«
»
  • 1
  • 2
«
»
  • 1
  • 2
  • 3
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»

مصاحبه سیدمهدی میرداماد

 

دهة اول محرم که سرمی‌رسد اقبال عمومی و نگاه مردم با هر مرام و مسلکی به وجود نورانی سیدالشهدا(علیه السلام) و وقایع کربلا معطوف می‌شود. سید مهدی میرداماد از جمله مداحانی است که در این ایام چراغ مجالس عزاداری را بر می‌افروزد. او معتقد است که مداحی افزون بر آنکه هنر به شمار می‌آید حرفه‌ای است که برخی ایام مانند دهة اول محرم نمود این حرفه در میان مردم به اوج می‌رسد. گفت‌وگوی زیر به این موضوع و تجربیات وی از این حرفه پرداخته است:

به نظرشمامجالس دهة اول محرم با سایر مجالس سال چه فرقی دارد؟

هر کسی توی هر حرفه‌ای یا شغلی، قطعاً یک روزهای مهم دارد. مثلاً معلم درطول ایام تدریس یک ایام امتحانات دارد؛ ایامی است که باید بیشتر وقت بگذارد و زودتر برود سر کار، مطالعه داشته باشد، سؤالات را پاسخ بدهد، ورقه تصحیح کند و... یا یک بازیکن ورزشی در طول سال اگر روال عادی‌اش را داشته باشد، وقتی می‌آید جام جهانی یا المپیک و مسابقات حرفه‌ای می‌شود، گاه ده روز باید برود اردو و تمرین مستمر کند. به همین دلیل معتقدم مداحی هم هنر است و هم حرفه. درست است تقدس و معنویتش قابل مقایسه با هیچ کدام از اینهایی که عرض کردم نیست ولی به هر حال اگر نگاه حرفه‌ای به این قصه داشته باشیم به نظر من می‌شود گفت دهة محرم صحنه‌ای است که تمام هنر یک مداح باید در آن اجرا شود. به اعتقاد من دهه‌خوانی یکی از ارکان مداحی است، یعنی مداح در طول سال شاید بارها این قصه را تجربه کند. دهه‌هایی مثل دهة صفر، دهة فاطمیه، ماه رمضان و اوجش همین دهة محرم است. اعتقادم این است که دهة محرم از فردای عاشورا برای سال بعد شروع می‌شود و تا شب اول محرم ادامه دارد.

خود دهه از لحاظ معنوی چیزهای خاصی نیاز دارد؟

«چون سخن از دل برآید * لاجرم بر دل نشیند» این جمله تعریف کار ماست. در کار ما کاملاً‌ باید بر دل‌ها تسلط پیدا کرد. شما اگر دل خودت یک مزرعه آباد نباشد نمی‌توانی مزرعه‌های دیگه را آباد کنی. دهة محرم کار فشرده و سنگینی دارد. در این ایام شما از جایی شروع می‌کنی و باید به نقطه‌ای برسی که کاملاً‌ انقلاب و تلاطم درونی مشاهده شود؛ به ویژه هنگام شب عاشورا. مداح باید در طول سال از خودش مراقبت کند؛ از زبانش، از چشمش، از گفتارش و از کردارش. بالاخره به مراقبت‌ها خیلی سفارش شده است. این مراقبت خیلی به آدم کمک می‌کند. حتی باید از یک شوخی نابه‌جا، گفتن یک حرف نابه‌جا و شنیدن یک حرف نابه‌جا پرهیز کرد. ما توصیه می‌کنیم دهة محرم مداح‌ها کم حرف بزنند و در مجامع عمومی کمتر شرکت کنند. بهتر است بیشتر خلوت کنند. مثلاً‌ من دیدم فلان استاد گفته من موقعی که این شعر را می‌نوشتم خودم اندازة یک جلسه گریه کردم. پس معلوم می‌شود این طرف خلوت گریه دارد. اگر خودت حتی توی مطالعه‌ دچار انقلاب روحی بشوی قطعاً توی جلسه این انقلاب منتقل می‌شود.

در انتخاب شعر باید به چه نکاتی توجه کرد؟

چهار پنج نفر کار شعر می‌کنند. ما معمولاً هر روز چهار پنج ساعت با اینها نشست داریم تا به شب مراسم برسد. اشعار را موضوع‌بندی و روضة روزها را جدا می‌کنیم.

