«
»
  • 1
  • 2
«
»
  • 1
  • 2
  • 3
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

ارتباط شعر با احساس شاعر و مخاطب گفت‌وگو با دبیر علمی چهارمین کنگره شعر و نثر آیینی

 

شعر آیینی چگونه شعری است؟ زبان و محتوای شعر آیینی با گونه‌های دیگر شعری چه تفاوتی دارد؟ این گونة شعری با روح شاعر چه ارتباطی دارد؟ سؤالاتی از این دست بهانه‌ای شد تا به سراغ سید هاشم وفایی، دبیر علمی چهارمین کنگرة شعر و نثر آیینی برویم و از او این ویژگی‌ها را جویا شویم.

جایگاه مخاطب در شعر آیینی را چگونه باید در نظر گرفت؟

مؤلفه‌ای که باید در شعر آیینی به آن توجه کرد مخاطب است. شعر آیینی از این منظر باید به‌گونه‌ای بیان شود که مورد توجه خاص و عام باشد و فقط کنگره‌ای و کتابی نباشد. برای موفقیت در این جنبه از شعر آیینی، شاعر باید در بطن هیئات و جلسات مذهبی حضور بیابد و با زبان شعر هیئت آشنا باشد. این ارتباط باعث می‌شود شعر او در مدایح و مراثی به کار آید. این‌گونه شعر به جهت کاربردی بودن همواره مورد توجه و اقبال است. باید توجه داشت که معنای شعر عامه‌پسند این نیست که زبان شعر تنزل پیدا کند، بلکه شاعر باید در عین حفظ صلابت شعری، الفاظ ثقیل و نامأنوس را با فصاحت، بلاغت و روانی شعر جانشین کند.

تفاوت شعر آیینی از نظر قالب و محتوا با دیگر گونه‌های شعری چيست؟

اول باید توجه داشت که شعر آیینی شعر مستند است و شاعر باید همراه با خلاقیت از مقاتل و تواریخ مستند در شعر خود استفاده کند. نکتة جالب توجه این است که هجویات در این شعر راه ندارد و غلوها باید در چارچوب مشخص و تعریف شده‌ای باشد که به استناد شعر لطمه‌ای وارد نکند. شاعر آیینی باید با استفاده از خلاقیت خود و با غواصی در بطن تاریخ گوهرهای ناب را برای عرضه به مخاطبان استخراج کند.

از تفاوت‌های قالبی شعر آیینی زبان آن است. در بین گونه‌های شعری برخی از اشعار، حماسی هستند و زبان استوار و محکمی دارند. در شعر هیئت هم این چارچوب محکم در نظر است. زبان شعر هیئت، نباید محاوره‌ای و محلی باشد. این از استواری شعر می‌کاهد و آن را ضعیف می‌کند.

قالب حماسی که اشاره شد می‌تواند یکی از گونه‌های شعر آیینی باشد. اما نباید تک بعدی به آن نگریست و شعر آیینی به دلیل گستردگی مفاهیم و تنوع فضاها باید آمیخته از همه گونه شعر باشد.

این زبان، همچنین باید عوام و خواص‌پسند باشد و در طرح آن مشکلی نباشد. هر شاعری زبان خود را دارد که اهل شعر این زبان‌ها را می‌شناسند و از این زبان به شاعر شعر پی می‌برند. شاعر برای نزدیکی این زبان به زبان شعر هیئت باید احساس خود را به مفاهیم عالی نزدیک کند و این میسر نیست مگر با رفت و آمد در فضاهای هیئات و جلسات مذهبی.

این‌گونه از شعر در قالب‌های شعر سنتی بهتر اجرا می‌شود یا شعر نو؟

از این نظر باید در شعر آیینی، آمیختگی مناسبی از شعر نو و شعر گذشتگان ایجاد شود که خلاقیت شاعر، همراه با تجارب معاصران و متقدمان می‌تواند در این بخش شاعر را یاری کند. البته درک شعری مداح و کسی که شعر را انتخاب می‌کند هم بسیار مهم است که هر شعر را در چه جایی بخواند و شعری را برگزیند که همراه با شور و شعور باشد. شعر ارتباط مستقیم و بی‌واسطه با احساس شاعر دارد. اما تفاوت شعر آیینی با شعرهای دیگر از این حیث، ارتباط احساس او با حس شادی و غمی است که در وجود او قرار گرفته است و وزن و محتوا باید برای انتقال این احساس به مخاطب، یکدیگر را یاری کنند.

خلاقیت شاعران تا چه حد در شعر آیینی راه دارد؟

خلاقیت در شعر آیینی جایگاه مهمی دارد که البته با تواریخ مرتبط است. این خلاقیت جایگاه تعریف شده‌ای در شعر آیینی دارد و وقتی با نکات لطیف، ظرایف، ضرب‌المثل و حتی طنز آمیخته شود، می‌تواند در مولودی‌خوانی‌ها به رشد شعر و انتقال مفاهیم به مخاطب کمک کند.

احساس شاعر تا چه حد در شعر آیینی مؤثر است؟

تفاوت‌های اساسی شعر آیینی با دیگر شعرها، ارتباط احساس شاعر با این شعر است. شاعر باید در خلوت خود با اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) انس و الفت داشته باشد. این ارتباط عاطفی و احساسی به جوشش شعر در وجود او کمک می‌کند. داستان شهریار و آیت‌الله مرعشی نجفی یکی از این نمونه‌هاست که شعر تنها با لطف و عنایت اهل بیت (علیهم السلام) سروده می‌شود. ارتباط فکری و الفت شاعر با اهل بیت (علیهم السلام) در شعر آیینی و شعر اهل‌بیت، امری ناگزیر است.

حافظ می‌گوید:

                 هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ               از یمن دعای شب و ورد سحری بود