برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
«
»
«
»
«
»

نامه‌ای از غیب

 

 

اشاره: بیست و دو سال از ارسال نامة امام خمینی(ره) به گورباچف می‌گذرد و این حرکت پیامبرگونة امام(ره) هنوز هم در مجالس اندیشمندان و سیاست‌مداران تحلیل می‌شود. گورباچف پس از چند ماه جوابی که حاکی از تلقی‌های غلط او از نامة امام بود بوسیلة ادوارد شوارد نادزه وزیر امور خارجة وقت شوروی سابق ارسال می‌کند. امام(ره) در نهایت به شوارد نادزه می‌فرماید: «من می‏خواستم دریچه‏ای به دنیای بزرگ، یعنی دنیای بعد از مرگ که دنیای جاوید است را برای آقای گورباچف باز نمایم و محور اصلی پیام من آن بود. امیدوارم بار دیگر ایشان در این زمینه تلاش نمایند.»

  ما در این چند صفحه، این نامه را از زاویة نگاه شرکت‌کنندگان در جلسة مسکو و تهران بررسی کرده‌ایم.

 

 

 

بررسی واقعة تاریخی نامة امام خمینی(ره) به گورباچف رهبر شوروی سابق از چند نگاه

 

 

 

 

 

اوج هدایت

 

ماجرای تسلیم نامه امام به گورباچف از زبان آیت الله جوادی آملی         

 

 

 

هیأت اعزامی از طرف امام خمینی (ره) روز سیزدهم دی ماه 1367 تهران را به مقصد مسكو ترك و در روز چهاردهم به تهران برگشت و مدت توقف این سفر تاریخی در مسكو بیست و سه ساعت بود و در فرودگاه بین‌المللی با استقبال نماینده ویژه صدر هیأت رئیسه شوروی و برخی از مسؤولان بلند پایه سیاسی و امام جمعه مسكو و نیز با شركت سفیر محترم وقت ایران در شوروی و تنی چند از برادران محترم سفارت ایران در مراسم استقبال روبرو شد.

 

قبل از ملاقات رسمی هیأت اعزامی با رهبر شوروی و بعد از آن، هیچ گونه تماس سیاسی با فرد یا گروهی از طرف سرپرست هیأت حاصل نشد، زیرا این سفر فقط برای ابلاغ پیام و تبیین محتوای عمیق آن بود، لیكن سخنان مبسوطی پیرامون توحید و نفی الحاد، گاهی به زبان برهان و زمانی با لسان فطرت، با استقبال و بدرقه كننده در ذهاب و ایاب ارائه شد و فاصله چهل كیلومتری فرودگاه تا شهر مسكو، هم در رفتن و هم در برگشتن، جز به یاد حق و نشر آثار آن و دعوت به خدا و احیای فطرت ملحدان ماركسیست سپری نشد.

 

وقت ملاقات با رهبر شوروی ساعت یازده، روز چهاردهم دی ماه بود و مدت آن دو ساعت و پنج دقیقه به طول انجامید. هنگام ورودمان به كاخ كرملین، صدر هیأت رئیسه و دو نفر از مسؤولان بلندپایه سیاسی، كه قبلا حضور یافته بودند، تا چند قدم در همان اتاق به استقبال آمدند و با گرمی آماده شنیدن پیام امام خمینی شدند.

 

هیأت اعزامی مصمم بود، ضمن حفظ احترام متقابل و رعایت كمال ادب، ‌كه از وظایف بین‌المللی اسلام به شمار می‌آید و اختصاصی به گروه خاص ندارد، لسان پیام امام(ره) را با زبان تعلیم و ارشاد ادا كند نه با لسان دیپلماسی و هرگز قول فضل الهی را با هزل مجاز در عرف دیپلمات نیالاید و صلابت دعوت به توحید را در پای تعارف رایج سیاست‌بازان، به دهن و وهن ذبح نكند، بلكه به عنوان رسول امین، مضمون پیام والا را با آهنگ تدریس القا نماید، نه به صورت قرائت الفاظ و گزارش صورت و بدین منظور قبل از خروج از اقامتگاه، نمازی خوانده شد و از ذات اقدس خداوند با نیاز تقاضا شد: «رب اشرح لی صدری و یسر لی امری و احلل عقده من لسانی یفقهوا قولی». (1)

 

نحوه استماع رهبر شوروی در تمام مدت قرائت پیام در كمال ادب دیپلماسی بود، لیكن اصل متن و انشای آن در اوج هدایت به توحید بود، نه در حضیض دیپلمات و سبك ابلاغ آن نیز در حد تدریس بود، نه گزارش صرف. لذا گاهی نشانه «فبهت الذی كفر»(2) همراه با انفعال در رخسارش مشهود بود كه می‌رفت فطرت «مرتكز» را زنده نماید.