پنجاه شصت درصد کارهای ما کارهای ویژة دهه است، یعنی در طول سال گفته نمی‌شود، بلکه معمولاً برای خود جلسه گفته می‌شود. ما به آن می‌گوییم اشعار کوششی، یعنی کوشش می‌کنیم که آن را به این موضوع در روزهای دهه برسانیم. مثلاً‌ یک سالی موضوع ما مثلاً‌ امام حسین(علیه السلام) و بصیرت اصحاب است. یک سالی موضوع ما مثلاً‌ امام حسین(علیه السلام) و مثلاً بی‌وفایی است و یک سالی موضوع ما امام حسین(علیه السلام) و بیعت با امام است. بالاخره توی همین فضای اهمیت بیعت با امام و ماندن با امام، امکان دارد غزل یا شعر بگوییم، امکان دارد از شعرا بخواهیم که کار ادبی بکنند و مثلاً‌ نوحه‌شان را توی این فضا بگویند. یا اینکه یک سالی موضوع ما امام حسین(علیه السلام) و نماز بود. در طول دهه مثلاً ما بحث نماز را مطرح کردیم. یک سالی امام حسین(علیه السلام) و اشک بود. به همین شکل هر سال به یک نوعی این قصه باید توی همة فضاهای جلسه که حالا یکی از مهم‌ترین آن اشعار است جا پیدا کند.

در انتخاب نوحه‌ها برای دهه چه نکاتی را باید درنظر داشت؟

آهنگ نوحه‌ها هم حماسی باشد و هم عاطفی. توجهه ما باید هفتاد درصد معطوف به مضامین باشد و سی درصد به آهنگ‌ها. حضرت آقا هم توصیه می‌کنند که توی نوحه‌ها از مضامین زیبا، از محتوا و متن تأثیرگذار نباید غفلت کرد. اگر همه‌اش بحث عاطفی و تصورات و تجسم روضه باشد به اعتقاد من خیلی جایگاه ندارد. در طول جلسه اینها اتفاق می‌افتد.

از کلمات خود اهل بیت(علیهم السلام) و از مضامین و عبارات خود مقتل هم باید استفاده بشود. باید دقت کنیم که هفتاد درصد محتوا و متن و موضوع باشد و سی درصد هم آهنگ و نوا و سبک و آن سی درصد هم کاملاً نو باشد. اینکه می‌گویم نو، بدان معنا نیست که حالا حتماً چیز خارق‌العاده باشد؛ پردازش آن باید نو باشد. ما سال گذشته یک نوحة قدیمی را بازسازی کردیم. الان کارهای پنجاه شصت سال پیش اگر بازسازی شود قطعاً‌ نو است، یعنی هم مبتنی بر سنت قدیم است، هم اینکه خودمان به آن رنگ و لعاب امروزی داده‌ایم.

توی دهه‌خوانی ما حدود دوازده، چهارده تا قالب داریم. قالب اول قالب دعا و مقدمه است. قالب دوم قالب غزل‌خوانی است که ما به دو قسمت تقسیمش می‌کنیم: غزل کاربردی که معمولاً‌ غزل اول جلسه است و بستگی به توان خواننده دارد. مثلاً‌ ما امسال هفت هشت غزل از صائب را جدا کردیم و رویش کار کردیم. یک سالی حافظ خواندیم و یک سال...، قالب دوم قالب غزل‌خوانی پند و موعظه است و قالب سوم غزل‌خوانی موردی است که به آن می‌گوییم غزل مرثیه. آن غزل اول غزل امام زمان است، غزل دوم پندیات و اندرز است و قالب سوم غزل موردی مرثیه است. هر مرثیه‌ای که موضوع شب ماست آن غزل انتخاب می‌شود، منتهی با یک ارتباط یا با یک پلی وصل می‌شود به غزل.

