برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

امیر‎المؤمنین(علیه السلام) در آينه‌ اشعار شهريار

 

 

 

پژوهشگر و نویسنده: سید مصطفی موحدی اصل
مقدمه
سيد محمدحسين بهجت تبريزي، متخلص به شهريار، در سال 1285 خورشیدی، در روستاي خوشكناب آذربايجان متولد شد. وی هم‎عصر شاعران بزرگي بوده و با استادانی هم‎چون استاد صبا، فيروزكوهي، سايه، نيما يوشيج، تفضلي و زاهدي، رابطه‎ صميمي داشته است. وي نخست در اشعارش، «بهجت» تخلص مي‌كرد، ولي بعدها دو بار در انتخاب تخلص جديد، به ديوان حافظ تفأل زد كه هر دو بار، نام «شهريار» برايش انتخاب شد و از آن تاريخ، تخلص شهريار را برای خود برگزید.
عشق جاری
شاعران شيعي ‌مذهب همواره كوشيده‎اند عشق و ارادت خود را در قالب‎هاي مختلف شعري به اهل ادب و دوستداران اهل بيت (علیهم السلام)تقديم كنند، اما كمتر سروده‎ای‌ ديني‌ مي‌توان يافت كه همانند اشعار شهريار، سرشار از مضامين لطيف ادبي و برخاسته از عشق روحي عميق باشد. سراسر زندگي شهریار، آميخته به دوستی و محبت قلبی او به اميرالمؤمنين علي (علیه السلام)و دوستداران آن حضرت است. اشعار وي در اين زمينه بسيارند. برای نمونه، سروده‌ بلند وي با اين مطلع آغاز می‎شود:
يا علي، نام تو بردم نه غمي ماند و نه همي         بابي انت و اٌمي
گویيا هيچ نه غمي به دلم بوده، نه همي            بابي انت و اٌمي
عاشق توست كه مستوجب مدح است و معظم    منكرت مستحق ذم
وز تو بيگانه نيرزد نه به مدحي، نه به ذمي      بابي انت و اٌمي
توكه از مرگ و حيات اين همه فخري و مباهات   علي اي قبله حاجات
گویيا آن دزد شقي تيغ نيالوده به سمي          بابي انت و اٌمي
وي در يكي دیگر از اشعار خود چنين مي‎سرايد:
اي جلوه جمال و جلال خدا، علي        وز هرچه جز خدا به جمالت جدا، علي
در تو جمالي از ابديت نموده داند        اي آبگينه ابديت‌نما علي
فياض در فضيلت تو گفته هل اتي        لولاك در فتوت تو لا فتي، علي
نجوا با امیر‎المؤمنین علی(علیه السلام)
در اشعار شهريار، انديشه‎هاي ديني در قالب نيايش‎هاي ديني مؤثر و دل‌دادگي‎هايي كه مخصوصاً به حضرت علي(علیه السلام) نشان داده شده است، كم نيست كه از آن جمله مي‎توان به قطعه «شب و علي» اشاره كرد.
علي، آن شير خدا، شاه عرب            الفتي داشته با اين دل شب
شب ز اسرار علي آگاه است            دل شب، محرم سرّ الله است
هم‎چنین باید به مناجات مشهور «هماي رحمت» اشاره کرد كه در پایان اين نوشته، به طور مفصل درباره‌ ارزش آن سخن خواهيم گفت.
علي، اي هماي رحمت، تو چه آيتي خدا را        كه به ما سوا فكندي همه سايه هما را
دل، اگر خداشناسي، همه در رخ علي بين            به علي شناختم من به خدا قسم، خدا را
به خدا كه در دو عالم، اثر از فنا نباشد            چو علي گرفته باشد سر چشمه بقا را
ارادت و پيوند شهريار با امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) بسيار عميق بوده است، به ‎گونه‎اي كه استادان و صاحب‌نظران اعتقاد دارند هيچ شاعري همچون شهريار در نعت و منقبت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) سخن‌سرايي نكرده است.
ویژگی‎های امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)