 

رهبری شوروی بعد از استماع دقیق و درك منظور امام (ره) با تأنی كامل، كه كشف از تدبر در پاسخ‌گویی می‌كرد، شروع به جواب كرد و مدتی كه برای سخنان جناب گورباچف و دریافت پاسخ نهایی از طرف هیأت اعزامی صرف شد، جمعا در حدود یك ساعت بود.

 

عصاره مطالبی كه ایشان گفتند و مترجمان صحنه ملاقات آن را به فارسی برگرداند، عبارت از این بود:

 

1ـ از فرستادن نامه امام خمینی تشكر می‌كنم

 

2ـ در فرصت مناسب جواب آن را خواهم داد

 

3ـ مضمون آن را به علمای شوروی اعلام می‌داریم

 

4ـ ما قانون آزادی ایمان را در دست تصویب داریم

 

5ـ من قبلا گفتم با داشتن ایدئولوژی‌های مختلف می‌توان با حسن همجواری در كنار هم زندگی كرد.

 

6ـ امام خمینی ما را به دین اسلام دعوت نموده است. آیا ما هم ایشان را به مكتب خودمان دعوت كنیم؟ (در اینجا لبخند زد و دوباره گفت : این یك شوخی است).

 

7ـ این دعوت یك نحوه دخالت در شؤون كشور دیگر محسوب می‌شود، زیرا هر كشوری در انتخاب مكتب آزاد و مستقل می‌باشد.

 

هیأت اعزامی از ایران با دریافت این مطالب، بررسی كرد كه مهم‌ترین بند جواب همان بند اخیر آن است كه نشانه برخورد سیاسی با نامه امام (ره) در آن به چشم می‌خورد، نه برخورد فرهنگی و تعلیمی محض و با پندار سیاسی بودن، داخل در دخالت در كشور اجنبی خواهد بود، كه با این ترتیب اصل نامه و فرستادن پیام زیر سؤال می‌رفت. دیگر نوبت به مضمون آن نمی‌رسید، لذا مسؤول هیأت اعزامی در پاسخ نهایی چنین گفت: از این كه در كمال حصوله قرائت‌ نامه را استماع كردید، تشكر می‌كنیم و از این كه آمادگی خود را جهت فرستادن جواب اعلام داشتید، تقدیر می‌شود و از این كه مضمون پیام را به اطلاع علمای كشورتان می‌رسانید، شایان تشكر است. و از این كه قانون آزادی دین را در دست تصویب دارید ، به امید تسریع آن، تقدیر می‌شود، چنان كه زندگی مسالمت‌امیز با داشتن مكتب‌های گوناگون در صورت رعایت اصول انسانی، میسور می‌باشد، اما «دخالت در شئون داخلی كشور دیگر» را باید توضیح داد. شما از عمق خاك وسیع روسیه تا اوج فضای آسمان آن آزادانه فعالیت دارید و هیچ كس حق دخالت در امور داخلی كشور اجنبی را ندارد. لیكن محتوای این پیام ،‌همانند پیام‌های رهبران الهی دیر، نه كاری به زیر زمین و نه برخوردی با روی زمین و نه ارتباطی با آسمان روسیه دارد، بلكه فقط با جان شما مرتبط می‌باشد.

 

منبع: مرکز اسناد انقلاب اسلامی

 

-------------------------

 

پی‌نوشت:

 

1.‌ طه ، آیات 25، 26، 27 ، 28

 

2. بقره، آیه 258

 

 

 

 

 

گورباچف دو بار متغیر شد

 

روایت مرضیه دباغ(حدیده‌چی) از ابلاغ یک پیام تاریخی

 

 

 

حضور یک زن آن هم در این شکل و شمایل برای آنها مایه تعجب بود و حتی روزنامه های آن جا به این موضوع پرداختند.

 

هنگامی که نامه خوانده و ترجمه می‌شد، من کار خاصی نداشتم از این رو تمام هوش و حواسم پیش گورباچف بود و تمام حالات و رفتار او را دقیق زیر نظر داشتم. چهره او در برخی مقاطع نامه تغییر می‌‌کرد و همانطور که به صندلی تکیه داده بود، نکاتی را یادداشت می‌‌کرد و دور یکی از نکات هم خط کشید.

 

پس از این که ترجمه به پایان رسید، کمی فکر کرد و بعد گفت: من بر روی برخی قسمت‌های این نامه حرف و سئوال دارم. آقا [آیت الله جوادی آملی] گفتند: خب بفرمایید ما این جا هستیم که بیشتر توضیح دهیم. گورباچف گفت: در این قسمت آیت الله گفته است که ما خود را در سرنوشت مسلمانان جهان شریک می‌دانیم؛ این یعنی دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر؛ فکر می‌کنم در این جا آیت الله خمینی اشتباه کرده است. آقای جوادی آملی با طمأنینه و آرامش خاصی و با یک تبسم خیلی معنادار که گویی به گورباچف می‌فهماند که حرف امام را نفهمیدی، گفت: «اصلاً این مسأله به نحوی که شما برداشت کردید مدنظر امام نبوده، خاک شوروی از هفت طبقه زیرین تا هفت طبقه برین مال شما، کسی کاری به آن ندارد، مقصود امام، آدم مسلمانی است که در هر جای دنیا در سختی و عذاب است و مشکلی دارد که ما به حکم وظیفه دینی و به عنوان یک مسلمان وظیفه و حق خود می‌دانیم که از او دفاع کنیم؛ آب و خاک ما مطرح نیست این هویت انسان مسلمان است که مطرح است.»

 

موقع خداحافظی رسید، اجازه دادند که خبرنگاران چند عکس و فیلم بگیرند.

 

پس از سوار شدن به ماشین، بی فوت وقت، مستقیم به سمت فرودگاه حرکت کردیم. وقتی به فرودگاه رسیدیم ظهر شده بود، تصمیم گرفتیم همان جا نماز بخوانیم.

 

به محض رسیدن به ایران، در اولین اقدام خدمت امام رفتیم تا آنچه را که گفته، دیده و شنیده بودیم گزارش کنیم. امام خود نیز تأکید فرموده بودند که اعضای هیئت بیایند تا ببینمشان.

 

زمانی که خدمت امام رسیدیم، آیت الله جوادی آملی سرپرست هیئت اعزامی، آن چه را که گفته، دیده و شنیده بود باز گفت. حضرت امام فرمودند: کدامتان چهرة او را می‌دید؟ مقصود معظم‌له این بود که کدامیک مراقب تغییرات و عکس العمل گورباچف بودیم. عرض کردم من دائم او زیر نظر داشتم، او در دو قسمت از نامه متغیر شد و واکنش نشان داد و در باقی موارد ساکت بود و می‌اندیشید، یکی در آنجا که مرقوم فرموده بودید خبرگان خود را به قم بفرستید و دیگر آن جا که پیام داده بودید که ما خود را در سرنوشت مسلمانان جهان شریک می‌دانیم. و اتفاقاً در هر دو مورد هم اشکال دارد. امام تذکر دادند که آقای جوادی آملی به خوبی به آنها پاسخ دادند. حضرت امام از نتیجه کار تا این جا راضی بودند و تبسم کردند.

 

این پیام اثرات بسیاری داشت به عنوان مثال عرض کنم که برای انجام معالجه به انگلستان رفتم با دو جوان دانشجو که صحبت می‌کردیم عنوان می‌کردند که ما با پیام امام خمینی به گورباچف، مسلمان شدیم و نامه حضرت امام را از نظر جامعه‌شناسی برای پایان‌نامه خود انتخاب کرده بودند.

 

 

 

 

 

صدای شکستن استخوان‌های مارکسیسم

 

سفر به شوروی سابق و جواب گورباچف به نامة امام(ره) به روایت محمدجواد لاریجانی

 

 

 

نامه به گورباچف

 

پیش‌نویس نامه را از مرحوم حاج احمد آقا گرفتم و خدمت آیت‌الله خامنه‌ای که آن زمان رئیس جمهور بودند، بردم تا در جریان باشند، البته ایشان اطلاع داشتند. من درباره نامه 6 پیشنهاد ارائه دادم که امام با 5 مورد آن موافقت کردند اما مهمترین پیشنهادم را قبول نکردند و آن این بود که امام معتقد بود مارکسیسم در شوروی تمام شده است. البته این بحث در آن زمان داغ بود و برخی معتقد بودند مارکسیسم در شوروی به آخر خط رسیده و برخی دیگر معتقد بودند گورباچف می‌خواهد مارکسیسم را روغنکاری کند و با شکل و انرژی جدید بکار اندازد که خانم مارگارت‌تاچر نخست‌وزیر انگلیس طرفدار تز دوم بود. اما امام صراحتاً فرمودند صدای شکستن استخوان‌های مارکسیسم را می‌شنوند.

 

خدمت حضرت امام نوشتم بهتر است در این باره محتاطانه‌تر به موضوع نزدیک شوید، اما امام قبول نکردند. پس از برگشت از مسکو، صبح اول وقت خدمت امام رسیدیم و دست مبارک ایشان را بوسیدیم و ایشان فرمودند مارکسیسم تمام شده بود یا نه؟ گفتم صد در صد تمام شده بود.

 

با نگاه به ترکیبات پیام امام می‌توان این چنین برداشت کرد که ایشان در 3 محور وارد عمل شدند؛ اول مسئله تمام شدن مارکسیسم است که موضوع بسیار مهمی بود. مارکسیسم محصول تفکر سکولاریستی غرب و برداشتی زمینی از زندگی بود.

 

در جلسه با گورباچف سعی کردم دقت توجه به نامه را بالا ببرم و گاهی که نیاز بود توضیح بیشتری می‌دادم. مترجم خوبی داشتیم، اما متن نامه امام سنگین بود. مثلاً ایشان به عدم تنازل وجود به مادیات اشاره کردند که برهان مهمی بود و باید برای طرف روسی تبیین می‌شد. من کل ترجمه متن به انگلیسی را به دقت بررسی کرده بودم. در دیدار با گورباچف مترجم متن را از فارسی به روسی ترجمه می‌کرد و در 2 یا 3 مورد حساس من وارد می‌شدم و توضیح می‌دادم تا مسئله بیشتر باز و گیرا شود.

 

پیام امام تأثیر شگرفی داشت، برای آنها این لحن نامه خیلی جذاب بود، آنها با رهبری همچون حضرت امام مواجه شده بودند که با قدرت صحبت می‌کرد، بر خلاف کشورهایی که یا در مقابل سران کرملین کرنش می‌کردند یا دائماً مجادله داشتند، این بار امام را می‌دیدند. البته جلسه هم در فضای خاصی برگزار شد، آیت‌الله جوادی آملی که شخصیت کم نظیری است با متانت بیان خاصی که داشتند صحبت می‌کردند و خانم دباغ هم به جلسه ویژگی خاصی بخشیده بودند، چنانکه من به تفصیل سوابق انقلابی ایشان را به گورباچف گفتم که خانم دباغ هم یک چریک به تمام معنا است، هم فردی مبارز و سپاهی که برای آنها بسیار جالب بود. گورباچف و شواردنادزه هر دو بسیار دقیق برخورد می‌کردند، چون هیچ علاقه درونی هم به مارکسیسم نداشتند، از طرح این مباحث خوشحال هم می‌شدند.