بعد غزل مرثیه قالب چهارم قالب روضه است. حالا شاید در طول غزل هم به روضه اشاره کنیم، ولی خود اصل روضه فرعیاتی دارد که یکی از فرعیات مهمش گریز است. قالب پنجم زمزمه و زبان حال است که اوج روضه می‌شود و مداح فضا را برای سینه‌زنی آماده می‌کند. سینه‌زنی هم با قالب ششم شروع می‌شود که زمینه نام دارد. زمینه معمولاً‌ در دو یا سه بند اجرا می‌شود تا مستمع آماده شود که ما به آن می‌گوییم: «حسینم وای حسینم وای.» قدیمی‌ها لباس‌هایشان را می‌کندند و کوچه باز می‌کردند، منتهی ما به شکل خاصی آن را اجرا می‌کنیم. قالب هفتم که مهم‌ترین قالب سینه‌زنی است، قالب نوحه است. بعد از نوحه دو تا قالب داریم: واحد کند و دیگر واحد تند. هر دو واحد را اجرا می‌کنیم که معمولاً‌ واحد کند توی همان فضای روضه ادامه پیدا می‌کند. از واحد کند به بعد هر شب فضای روضه عوض می‌شود، یعنی طبق برنامه‌ریزی ما از غزل مرثیه وارد روضه می‌شویم و انتهای واحد کند روضه تمام می‌شود.

از واحد تند به بعد واحد حماسی می‌شود که به کربلا، زیارت، سیدالشهداء(علیه السلام) و اصحاب و شهدا بیشتر توجه می‌شود. واحد دهم واحد دو دمه است که دارد رویش کار می‌شود؛ جدای از دو دمه‌های معروف( ای اهل حرم ...و مکن ای صبح ....)که هر سال خوانده می‌شود. قالب یازدهم شور است، قالب دوازدهم هم سرود پایانی است که معمولاً‌ دیگه سرود پایانی‌مان هم بیشتر بحث امام و شهدا و خود محرم و عاشوراست و اگر فضا باشد آن قالب پایانی هم یک روضه می‌شود.

نوحه‌تان ده شب است؟

بله نوحه ده شب است. مثلاً‌ دو تا زمینه داریم که پنج شب اول یکی‌اش خوانده می‌شود و پنج شب دوم با توجه به توان مستمع و حال مستمع تغییر می‌کند. مثلاً‌ زمینة پنج شب اول یک مقداری اوج دارد، یک مقداری تقریباً حماسی‌تر است؛ چون هم مستمع سرحال‌تر است و هم ما صدایمان بازتر است و زمینة پنج شب دوم حزنش بیشتر و آرام‌تر است. خیلی اوج صدایی ندارد.

باید در طول سال تمام جلساتی را که می‌روید از نظر پارامترهای حال و معنوی و روحی تفکیک کرد. اصلاً‌ پارامتر مادی نداریم، یعنی جایی که بیشتر به شما حال می‌دهد. فضای مناسبی است، مستمع خوبی دارد، امکانات خوبی دارد، آن جا را برای محرم انتخاب کنید. توصیة ما این است که هر کس توی شهر خودش بخواند. توصیة ما این است که هر کس در جایی ثابت بخواند، به طوری که باید یک چند سالی استمرار داشته باشد تا جلسه جا بیفتد و مستمع تربیت شود.

چه کار کنیم صدا را نگه داریم؟

استفاده از ترشیجات و ادویه‌جات و سرخ کردنی‌جات و این چیزها که برای حنجره‌ مضر است در دهه کامل باید تعطیل بشود. بعد هم اینکه معدة خالی کمک می‌کند؛ باید حتماً معده سبک باشد. مداح به دو چیز احساس نیاز می‌کند: یکی آب بدن است که با عرق کردن احساس نیاز به آن بیشتر می‌شود، افزون بر اینکه خواندن‌هایمان هم معمولاً‌ ایستاده است و عرق می‌کنیم و آب بدن‌مان کم می‌شود. باید مایعات زیاد مصرف کنید. آب‌ میوه‌هایی که معمولاً‌ توصیه می‌کنیم برای این دهه آب سیب است فقط. یکی دیگر هم که خیلی مهم است و توان جسمی را افزایش می‌دهد عصارة گوشت است. چیزی اگر می‌خواهید بخورید همان ظهر یا بعد از ظهر بخورید. بهترین زمان برای تغذیه در دهة محرم ظهر است که اگر جلسه نداشته باشد ظهر بتواند حداقل چهار پنج ساعت قبل از جلسه غذا بخورد.

بعد هم برای شب هم که از جلسه می‌آید معمولاً حنجره چون داغ است و آمادة هر گونه اشکال اگر چیز چرب بخورید حنجره می‌سوزد و برای فردایش اذیت می‌کند. بهتر است شیر یا مایعات داغ مانند سوپ استفاده کنید و بیشتر غذای آب‌پز بخورید.

دهة محرم باید حداقل شش ساعت خواب داشته باشید؛ آن هم خواب شب.