برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

کلیدشکسته - نگاهی به دو سریال «کلید اسرار» و «شاید برای شما هم اتفاق بیافتد»

 

نویسنده: دانیال نعیمی

بیان مفاهیم دینی و معارف اعتقادی در قالب‏های مختلف هنری به خصوص هنرهای تصویری چون سینما و تلویزیون، روشی پسندیده و آرمان بسیاری از کسانی است که دغدغه تبلیغ دین را دارند. بسیاری از محافل دینی دنیا با به کارگیری هنرمندان و برنامه‏ریزی‏های دقیق وعلمی سعی در تحقق این آرزوی همیشگی دارند. اما نباید فراموش کرد که فعالیت در این عرصه نیازمند سطح مطلوبی از دانش دینی در کنار رعایت ظرافت‏های هنری می‏باشد.به کارگیری صنعت، فنون و تاکتیک‏های خاص هر قالب هنری در خدمت ترویج دین، میدانی است که نیازمند دقتی دو طرفه است؛ احتیاطی در جانب مطابقتاثر با دین و ظرافتی در جانب رعایت اصول هنری.

مقدمه مذکور بهانه‏ای بود برای بررسی دو مجموعه‏ای که سیمای جمهوری اسلامی ایران چندی است اقدام به پخش و نمایش آن در شبکه‏های مختلف خود می‏کنند.

«کلید اسرار» نام مجموعه‏ای است که در کشور ترکیه ساخته شده است و مشابه آن،« شاید برای شما هم اتفاق بیافتد»، محصول سیمای ملی خودمان است. جان مایه و مضمون واحد این دو، یعنی مکافات یا در مواردی پاداش عمل در دنیا، وجه شباهت آن‏هاست که البته تفاوت‏های بسیاری از لحاظ پرداخت و ساختار دارند.

در هر دوی این سریال‏ها، بیننده با داستان‏هایی رو به روست که در همه آن‏ها فردی خطا یا گناهی را مرتکب می‏شود و یا حقی را ضایع می‏کند (حق دوست، همسایه، والدین، مشتری، ارباب رجوع) و در پی آن، فرد خاطی به طریقی مجازات عمل خود را می‏بیند و گرفتار مصیبتی می‏شود و یا بالعکس (البته در مواردی انگشت شمار) فردی عملی نیک انجام داده و پاداشی خیر دریافت می‏کند. اولین اشکال این دو مجموعه دقیقاً همین سیر داستانی و شیوه روایت است. بیننده در همان دقایق اولیه و یا حتی پیشتر، با شروع تیتراژ می‏داند که با چه داستان و مضمونی رو به روست و شروع و فرجام، فراز و فرود قصه برای مخاطب معلوم است و البته تنها تفاوت قسمت‏های مختلف، کاراکترها هستند. حال آنکه یکی از تاکتیک‏ها و ظرافت‏های هنر نمایشی آن است که هنرمند به پوشیده‏ترین روش ممکن، مضمون مورد نظر خود را منتقل کند، تکنیکی‏که سبب جذب مخاطب و کشش او به محصول هنری می‏شود. باید گفت نمونه ترک در زمینه‏های دیگر نیز به شدت با مشکل رو به روست که نداشتن قصه‏ای قوی، پردازش این قصه، خلق موقعیت‏های تاثیرگذار و از همه بدتر بازی هنرپیشه‏ها از جمله این کاستی‏هاست که در مجموع اثر را به نمونه‏ای بسیار سطحی و ضعیف تبدیل می‏کند، نسخه ایرانی اما کمی فنی‏تر ساخته شده است و اندکی قواعد بازی را رعایت کرده است. دقت در انتخاب بازیگران، اضافه کردن چاشنی تعلیق و داستانی معقول‏تر نسبت به نمونه ترک، از امتیازات« شاید برای شما هم اتفاق بیافتد» در مقایسه با«کلید اسرار» است. ضعف اساسی و برجسته هر دوی این آثار این است که به اصطلاح دست کارگردان و نویسنده برای مخاطب رو شده، که این امر در دراز مدت باعث کم شدن مخاطب می‏شود؛ علاوه بر اینکهکم شدن مخاطب در مقایسه با عادی شدن یک مضمون جدی دینی، آسیبی جزئی‏ به نظر می‏رسد. عدم توجه به خلاقیت‏های هنری در این دست مجموعه‏ها به مرور باعث لوث شدن و کم ارزشی مفاهیمی می‏شوند که انقال آن به مخاطب هدف سازندگان است که این در بلند مدت حتی منجر به تمسخر برخی معارف دینی می‏گردد.

در این نوشته قصد بر این نیست که به نکات فنی و تخصصی بپردازیم که البته آن‏چه ذکر شد در تمام عرصه‏های تبلیغی و اطلاع‏رسانی کاربرد دارد و برای به کارگیری هنر در خدمت تبلیغ ضروری به نظر می‏رسد.اما با نادیده گرفتن تمای ضعف‏های تخصصی این دو مجموعه باید به مضمون و محتوای آن‏ها نیز اشاره کرد.

کیفر یا پاداش دنیوی امری است که تردیدی در آن نیست؛ چه بسیار مواردی که عدل الهی اقتضا داشته است جزای عمل خطایی را به خصوص در حقوق مربوط به مردم و یا پاداش عملی صالح را که به قصد تقرب به خدا انجام شده است در همین دنیا نمایان گردد. اما در این رابطه توجه به چند نکته ضروری به نظر می‏رسد:

اول: تمامی گناهکاران و یا نیکوکاران جزای عمل خود را در دنیا نمی‏بینند. بسیاری از افراد را دیده‏ایم که به انواع گناهان آلوده بوده‏اند و حق بسیاری را در این دنیا تضییع کرده‏اند ولی هیچ بلای مادی بر آن‏ها نازل نشده است و در مقابل مؤمنان بسیاری نیز بوده‏اند که در رنج و بلا زندگی گذرانده‏اند، که البته، این خود فلسفه وجود آخرت را در نمایان می­کند.

دوم: در پی نکته اول باید گفت؛ تمامی کیفرها و پاداش‏ها، مادی و مملوس نیستند. صله رحم و تکریم والدین عمر را زیاد می‏کند، صدقه باعث گشایش روی است و دروغ جامعه انسانی را به فساد می‏کشاند و بسیاری از این قبیل که در روایات آمده است و هر یک بیان‏گر جزای معنوی اعمال انسان هستند.

سوم: باید گفت الزاماً گرفتاری به مصیبت دلیل بر کیفر نیست. در روایتی آمده است «ان البلاء للظالم ادب و للمؤمن امتحان و للاولیاء درجه» گرفتاری و بلا برای ستمگر ادب و مکافات عمل اوست برای مؤمن امتحان و آزمایش است و برای اولیاء خدا موجب ترفیع مقام و درجه است.

همان­طور که در ابتدا اشاره شد در ارائه یک آموزه دینی باید تمام جنبه­های آن را در نظر گرفت و ابعاد مختلف را بیان نمود تا مخاطب به درک صحیح و کاملی رسیده و دچار شبهات جدید نگردد. عدم وجود این جامعیت مشکل تمامی آثار تصویری است که محتوای دینی دارند و به همین جهت باعث بروز دریافت­های ناصحیح خواهند بود، همان چیزی که دو اثر مورد بحث دچار آن هستند.