 

 

 

ماجرای حضور شواردنادزه در جماران

 

احمد آقا گفت: امام حاضر نیستند به استقبال شواردنادزه بیایند. ایشان بنا داشتند آقای جوادی آملی همراه شواردنادزه وارد اتاق شوند و امام هم به احترام آقای جوادی آملی از جایشان بلند شوند. ما اینطور پیش‌بینی کردیم که برویم اتاق دیگری تا امام وارد اتاق شوند. همین‌طور هم شد؛ ما فکر می‌کردیم امام با لباس رسمی وارد می‌شوند، اما چند دقیقه قبل از تشریف فرمایی ایشان، حاج احمد آقا گفت امام حاضر نیستند لباس رسمی بپوشند. ما غافلگیر شدیم. تا این‌که دیدیم امام با شب کلاه و دمپایی وارد اتاق شدند و پس از نشستن، چادر شب روی پاهایشان انداختند. نگاه امام بسیار نافذ بود، شواردنادزه به پت‌پت افتاده بود، پس از رفتن امام شواردنادزه به من گفت: من در مقابل نگاه‌های امام بی‌پناه بودم.

 

 

 

 

 

ادوارد شوارد نادزه: ملاقات با امام خمینی(ره) واقعه‌ای مهم در زندگی سیاسی من است

 

10/11/1388

 

 

 

ادوارد شوارد نادزه وزیر خارجه شوروی سابق و رییس جمهوری پیشین گرجستان، در آیین رونمایی از ترجمه فارسی کتاب خاطرات خود، با اشاره به دیدار تاریخی که با امام خمینی (ره) داشته، این ملاقات را به عنوان واقعه‌ای مهم در زندگی سیاسی خود توصیف کرد.

 

ادوارد شوارد نادزه در پی ارسال پیام تاریخی امام خمینی (ره) به گورباچف، صدر هیات رئیسه اتحاد جماهیر شوروی سابق، پاسخ وی را به حضور امام خمینی تقدیم کرده بود.

 

شوارد نادزه از ملاقات خود با حضرت امام خمینی (ره) به عنوان یک واقعه تاریخی در طول دوران زندگی سیاسی خود یاد کرد و از اینکه توانسته به عنوان یک سیاستمدار با حضرت امام (ره) ملاقات داشته باشد، اظهار خوشحالی کرد و امام خمینی را رهبری بزرگ و تاثیرگذار توصیف نمود.

 

در این مراسم مجتبی دمیرچی سفیر جمهوری اسلامی ایران در تفلیس، با اشاره به تقارن زمانی برگزاری مراسم رونمایی کتاب با بیست و یکمین سالگرد ارسال پیام تاریخی حضرت امام خمینی (ره) به آقای گورباچف و تسلیم پاسخ وی به حضرت امام خمینی توسط آقای شوارد نادزه، وزیر امور خارجه وقت شوروی، گفت: امام خمینی(ره) عدم اعتقاد واقعی به خدا را مشکل اصلی شوروی ذکر کرده وعنوان کردند که از این پس کمونیسم را باید در موزه‌های تاریخ سیاسی جهان جستجو کرد.

 

دمیرچی افزود: این سخنان امام واقعیتی بود که در فاصله کمتر از دو سال خود را نمایان ساخت.

 

کتاب که زندگی ادوارد شوارد نادزه، وزیر امور خارجه سابق شوروی و رییس جمهور سابق گرجستان را به تصویر کشیده به مسایل مهم جهانی از جمله روند پایان جنگ سرد، خروج نیروهای شوروی از افغانستان، اتحاد دو آلمان و همچنین مسایل گرجستان و منطقه قفقاز پرداخته است.

 

 

 

گورباچف:متاسفم! باید به پیام امام گوش می‌دادم

 

 

 

در شب 25 دسامبر سال 1991 میلادی بدون بروز خشونت و خونریزی میخائیل گورباچف ، رئیس جمهور اتحاد جماهیر شوروی و دبیرکل حزب کمونیست شوروی از کلیه مقام های خود استعفا داد؛ وقتی  در تعطیلات به سر می‌برد، توسط عده‌ای دستگیر و زندانی شد و به دنبال آن  پایان عمر اتحاد جماهیر شوروی اعلام گردید!

 

 زمانی که گورباچف به مسکو بازگشت، یلتسین در رأس نیروهای اصلاح‌طلب قرار گرفته بود. حکومت کمونیستی شوروی که با یک انقلاب خونبار ایجاد شده بود، بدون خونریزی خاتمه یافته و به تاریخ می‌پیوندد. هنگام استعفای میخائیل گورباچف، سربازان روس در حال برافراشتن پرچم 3 رنگ آبی، سفید و قرمز روسیه قبل از انقلاب کمونیستی سال 1917 میلادی بر فراز کرملین بودند. اتحاد شوروی در واقع دیگر وجود خارجی نداشت.

