«
»
  • 1
  • 2
«
»
  • 1
  • 2
  • 3
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

سامرای غریب - شهر غربت

 

 

با نگاهی اجمالی به تاریخ سامراء، متوجه می‎‏شویم که غبار غربت سامراء و مظلومیت امامین هادیین عسکریین سابقة هزار ساله دارد.

 

انتقال امام هادی(ع) به سامراء

امام هادی(ع)، پیشوای دهم شیعیان، در سال 212 هجری قمری جهان را به نور ولادت خویش منور ساخت. آن حضرت در سال 220 هجری قمری پس از شهادت پدر بزرگوارش، امام جواد(ع) در هشت سالگی در مدینه به امامت رسیدند.1

حکومت ظلم بنی‌عباس به دلایل سیاسی و امنیتی مرکز خلافت را از بغداد به سامراء منتقل نمود.متوکل دهمین خلیفة عباسی که دشمنی عجیب با اهل بیت(ع م) داشت و تخریب بارگاه ملکوتی امام حسین(ع) را در پروندة سیاه خود داشت، در دومین سال حکومت خود تصمیم گرفت امام هادی(ع) را از مدینه به سامراء منتقل کند و تحت‌نظر بگیرد تا به خیال خود از قیام احتمالی امام(ع) جلوگیری کند؛ همان کاری که مأمون با امام‌ رضا(ع) انجام داد و این امر تاریخ سامراء را وارد مرحلة جدیدی کرد.

امام هادی(ع)حدود بیست سالازعمر پربرکت خویش را در تبعیدگاه خود، سامراء سپری نمودند و در اوج غربت و مظلومیت در سال 234(ه.ق) به شهادت رسیدند و بنا به وصیت خویش در خانة خود دفن شدند.2

 

سیاست متوکل در تبعید امام(ع)

متوکل در ابتدا با نامه‏ای محترمانه از امام هادی(ع) دعوت کرد که به سامراء تشریف بیاورند. هدف او از این کار قطع ارتباط علویان با آن حضرت(ع)بود. هنگامی که امام هادی(ع) به سامراء آمدند، متوکل خود را مخفی نمود تا امام هادی(ع) را به مکانی بدنام ببرند. صالح ‌بن ‌سعید می‏گوید: هنگام ورود امام هادی(ع) به سامراء، خدمت آن حضرت در خان‌الصعالیک (سرای فقیران) رسیدم و عرض کردم:فدایت شوم، اینان به قصد خاموش کردن نور شما چنین اهانتی را روا داشته‏اند. امام هادی(ع) فرموند: ابن سعید! هنوز ما را نشناخته‏ای، سپس امام (ع) با دست خود اشاره‏ای نمودند، ناگهان باغ‏های خرم و نهرهایی روان همراه با حوریان و غلمان آشکار گشت و از دیدن این مناظر بسیار متعجب شدم. امام (ع) فرمودند: ما هر جا باشیم این امکانات برای ما فراهم است و در خانة گدایان نیستیم!3

 

مظلومیت امام هادی(ع) در سامراء

اقامت بیست سالة امام هادی(ع) در سامراء، با خلافت چهار خلیفة عباسی هم‌زمان بود. که در این مدت حکومت جور بنی ‌عباس از هیچ آزاریکوتاهی نکرد و در نهایت نیز معتز فرزند متوکل آن امام را مسموم کرد و به شهادت رساند.

حضرت امام هادی(ع)در تمامیوظایف امامت، مانند ارشاد مردم،تحقیر حکومت جور عباسی، و مناظره با رؤسای مذاهب و ادیان و هدایت آنان به مذهب اهل‏بیت(عم) به نحو احسن انجام دادند و سازمان شیعه را به سمت پیشرفت سوق دادند. یکی از مهم‏ترین آثار امام هادی(ع)، زیارت جامعه کبیره است که درعظمت، زیارتی بی‏نظیر است.

 

ثمره تبعید امام(ع) به سامراء

یکی از مهم‌ترین ثمرات ورود امام(ع) به سامراء، آماده شدن شیعیان برای دوران سخت غیبت حضرت ولی عصر(عج) بود؛ چرا ‌که تا آن زمان شیعیان تقریبا هر زمانی که می‏خواستند، می‌توانستند با امام خود ارتباط برقرار کنند و اگر به طور ناگهانی غیبت امام صورت می‏گرفت، مشکلاتی را برای جامعة شیعی به وجود می‏آورد. بنابراین امامین عسکریین(ع م) این وظیفه مهم را عهده‏دار شدند تا به تدریج فضای جامعة شیعی را وارد عصر غیبت نمایند.

 

مسدود شدن راه سامراء در گذشته

علامه مجلسیِ اوّل‏در شرح زیارت جامعه کبیره چنین می‏فرماید: پس از آنکه اسباب زیارت عسکریین فراهم شد،آن هم بعد از مسدود شدن راه سامراء در مدت زمان طولانی، با پای پیاده به زیارت عسکریین مشرف شدم....4این حکایت را علامه مجلسی اول، حدود چهارصد سال قبل نقل می‏فرمایند.

 

تخریب حرم عسکریین نمادی از غربت و مظلومیت

هم‌اكنون نیز تمام دنیا شاهد بودند که ناجوانمردانه عده‏ای کافرِ متعصب، غربت عسکریین(ع ع) را با انفجار و هتک حرمت فراوان مضاعف ساختند و هنوز هم پس از گذشت سال‏ها، گرچه گاهی اوقات راه سامراء باز می‏شود، اما زیارت در نهایت خطر انجام می‏پذیرد.

 

پی‌نوشت‌ها:

1. پیشوایی، مهدی؛ سیره پیشوایان؛ قم: مؤسسه امام صادق (1372)؛ ص567.

2. محمدی اشتهاردی، محمد؛ سیره چهارده معصوم؛ تهران: نشر مطهر (1378)؛ ص858.

3. کلینی، محمدبی‌یعقوب؛ اصول کافی؛ تهران: علمیه اسلامیه (1363)؛ ج1،ص498.

4. مجلسی، محمد‌تقی؛ روضة فی شرح من لایحضره الفقیه؛ قم: دارالکتاب الاسلامی (1387)؛ ج9، ص402.