درباره الهام گرفتن شهريار از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) و نهج‎البلاغه، مقالات بسياري نوشته شده است. او با بیان‌ وي‍‍ژگي‎هاي حضرت با بهترين شيوه به مضمون كلام الهي تكيه می‎کند كه به مصاديقي از آن اشاره مي‎كنيم:
برو اي گداي مسكين در خانه علي زن            كه نگين پادشاهي دهد از كرم، گدا را
يا شعر ديگري با اين مطلع:
شيرزادان علي شير ندارند امشب            تا يتيم اين همه بي‎شام نخسبد به گليم
شام خود كس نتواند به فقيران دادن            زهي آن مكتب اسلام كه اينش تعليم
این مضمون همان تصوير آيه 55 سوره مائده است: «وليّ امر و ياور شما،خداوند و رسول او و مؤمناني‎اند كه نماز به پا می‎دارند و به فقيران در حال ركوع زكات مي‌دهند».
يا شعر ديگر وي كه بيانگر حديث معروف «انا مدينه العلم و علي باب‎ها...» است:
من، علي، شاه ولايت به دو عالم ثمرستم        
شهر علم است رسول الله و من، باب درستم
اشعار فارسي و تركي شهريار نیز درباره‌ امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) بسيار است كه در این نوشتار، فرصت پرداختن به آن نیست.
حکایتی شیرین
رؤياي صادقه علماي بزرگ از واقعيت شريفي پرده برمي‌دارد كه از اهميت به‌سزايي برخوردار است. آيت‎الله مرعشي نجفي بارها فرمودند: «شبي توسل پيدا كردم تا يكي از اولياي خدا را در خواب ببينم. آن شب خواب ديدم امیرالمؤمنین(علیه السلام) در زاويه‌ مسجد كوفه نشستند و به جمعي دستور دادند شاعران اهل بيت(علیهم السلام) را بياوريد. ديدم چند تن از شعراي عرب را آوردند. فرمودند: شاعران فارسي‌زبان را بياوريد. آن‎گاه محتشم و عده‌اي ديگر را آوردند. حضرت فرمودند: شهريار ما كجاست؟
شهريار آمد. حضرت به او خطاب كردند: شعرت را بخوان.
شهريار اين شعر را خواند.
علي، اي هماي رحمت، تو چه آيتي خدا را            كه به ما سوا فكندي همه سايه هما را
برو اي گداي مسكين در خانه علي زن                كه نگين پادشاهي دهد از كرم، گدا را
به جز از علي كه گويد به پسر كه قاتل من            كه اسير توست اكنون به اسير كن مدارا
 نه خدا توانمش خواند، نه بشر توانمش گفت            متحيرم چه نامم شه ملك لافتي را
ز نواي مرغ ياحق بشنو كه در دل شب                غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهريارا
تا آخر شعر. فرداي آن روز كه بيدار شدم، پرسيدم كه شهريار شاعر كيست؟ از جانب من او را دعوت كنيد و به قم بياوريد. چند روز بعد كه نزد من آمد، ديدم همان شخصي است كه در رؤيا ديده بودم. از او پرسيدم: شعر «علي، اي هماي رحمت» را كي سرود‎ه‎اي؟ شهريار با تعجب گفت: من نه اين شعر را به كسي دادم و نه درباره آن با كسي صحبت كرده‎ام! اين حكايت نشان از رابطه عميق بين مريد (شهريار) با مرادش، علي(علیه السلام) است كه اين چنين مورد لطف و عنايت آن حضرت قرار گرفته است».
شهريار اشعار زيباي تركي و فارسي ديگري نیز در مدح و منقبت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) دارد كه برای حسن ختام، به چند بيت اشاره می‎کنیم:
مستمندم، بسته‌ زنجير زندان يا علي                دست‌ گير اي دستگير مستمندان يا علي
بندي زندان روباهانم اي شير خدا                مي‎جوم زنجير زندان را به دندان يا علي
منابع:
بیوگرافی استاد شهریار؛ زاهدی ،لطف الله- ،چاپ دهم -تهران انتشارات نگاه
 کلیات دیوان شهریار،انتشارات نگاه تهران 1370
 فرازهایی از وصیتنامه ی الهی اخلاقی آیت الله مرعشی نجفی صفحه 50 تا53