص‏تر را تا انسان به مراحل نهایی اخلاص در عبادت و معرفت حق برسد.

این هدفی است که دین از انسان می‏خواهد.اما از آنجا که بیشتر مردم سطحی‌نگرهستند و طبعاً به امور مادی گرایش دارند،اسلام از همین گرایش‌های عمومی استفاده می‏کند و آنها را به طرف خود ‌کشیده و با پالایش آنها،انسان‌ها را در مسیر اهداف بلند مد نظر خود تربیت می‏کند. به همین جهت به بهانه‏های مختلف و با عناوین متفاوت،انسان را به سمت خود می‏کشاند و اعمال خاصی را ـ علاوه بر واجبات ـ جلوی پای انسان قرار می‏دهد تا گرایش‌های مادی انسان را تعدیل کند.یکی از مواردی که اسلام برایپیروانش قرار داده، ماه رجب است و در این ماه، یکی از بهترین اعمال را روزه قرار داده است؛روزه‌ای که بزرگان ما در سرّآن گفته‏اند که انسان را شبیه به ملائکه و قدسی می‏کند. انسان را در مسلک کسانی درمی‏آورد که همیشه مطیع اوامر الهی هستند.حال در این ماه، شب جمعه‏ای را قرار داده است که در روز آن انسان روزه بگیرد و بین نماز مغرب و عشاء به نمازی بنشیند که در آخر هر چه هست تسبیح است و تقدیس. هر چه هست استغفار هست و توبه و بازگشت به حق. یعنی به انسانهشدار می‌دهد که باید در لیلة‌الرغائب، اگر به آن اهداف بلند بندگی و معرفت به حق نمی‌رسد،لااقل رغبت‏های خود را درست کند. رغبت به معنویات پیدا کندو خدایی بشود. هرچند ابتدا برای حاجات دنیایی به درگاه خداوند آمده‏ است،ولی آن‌قدر غرق معنویت بشود که به مقصود حق و رضایت الهی برسد.

این نگاه به لیلة‌الرغائب، نگاهی است که از متن دین برآمده و توجیه کننده روایاتی است که به ظاهر تعارض دارند. آن دسته از روایاتی که به آرزوهای دنیایی بهامی‌دهد، برای کشاندن مردم به سمت دین و خدا و مسئلت کردن از جانب حق است تا گرایش‌های آنها را با اعمال خاص تعدیل کند و رغبت‏های معنوی در آنها ایجاد کند. آن روایاتی که شدیداً با آرزو برخورد می‏کند یا تنها آرزوی به خدا را معرفی می‏کند و از غیر او نهی می‏کند، اشاره به هدف نهایی دین دارند و به انسان‌ها هشدار می‌دهند تا در دام شیطان نیفتند و راه صحیح را گم نکنند.

 

 

پی‌نوشت:

1. مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ ج77، ص73.

2.همان، ص293.

3. همان، ج94، ص95.

4. ذاریات:56.