برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
«
»
«
»
«
»

روضه‌های تصویری فرقه‌ها

 

 

اشاره: زمانی که مل گیبسون روضة مکشوف خود را دربارة دوازده ساعت پایانی حیات مسیح در مصایب مسیح به تصویر کشید و بی‌رحمی و شقاوتی را که علماي یهود در حق مسیح روا داشتند با حدت و شدت تصویر کرد، کمتر کسی تصور می‌کرد سال بعد فیلمی روانه پرده سینما شود که اساس خدای پسر را به هیچ بگیرد و اسطوره خدای متجسد را انکار کند!
زمانی که رمز داوینچی در سینماهای جهان به اکران عمومی در‌آمد، جامعة کلیسای کاتولیک به شدت با آن مخالفت ورزيد و فراخوان‌های زیادی در سرتاسر عالم برای مقابله با اکران عمومی آن شکل گرفت!
به این ترتیب اجازة اکران عمومی آن در کشورهای اسلامی چون مالزی لغو شد و انتشار ترجمه کتاب آن ممنوع گردید و از ادامه نشر آن جلوگیری به عمل آمد.

 

چند سال بعد فیلم فرشتگان و شیاطین روانه بازار اکران شد؛ ولی این بار نه از آن ایده‌های حساسیت برانگیز خبری بود و نه از انتقاد به رسوم کلیسا!

 

این بار تلاش برای آشتی دگرباره با کلیسا بود و در طول داستان، قهرمان فیلم تلاش می‌کرد تا با دشمنان دیرینة کلیسا مقابله کرده و خطری که پاپ بعدی را تهدید می‌کرد از سر او رفع کند!
در طول فیلم، نوع نگاه سینماگر، همدلی با کلیسا و انعطاف کلیسا در برابر جهان جدید را هدف گرفته بود. بدین ترتیب تلاش سینماگر و گروه سازندگان فیلم در این اثر، تصحیح تأثیرات فیلم پیشین بود و گویا توفیق خوبی هم در این زمینه به دست آوردند.

 

 

 

 

 

 

بررسی و تحلیل ساختار و نهاد فرقه‌ها

 

مصطفی مرشدلو

 

بررسی و تحلیل ساختار و نهاد فرقه‌ها در قرن بیستم، یکی از بخش‌های با اهمیت جامع‌شناسی دین محسوب می‌شود. سینما هم به عنوان یکی از فرآورده‌های قرن بیست، از چنین توجه و اشتیاقی برای پرداختن به نهادهای دینی ـ چه مخفی و چه عیان ـ برکنار نبوده است. در ادامه، با رویکرد تحلیلِ نهادی فرقه‌ها، به منزلة یک نهاد و سازمان متفاوت، به بررسی دو فیلم «رمز داوینچی» و «فرشتگان و شیاطین» ساخته ران هوارد خواهیم پرداخت.

 

روند شکل‌گیری یک فرقه در بطن یک جریان اصلی دینی، از بحث‌هایی بوده که جامعه‌شناسانی چون وبر یا ترولتش، با توجه و تمرکز به بررسی آن پرداخته‌اند. ترولتش با تحلیل روند شکل‌گیری فرقه‌ها درطول تاریخ چند ویژگی کلی را برای فرقه برمی‌شمارد:

 

1. فرقه‌ها معمولاً خواستگاهشان طبقات فرودستی است که خواهان مساوات هستند.

 

2. فرقه‌ها معمولاً به رهبران دینی، شعائر اجتماعی و عرف‌های اجتماعی، اعتراض دارند و مخالف آنها هستند.

 

3. عضویت در فرقه‌ها معمولاً بر اساس گزینش و انتخاب صورت می‌گیرد و موروثی نیست.

 

4. معمولاً ارزش‌های اخلاقی و سبک‌های زندگی بدیل را تجویز می‌کنند.

 

5. معمولاً تمایلی به تطبیق با شیوه‌ها یا شعائر اجتماعیِ رسمی ندارند.

 

6. معمولاً فرقه بر اساس آموزه‌هایی پایه‌گذاری می‌شود که رهبران فرقه مدعی‌اند به آنها وحی شده است.

 

بر اساس چنین الگویی می‌توان به تحلیلی در خصوص شرایط اجتماعی شکل‌گیری فرقه‌ها از بطن جریان اصلی یک دین دست یافت. این مقاله بر اساس چنین نگاهی، به تحلیل دو فیلم مذکور در بالا می‌پردازد.

 

رمز داوینچی

 

فیلم رمز داوینچی یکی از جنجال‌برانگیزترین فیلم های چندسال اخیر است که به صورت بسیار معناداری در سرتاسر جهان ـ چه جهان غرب مسیحی و چه جهان شرق اسلامی ـ با نگاهی سلبی و طردی با آن برخورد شد و از پخش آن در سینماها جلوگیری به عمل آمد. با این حال فیلم به لحاظ دقت‌ها و ظرافت‌های سینمایی و روایی، اثری قابل تأمل است که در ادامه با نگاه فرقه‌شناسی نهادمحور به تحلیل آن خواهیم پرداخت.

 

در فیلم ما شاهد تقابل دو فرقة مذهبی هستیم. اول فرقه‌ای که وارثِ مسیح را یک زن می‌پندارد و در حفظ جان او تمام تلاش خود را به کار می‌بندند. دوم گروهی دیگر با ماهیتی کاملاً رسمی که در تلاش است برای حفظ و استمرار قدرت خود، وارث مسیح را به قتل برساند.