 

چند روز قبل از آن، در روز 21 دسامبر سال 1991 میلادی رهبران 11 جمهوری شوروی در یک جلسه در شهر آلماآتی قزاقستان مرگ اتحاد جماهیرشوروی را اعلام کرده بودند. بوریس یلتسین به عنوان رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه مهار قدرت در بزرگترین جمهوری سابق شوروی را به دست گرفته بود.

 

در سالگرد رحلت امام خمینی در 1378 گورباچف طی مصاحبه‌ای با خبرنگار واحد مرکزی خبر در مسکو از اینکه به هشدارهای بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران 3 سال قبل از فروپاشی شوروی بی‌اعتنائی کرده بود، اظهار تأسف کرد و گفت: «مخاطب پیام آیت‌الله خمینی از نظر من، همه اعصار در طول تاریخ بود.» وی افزود «زمانی که من این پیام را دریافت کردم احساس کردم که شخصی که این پیام را نوشته بود متفکر و دلسوز برای سرنوشت جهان است. من از مطالعه این پیام استنباط کردم که او کسی است که برای جهان نگران است و مایل است من انقلاب اسلامی را بیشتر بشناسم و درک کنم.»  

 

گورباچف سپس با تشریح نابسامانی‌های اقتصادی و سیاسی روسیه تصریح کرد:«اگر ما پیشگویی‌های آیت‌الله خمینی را در آن پیام جدی می‌گرفتیم امروز قطعاً شاهد چنین وضعیتی نبودیم.»

 

گورباچف در مصاحبه خود به روابط روسیه با غرب اشاره و تصریح کرد که «اقتصاد روسیه از همان ابتدا در حال ریزش و سقوط بود و ما در واقع نمی‌توانستیم همگام با غرب عمل کنیم. ما از جنگ سرد صرفنظر کرده و شروع به برقراری روابط با کشورها نمودیم. اما غربی‌ها در این نبرد، پیروز شدند.»

 

گورباچف آخرین صدر هیات رئیسه اتحاد جماهیر شوروی دست به اصلاحات و تغییراتی در قطب کمونیستی جهان زده بود . تحلیلگران سیاسی و رهبران جهان غرب هیچ یک باور نداشتند که این تحولات نظام الحادی 70 ساله کمونیسم را در شوروی از بیخ و بن برخواهد کند. حداکثر چیزی که در آن شرایط پیش‌بینی می‌شد آن بود که رهبران کرملین نظام تازه‌ای از اردوگاه کمونیسم با رهبریت محدودتر شوروی پدید آورند.در همان ایام در 11/10/1367 بود که امام خمینی، طی نامه‌ای خطاب به گورباچف چنین پیش‌بینی کردند: «از این پس کمونیسم را باید در موزه‌های تاریخ سیاسی جهان جستجو کرد.»

 

حضرت امام خمینی (ره) در همین نامه به وضوح نسبت به در غلطیدن روس ها به سمت سرمایه داری غرب و فریب‌خوردن از آمریکا هشدار داد و با پیش‌کشیدن مسائل عمیق فلسفی و عرفانی از گورباچف خواست که به جای امید بستن به ماده‌پرستی غرب، به خدا و مذهب روی آورد.

 

گورباچف هشدار امام خمینی(س) را جدی نگرفت و در نتیجه عواقب ناشی از این بی‌توجهی همان‌گونه که در پیام ایشان پیش‌بینی شده بود، تحقق یافت و دهه 1990 قدرت وی به نقطه پایان خود رسید. درها باز شدند و همه دولت‌های کمونیستی از میان رفتند. گورباچف با مشکلاتی که خود در پی اصلاحات به وجود آورده بود، مواجه شد. اتحاد شوروی در پی تغییرات قطعی، معلق بود.

 

-----------------

 

منابع:

 

-‌ سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی

 

-‌ کتاب خاطرات مرضیه دباغ(حدیده‌چی)

 

-‌ پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران

 

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
جمعه, دسامبر 01, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد