«
»
  • 1
  • 2
«
»
  • 1
  • 2
  • 3
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

هیجان یا نشاط!-بایسته های مجالس جشن اهل بیت در گفتوگو با سرکار خانم فخر روحانی مدرس حوزه علمیه خواهران

به کوشش : شفیعه اسماعیلی

 

مجالس ذکر اهل‌بيت(علیهم السلام) در بُعد خانگی اش، یک فرصت طلایی است برای تکلیفی که ما آن را در امتداد راه انبیا بر دوش خویش احساس می کنیم؛ فرصتی برای ابلاغ و روشنگری. در این فرصت اما آسیب هایی به چشم می آید. از جمله عدم شناخت معیارهایی که بایسته ها و شایسته های مجالس ذکر اهل‌بيت(علیهم السلام) را در نوع قالب و ظاهر مجلس شناساند.

شناخت این معیارها ما را کمک خواهد کرد تا این فرصت ها به شکلی مطلوب محقق شود و گسترش یابد.
در این گفت‌وگو، سرکار خانم فخر روحانی، مدرس حوزه و مبلّغ رسانه برای‌مان از بایسته ها و شایسته های مجالس اهل‌بيت(علیهم السلام) به ویژه مجالس شادی ـ که به مناسبت ماه پر عید شعبان مورد توجه قرار گرفته اند ـ سخن می گویند.

 

 

 

قبل از ورود به این بحث بفرمایید مجالس ذکر اهل‌بيت(علیهم السلام) چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟
قرآن بزرگ ترین نعمت خداوند را ولایت، معرفی می کند. ما هر قدر خدا را در این زمینه شکر کنیم، کم است.
یکی از راه ها برای شکرگذاری از این نعمت ذکر و یاد این بزرگواران است. اینکه در شرایط فردی و جمعی، یاد اهل‌بيت(علیهم السلام) و ذکر مناقب و فضايلشان را بر خود لازم و وظیفه بدانیم؛
اینکه عده ای از مؤمنین در جمع خود با یادآوری مصیبت های اهل‌بيت(علیهم السلام)؛ مجلس سوگواری و یا ذکر مناقب و مدح ایشان را برپا کنند؛ یعنی به ولایت توجه کرده، به آن نزدیک تر شده اند.
این امر، هم ممدوح است و هم سفارش شده. شیخ مفید نقل می کند که امام صادق(علیه السلام) به داوود بن‌سرحان فرمود: «ای داوود، سلام مرا به شیعیان ما برسان و به آنان بگو خداوند رحمت کند کسی را که با دیگری در جایی جمع بشود و با همراهی هم دیگر یاد ما و ذکر ما را احیا کند. در این صورت، نفر سوم آنان، فرشته ای است که برای آنان طلب مغفرت می کند».
در اصول کافی، از امام باقر(علیه السلام) نقل شده که خطاب به شیعیان فرمودند: «همدیگر را در خانه هایتان ملاقات کنید و احیای امر ما و ذکر ما را بر پا دارید».
از امام حسن عسكری(علیه السلام) نیز روایت شده که فرمودند: «بعد از قرائت قرآن چیزی سفیدتر از ذکر ما اهل‌بيت(علیهم السلام)  و صلوات نیست. خداوند ذکر ما اهل‌بيت را سبب شفای قلوب و صلوات را سبب محو گناهان و مضاعف کننده سعادت قرار داده است.
با توجه به آن تعریفی که از مجالس ذکر فرمودید، چه مؤلفه هایی را می توان برای مجالس شادی اهل‌بيت(علیهم السلام) در نظر گرفت؟ 
قبل از اینکه وارد بحث مجالس شادی بشوم دلم می خواهد نکته ای کلیدی را اینجا مطرح کنم و آن اینکه شادی با نشاط فرق دارد. دنیای امروز ما، ما را به شادی دعوت می کند، نه نشاط. در حالی‌که دین، ما را بیشتر به سمت نشاط می برد. شادی یک هیجان عمیق، ولی کوتاه مدت است؛ عمیق به معنای اینکه در یک لحظه ممکن است بتواند در فرد ایجاد هیجان و تأثیر کند؛ مانند تأثیر و هیجان که از دیدن یک فیلم کمدی یا انجام یک بازی خطرناک برای انسان؛ اما پایدار نیست و زود می گذرد.
تفاوتش با نشاط در همین پایداری و ناپایداری است. نشاط یک بهجت درونی و باطنی است. بهجتی که پایدار است و با غم  هم در نتاقض نیست؛ اما شادي زودگذر است، کوتاه مدت است و تأثیرش اندک؛ بیشتر جنبه مُسکن را دارد که وقتي زمانش تمام شود تأثیرش هم از بین می رود.
حالا ما در مجالس اهل‌بيت(علیهم السلام) دنبال چه می گردیم؟ دنبال شادی یا نشاط ؟ در دنیایی امروز همه عوامل به سمت شادی و هیجان کاذب دعوت می کند و ما در این جنبه دچار ناپیدایی مرزهای کاذب  و حقیقی شدیم. اما در نظام فکری دینی جنبه نشاط بیشتر مد نظر است. باید توجه کرد که جریان ورود بعضی وسایل و آلات برای افزایش شادی مجالس اهل‌بيت(علیهم السلام) چقدر با هدف اصلی و نشاط حقیقی مورد نظر دین فاصله دارد و این خطر و آسیب، از درست و دقیق نشناختنِ شادی و نشاط، و نیافتن اصالت این دو است.
به نظر شما ضرورت‌ها و اهداف برپایی این مجالس چیست؟
 از آنجا که دنیای امروز ما خیلی تزریق شادی و شادمانی می کند، توجه به نشاط حقیقی كه نیاز فطری انسان است ضروری می نماید. ما می گوییم که خیلی موافقیم مراسم بزرگداشت اهل‌بيت(علیهم السلام) در شادی ها و اعیاد و میلادها برگزار بشود. بسیاری وقت ها بچه های ما، جوانان ما فکری می کنند که اصلاً ذکر اهل‌بيت (علیهم السلام) لزوماً در مجالس مصیبت و سوگ است؛ در حالی که بزرگداشت امام حسین(علیه السلام) همان‌طور که در محرم اتفاق می افتد می تواند در روز سوم شعبان (روز میلاد) ایشان محقق شود. هر هزینه ای که شما در محرم خرج می کنید همان هزینه می تواند سوم شعبان باشد تا نگاه بهتری به محبان  و جوانان امروزی ما بدهد. این امر باعث نشاط حقیقی و پایدار در افراد می شود؛ آن نیاز فطری هم پاسخ گفته می شود.
عمدتاً هدف برگزاری این جلسات بازشناسی شخصیت و زندگی اهل‌بيت(علیهم السلام) در بعد فردی و اجتماعی، بازخوانی پرونده ظلم به ایشان، و تبیین و تحلیل روش زندگی و فکری این بزرگوران است؛ به گونه ای که به شناخت بیشتر و عمیق تر از اهل‌بيت(علیهم السلام) منتج شود.
ما انتظارمان این است که مهمانان یک چنین جلساتی، وقتی از آنجا بلند می‌شوند و بیرون می روند شناخت‌شان و معرفت‌شان نسبت به مکتب اهل‌بيت(علیهم السلام) عمیق تر شده باشد. انتظارمان این است که لبیک به ندای طلب یاری اهل‌بيت (علیهم السلام)  بدهند و در زندگی بر آن باقی بمانند. انتظارمان این است که عمق معرفت دینی شان افزایش یابد و احساس لذت، نشاط و شادی عمیق که می تواند محصول یک ارتباط عمیق روحی و عاطفی با صاحب مجلس باشد در این افراد به وجود آید.
با توجه به اهداف، ضرورت ها و انتظاراتی که از برپایی مجالس شادی اهل‌بيت (علیهم السلام) دنبال می شود، چه معیاری را برای تعیین بایسته ها و شایسته های این مجالس معرفی می نمایید؟
به طور کلی می توانیم بگوییم که هر آنچه ما را از هدف برگزاری این مجالس دور کند، جزو نبایدها محسوب می شود و شایسته این مجالس نیست؛ یعنی هر آنچه مانع معرفت جدید، شناخت بهتر، دقیق تر و صحیح تر، ایجاد نشاط حقیقی و پایداری آن می شود جزو نبایدهاست و با اهداف عالی این مجالس منافات دارد؛ مثلاً اگر ما بخواهیم از موسیقی مجالس شادی استفاده کنیم که فرد لحظاتی شاد را در این جلسه سپری کند و فقط احساس شادی را با خود بيرون ببرد و معرفتی بر او اضافه نشود، با اهداف ما تناقض دارد و شایسته نیست.
از آن سو هم، هر آنچه ما را به هدف نزدیک‌تر کند، چه در متن مجالس و چه در حاشیه آن، به لحاظ فرمی و محتوایی از بایسته ها و شایسته های مجلس محسوب می شود. فضاسازی ما، پذیرایی ما، ابزار و امکانات موجود در مجلس ما، و نوع پوشش ما همه باید همسو با اهداف برپایی مجلس باشد. گاهي شخص برگزارکننده و مدیران محتوایی و اجرایی جلسات، نیت‌شان و سعی شان در همسو کردن برنامه با هدف معرفتی متعال است؛ اما اين‌كار خوب از آب در نمی آید و در مصادیق دچار مشکل یا اشتباه می شوند. 
می شود معیار دقیق تري بفرمایید تا در نوع مصداق بیشتر کمک شود؟
درست است که در فضا و شرایط مطلوب، هدف بهتر دنبال مي‌شود و پیام اصلی جلسه بهتر منتقل می شود؛ اما اینکه فضای مطلوب و متعالی چیست، جای بحث است. ما در زیارت عاشورا پیوسته این جمله را تکرار می کنیم: «إنّی سلمٌ لِمن سالمکم و حربٌ لمن حاربکم»؛ شما ضمن اینکه الفاظ زیارت را می خوانید، ضمن ارتباط روحی و عاطفی با این شخصیت، پیوسته خود را در صف یاران امام حسین(علیه السلام) آرزو می کنید، تصور می‌کنید. این تجدید عهدی است که لحظه به لحظه در سراسر زیارت تازه می شود. با آنکه خود زیارت، تجدید عهد است؛ اما شما باز تکرار می کنید: من در صف یاران شما هستم، آن‌گونه که شایسته صف یاران شماست.
 می خواهم بگویم که همه شاکله های مجلس اهل‌بيت(علیهم السلام) باید به گونه ای باشد که ما را در صف اهل‌بيت(علیهم السلام) تثبیت کند.
این شاکله، شامل همه چیز می شود، از دکور و فضاسازی و نورپردازی گرفته تا پذیرایی، پوشش و جوایز. من نمی-خواهم به صورت مصداقی وارد شوم. دلیلش هم این است که در جاهای مختلف، عرف ها و سنت های متفاوتی داریم برای شادی کردن. و این عرف ها هرکدام در بستر و خاستگاه فرهنگی و سنتی خود قابل توجه هستند؛ بنابراین ما از حیث مصداقی نمی خواهیم وارد این عرصه بشویم. ولی از حیث معرفتی و مفهمومی می خواهیم بگویم که همه اینها باید تداعی کننده این جمله باشد: «إنّی سلمٌ لِمن سالمکم و حربٌ لمن حاربکم».