برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

توفیق یک منبری

محقق: سید علی آقایی

 

اندوخته‌های علمی زمانی ثمر دارند که به صورت مطلوب به دیگران ارائه شود. پس از پیامبر اکرم (ص) عالمان شیعه برای مبارزه، از شیوه خطابه برای تحریک توده‌ها استفاده کرده‌اند. یکی از خطباي بزرگ معاصر ایران، مرحوم حاج شیخ احمد کافی (1315ـ1357ش) است. جذابیت سخنرانی‌های این مرد به قدری بود که گاهی منبرهای وی با استقبال هزاران نفر همراه مي‌شد.1 در این مقاله برآنیم تا راز این موفقیت را در پرتو قرآن و حدیث بیابیم تا سرلوحه خطباي این مرز و بوم باشد.
رکن اساسی دین و هدف از بعثت انبیا تبلیغ است. خداوند در قرآن ابلاغ پیام را برای پیامبر با سه شرط همراه كرده است2 که این سه مؤلفه در سخنرانی‌های مرحوم کافی کاملاً نمایان است.  
1.    حکمت دلیلی است که از طریق براهین، منتج به حق می‌گردد، به گونه‌ای که برطرف کننده هرگونه شک و ابهام است. منبرهای مرحوم كافي درباره امام زمان (عج) از این دست سخنوری‌ها است و حکمت را در منصه ظهور می‌رساند. ترویج مرجعیت شیعه در میان مردمی که با تبلیغات شدید علیه علما روبه‌رو بودند نیز از مصادیق حکمت در کلام کافی به شمار می‌رود.3
2.    موعظه به بیانی اطلاق می‌گردد که نفس شنونده را نرم و قلبش را رقیق می‌كند. مواعظ شیرین مرحوم كافي اين خصيصه را به طور كامل داشت.
3.    جدال دلیلی برای خاموش کردن خصم است. نمونه‌های جدال احسن در سخنرانی‌های كافي بسیار است. موضع‌گیری علیه لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، سخنرانی علیه شاه پس از فاجعه مدرسه فیضیه و...4 از مواردی است که مرحوم کافی به سبب آنها حتی تبعید و زندانی شد؛ اما هیچ‌گاه از میدان جنگ پا عقب نگذاشت.
قرآن در داستان حضرت یوسف (ع) رموز موفقیت در تبلیغ را چنين بيان مي‌كند:5
1. تقوا
با توجه به آیات 35 و36 سوره یوسف، مي‌فهميم حضرت یوسف (ع) چهل سال زحمت کشید تا توانست مردم را هدایت كند و تقوایش در بالاترین درجه بود. همین قداست و عصمت یوسف (ع) زمینه‌ساز تبلیغ وی بود. مرحوم کافی درجه‌های علم و تقوا را در شهر نجف نزد استاداني چون آیت الله خویی، سیدمحسن حکیم و سید اسدالله مدنی کسب کرد. شهید مدنی که درجه‌های تقوا و تأثیرگذاری را در شاگرد خود می‌دید، وی را به هجرت به ایران تشویق نمود.6
2. خدمت به مردم
قرآن مي‌فرمايد حضرت یوسف هم در زندان و هم در دوران حکومت ملجأ مردم بود.7 این مؤلفه یکی از بارزترین شاخصه‌ها در زندگی مرحوم کافی است. خدمات عمومی وی هنوز در تهران و ایلام به نام ایشان شناخته می‌شود. مهم‌ترین فعالیت کافی تأسیس مهدیه تهران بود. در سایه همین مهدیه، درمانگاه و داروخانه احداث شد. برنامه‌های عیادت دسته جمعی از بیماران و دست‌گیری از سالمندان و تهی‌دستان شکل گرفت که هنوز در برخی مناطق تهران این رسوم خیر، پا برجا مانده است.8
3.  تثبیت علمیت
قرآن بعد از تقوا و خدمت به مردم، تثبیت علمیت را بسیار مهم ذکر می‌نماید. از جمله رموز موفقیت حضرت یوسف را باید در جریان تأویل خواب ایشان جستجو کرد. اگر فقه را به معنای آگاهی به معارف دینی، اخلاقی و فروع دینی بدانیم، با تسلط بر این موارد می‌توان مردم را از جهالت درآورد. مرحوم کافی سال‌ها در حوزه‌های مشهد و نجف و قم به تحصیل پرداخت و در سخنرانی‌هایش می‌توان قوت در استدلال را فراوان یافت. نامه حضرت امام در جواب مرحوم کافی در اجازه استفاده از وجوهات شرعی، خود نشاندهنده علیمت کافی است.9
در دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) عوامل موفقیت در خطابه عبارت‌اند از:10
1.    اخلاص،11
2.    شناخت و ایمان به هدف،12
3.    آگاهی به اوضاع زمان،13
4.    پیشگامی در عمل،14
5.    صبر و استقامت،15
6.    توجه به بعد عاطفی موعظه.16
مرحوم کافی اين عوامل مؤثر را در منبرهایش به‌ کار می‌گرفت. تأثیر شگرف سخنان وی بر روحیه و اعمال مردم مثال‌زدني بود. مرحوم کافی هرچه داشت در طبق اخلاص می‌گذاشت. زندگی‌اش را وقف امام زمان (عج) کرده بود، به گونه‌ای که حتی بزرگان مرجعیت حوزه اذعان داشتند که هیچ کس به اندازه کافی نتوانسته توجه به امام زمان (عج) را در  دوره طاغوت به وجود بیاورد. این تأثرگذاری به قدری برای اهل طاغوت گران بود که سرانجام این روحانی آگاه را که در تبعیت از فرمان امام خمینی (ره) برای عدم برگزاری جشن نیمه شعبان به طرف مشهد حرکت کرده بود، به شهادت رساندند.17 اما شهادت وی ضربه‌ای مهلک به حکومت وقت بود و موفقیتی دیگر در کارنامه اين عالم بزرگ ثبت کرد. استاد دوانی در این‌باره می‌نویسد: «در این حادثه [تصادف کافی] مردم تهران و مشهد و دیگر شهرستان‌ها نفرت بیشتری نسبت به دستگاه جبار پیدا کردند و مرگ مرحوم کافی ضربه کوبنده دیگری بر پیکر رژیم ضد مردمی وارد ساخت...».18
پي‌نوشت‌ها:
1. واعظ شهیر حاج شیخ احمد کافی، به روایت اسناد ساواک؛ تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات (1383)؛ ص25.
2. نحل: 125.  
3. واعظ شهیر حاج شیخ احمد کافی، به روایت اسناد ساواک؛ ص26.
4. همان، ‌صص 13ـ 25.
5. ر.ک به: «سازوکارهای موفقیت » سخنرانی آیت الله امامی؛ مبلغان؛ س1، ش 9.
6. واعظ شهیر حاج شیخ احمد کافی، به روایت اسناد ساواک؛ صص13ـ14.
7. یوسف:36.
8. واعظ شهیر حاج شیخ احمد کافی، به روایت اسناد ساواک؛ صص31ـ32.
9. همان، ص8.
10. ر.ک به: سبحانی یامچی، محمد؛ «اسرار موفقیت مبلغ از دیدگاه نهج البلاغه»؛ مبلغان؛  ش41 (خرداد1381).
11. نهج البلاغه؛ خطبه87.
2 . نهج البلاغه؛ خطبه97.
13. نهج البلاغه؛ حکمت382.
14. نهج البلاغه؛ خطبه6.
15. نهج البلاغه؛ خطبه193.
16. نهج البلاغه؛ خطبه160.
17. معادیخواه، محمدرضا؛ زندگینامه عاشق دلباخته امام زمان(عج)، شهید شیخ احمد کافی؛ قم: نسیم حیات (1379)؛ ص96.
18. دوانی، علی؛ نهضت روحانیون ایران؛ تهران: موسسه فرهنگی امام رضا(ع) (1358)؛ج7، ص232.