 

در فیلم ما شاهد شخصیتی هستیم که وظیفة به قتل رساندن کسانی را دارد که رهبران فرقه «opus dei» دستور می‌دهند. فیلم با نزدیک شدن به شخصیت این فرد، تلاش می‌کند تا نشان دهد که آپوس دیی چگونه به جذب نیرو برای خود می‌پردازد. این شخصیت تروریست، یک نوجوان بی‌خانواده است که توسط یک کشیش به فرزندخواندگی پذیرفته شده است و تحت آموزش‌های ویژه فرقه قرار می‌گیرد. او چنان به این آموزش‌ها ایمان و اعتقاد پیدا می‌کند که به هیچ قیمتی، حتی به بهای جان خود، حاضر نیست دست از آن آموزه‌ها بردارد. درواقع فرقه با تلقین ایده‌هایی مبنی بر اینکه نجات و رستگاری در گرو پیروی از آموزه‌های فرقه است و فرد برای برخورداری از نجات، باید خود را کاملاً در اختیار فرقه قرار دهد، کنترل روانی فرد را به دست می‌گیرد. سازماندهی در این‌گونه فرقه‌ها توام با پرده‌پوشی و مخفی کردن ایده‌های اصلی رهبران فرقه از بدنة آن است.

 

فرد محو ایده‌های فرقه می‌شود و نسبت به هنجارها و نُرم‌های اجتماعی کاملاً بی توجه؛ به نحوی که اگر هنجارهای اجتماعی در مقابل آرمان‌های فرقه قرار بگیرند، در مقابل آنها قد علم می‌کند. فرقه برای فرد تکالیف و دستورهای را در نظر می‌گیرد که در حالت تنهایی نیز نسبت به آموزه‌های فرقه تذکر پیدا کند. در فیلم شاهد هستیم که در صحنه‌هایی این تروریست با زنجیرهای تیغ‌دار به بدن خود زخم وارد می‌کند.

 

آن طرف صحنه هم با فرقه‌ای دیگر روبه‌رو هستیم که تأکید ویژه بر آن دارند که یک سری آدم بالغ با اختیار و آگاهانه تصمیم دارند تا از وارث مسیح دفاع کنند. آنها هم مناسک و آیین‌های ویژه‌ای دارند که به تمایز آنها از بدنة اصلی تأکید می‌کند. برای مثال می‌توان به صحنه‌هایی اشاره کرد که دختر از پشت پنجره شاهد رقص و مراسم خاصِ فرقه‌ای است که پدربزرگش به آن وابسته است.

 

در این‌گونه سازمان‌بندی‌های فرقه‌ای تأکید بر اطاعت بی‌چون و چرا از سلسله مراتب فرقه است. چون و چرایی در کار نیست و فقط اطاعت محض هست. به این ترتیب خود فرقه هم تبدیل به یک جریان دینی، مشابه همان بدنه‌ای می‌شود که از آن جدا شده است.

 

در هردو فرقة مذکور در فیلم، اعتراض به جریان رسمی کلیسا وجود دارد. یک طرف اساساً معتقد است کلیسا حقیقت را کتمان می‌کند و طرف دیگر بر اساس عملکرد خود اعلام می‌کند که کلیسا نسبت به جریان مقابل مماشات به خرج می‌دهد و لذا خود مستقیماً وارد عمل می‌شود.

 

فرشتگان و شیاطین

 

داستان این فیلم هم حکایت نزاع کلیسا با یک فرقه منحرف یا گنوسی است. در این فیلم هم با کشیشی روبه‌رو هستیم که برخلاف ظاهر، به گروهی تعلق دارد که آن گروه مناسک و آیین‌های سِری دارند و اساساً به آموزه‌های رسمی کلیسا بی‌اعتقادند و بر علم و دانش در مقابل اعتقاد، تأکید و اصرار دارند.

 

اما وجه تمایز فیلم آن است که برخلاف فیلم قبلی، در این فیلم گنوسیسم در مقابل جریان رسمی کلیسای کاتولیک ترسیم می‌شود. جریانی با سازماندهی سلسله مراتبی مشخص و آیین‌ها و رسومی خاص. نوع سلسله مراتب کلیسای واتیکان و وظایف مشخص و معیّن هر فرد در این نظام با دقت ترسیم می‌شود. در این نظام هیچ چیز سِری‌ وجود ندارد و دوربین به راحتی در تمام فضاها جولان می‌دهد. در نقطة مقابل، در فرقه‌های دیگر شاهد نوعی نهان‌روشی هستیم که دوربین اجازة ورود به آن را پیدا نمی‌کند و همیشه بیرون از جریان رسمی آیینی قرار دارد.

 

 

 

در این فیلم هم همان الگوهای فیلم رمز داوینچی به کار می‌رود. یک تروریست از جان گذشته که در راه آرمان‌های فرقه حتی از جان خود می‌گذرد، گروهی سِری با مناسک و مرام‌های آیینی خاص، انتقاد به جریان رسمی کلیسا، ادعای بر حق بودن ایده‌های فرقه، عضویت فرد براساس اختیار و گزینش آگاهانه و نه به صورت موروثی، سرسپردگی تام و در نهایت ارزش‌های اخلاقی متفاوت.

 

                

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
پنج شنبه, دسامبر 14, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد