برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
ROKNEWSPAGER ERROR: File not found: images/عکس_کتاب_0011.jpg
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

آنجا که میشناسمش - نگاهی کوتاه به تاریخچه معماری مساجد

 

محقق: نفیسه موسوی

کارشناس ارشد پژوهش هنر

مسجد، مکانی آشنا و مقدس برای ماست. اما بنای آشنای امروز از ابتدا به این شکل نبوده و با گذر زمان، بسیار تغییر کرده است. مسجد بی‌شک مهم‌ترین ساختمان اسلامی است و درواقع، تنها نمازگاه، یعنی جای خواندن نماز نیست؛ چراکه در آیین اسلام در هر مکانی که شرایط اولیه نمازگزاردن را داشته باشد، می‌توان نماز برپا داشت؛ اما آن محل تنها با این شرط مسجد نخواهد شد!! چه ویژگی است که برپایی این مکان را تا این اندازه مهم و از سایر بناها متمایز می‌سازد؟ به نظر، خانه خدا بودنش!

اولین مسجد به دست پیامبر اسلام، محمد(صلی الله علیه وآله) و با همکاری یارانش در مدینه ساخته شد. این مسجد، الگوی اولیه ساخت مساجد بعد از خود شد در سراسر جهان اسلام. پیامبر پس از ورود به مدینه، به یاران خود فرمود تا بنایی درخورِ نومسلمانان بسازند. دلِ نزدیک‌ترین کوهپایه‌ها شکافته شد و سنگ‌های آنها شکسته، و مصالح مسجد این‌چنین فراهم شد. رسول گرامی با دست‌های خود سنگ‌ها را برهم نهاد تا دیوار مسجد کمی بلندتر از بلندای یک مرد، بالا آید؛ مانند ساخت کعبة معظم توسط ابراهیم. طول و عرض بنای مسجد بیشتر از آن بود که ستون‌های چوبی بتوانند یکپارچه از یک سو تا دیوار مقابل را بپوشانند؛ بنابراین ستونی از تنه نخلی خشکیده در میانة مسجد نهادند و ستون‌های سقف بر آن قرار گرفت. پس از آن، سقف از گیاهان و درختان اطراف مدینه و روی آن از پوست حیوانات پوشیده شد. به این شکل خانه خدا، بسیار ساده، همانند خانة بندگان او ساخته شد. فضای مدینه امکان داد تا اولین نماد معماری اسلامی بنا شود؛ اگرچه مسجد اولیه بسیار ساده بود، با گسترش اسلام و پذیرش آن توسط اقوام و ملل گوناگون با فرهنگ‌ها، هنرها و معماری‌های متنوع در شکل و ساختار و تزیینات این بنا، تغییرات بسیاری رخ داد؛ اما هویت آن همیشه ثابت برجای ماند.

ساختمان یک مسجد از دو بخش بنای اصلی و تزیینات الحاقی تشکیل شده است که هرکدام داستان خود را دارد.

 

منبع:

پیرنیا، محمدکریم؛ آشنایی با معماری اسلامی ایران؛ تهران: سروش دانش (1384).