برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

پرونده ویژه فناوری

 

 

سرزمین فرزانگی

کارنامة نسل سومی‌ها

ماهواره‌ای برای امید

پرسمانی از یک دستاورد

بنیاد ملی نخبگان

سلول­هاي بنيادي

پارك علمي و تحقيقاتي (فناوري)

منابع

 

 

 

 

سرزمین فرزانگی

محمدكاظم رحيمي

مقدمه

تا جهان بود از سر آدم فراز
کس نبود از راز دانش بی­نیاز
مردمان بخرد اندر هر زمان
راز دانش را به صد گونه زبان
گرد کردند و گرامی داشتند
تا به سنگ اندر همی بنگاشتند

(رودکی سمرقندی)

ایران از زمان­های بسیار دور سرزمینی دانایی­محور بود. وجود فرزانگان علم و دانایی، کتابخانه‌های غنی، نسخ خطی در علوم پایه و علوم انسانی، بنا‌های فاخر تاریخی با معماری‌های دقیق و بدیع گواه بر این مدعا است.

موقعیت جغرافیایی کشور ما ترکیبی از همة زیبایی­های عالم است که این امر زمینه­های معرفت حسی و تجربی را در آن ایجاد کرده است. از سوی دیگر هرچند به علت موقعیت ژئوپلیتیکی، مرزهای جغرافیایی ما همواره مورد حمله قرار می‌گرفته، از نظر فرهنگی، مهاجمان توفیق چندانی نیافته­اند. ازاین­رو، تأثیر فرهنگ ما بر تمام فرهنگ­های مهاجم قابل مشاهده و ملاحظه می­باشد. بسیاری از رفتارها، مناسبت­ها، واژگان، ابتکارات و اختراعات ملت ما بر فرهنگ سایر ملل کاملاً اثرگذار بوده است. همچنین در گذشتة تاریخی ایران، اغلب شاهد حضور وزرایی عالم و دانشمند همچون بزرگمهر (بوذرجمهر) هستیم که علی‌رغم وجود پادشاهان ظالم، نابخرد و سست­عنصر، حکومت ها را هدایت و مدیریت می­کرده­اند.

با ورود اسلام به ایران، که مردمانش اهل علم و حکمت بودند، یادگیری علوم و فنون روند رو به رشد و چشمگیری پیدا کرد؛ به­گونه­ای­که دنیا شاهد ظهور دانشمندانی بنام و بی­نظیر در ایران بود. دانشمندانی که هم از نظر علمی نخبگان زمان خود بوده­اند و اکنون نیز از آنان به بزرگی یاد می­شود، و هم اینکه از نظر معرفت دینی و تعبد از خوبان و ابرار به­شمار می‌رفته­اند. دانشمندانی چون ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی و خواجه نصیرالدین طوسی که نام ایران را در بام علمی دنیا قرار دادند.

مشت نمونة خروار

در اواخر قرن دوم هجری یكی از بزرگ­ترین دانشمندان ریاضی محمدبن­موسی خوارزمی با آثار خود بر فرهنگ اسلامی و عربی تأثیر زیادی گذاشت. این دانشمند جدول الگاریتم را تهیه كرد و علم جبر را تكامل بخشید. كتاب جبر و مقابلة او به لا تین ترجمه شد و تأثیر عمیقی در رشد تفكرات ریاضی عرب در قرون وسطی گذاشت.

ابوریحان بیرونی دایرة­المعارف نجوم را نوشت و در آن دورة چرخش زمین به دور خورشید را پیش­بینی كرد.

خواجه نصیرالدین طوسی پنج قرن قبل از دانشمندان اروپایی اصل رفتار ماده (قانون ماده) را مطرح می­كند. او در نظریة تغییرپذیری وراثتی، نیروی هدایت­گری به­سوی تكامل را می­نویسد كه همة موجودات زنده می­توانند تغییر یابند، و اندام­های موجود زنده می­تواند تغییر پیدا كند؛ این تغییر به نسل بعد از آن منتقل می­شود.

محمدبن­زكریای رازی نویسندة علم پزشکی است که بیمارستان بغداد با مشورت او ساخته شد و خود ریاست آن را بر عهده داشت. رازی تألیفات علمی و فلسفی زیادی دارد، از جمله کتاب الحاوی که بزرگ­ترین دانشنامة علوم پزشکی به­حساب می­آید. اکثر کتاب­هایش به زبان­های مختلف ترجمه شده و مورد استفاده مراکز علمی غرب قرار گرفته است. او الكل و اسید سولفوریك را کشف كرد و بنیانگذار فیزیك كاربردی بود.

جابربن­حیان، شیمی­دان مشهور ایرانی كه نامش در دایرةالمعارف جهان ثبت شده، به­عنوان پدر اختراعات در آن دوره شناخته می­شود. این شاگرد مکتب اهل­بیت(ع)، در علم شیمی از نوابغ روزگار بوده است. از اختراعات جابربن­حیان می­توان مادة رنگ، در رنگ آمیزی پارچه، تقطیر عصارة گیاهان و گل­ها (مادة اصلی عطر)، داروهای درمانی و باروت را نام برد.

ابن­هیثم که در غرب به الهاوزن (Alhazen) معروف است، به­عنوان پدر اُپتیك (آنچه كه مربوط به نور، لنز و آینه است) شناخته می­شود. نوشته­های این دانشمند بزرگ درخصوص لنزها، آینه­ها، و شكست و انعكاس نور معروف است.

در بررسی­های علمی در رشتة دانش طب، ابوعلی سینا، دانشمند بزرگ ایرانی، موضوعات مختلفی را به رشتة تحریر درآورد. کتاب قانون او در طب یک شاهکار علمی بی­نظیر است که به زبان لاتین ترجمه شده و به­عنوان كتاب مرجع در دانشگاه­های اروپا مورد استفاده قرار می­گرفته است. این کتاب تا قرن شانزدهم، بیست بار چاپ شد و در قرن هفدهم به چندین برابر چاپ­های سابق رسید. بعد از ابن­سینا دانشمندان بسیاری پا به عرصة وجود نهادند؛ اما هیچ­یك از آنها شهرت و برتری او را كسب نكردند.

بررسی تاریخ علم در ایران نشان می­دهد ایرانیان در رشته­های دیگری مانند گیاه­شناسی، داروشناسی، شیمی، جانورشناسی و معدن شناسی در گذشته حاذق بوده­اند. این علوم که در گذشتة دور ایران رواج داشته است، پس از ورود اسلام به ایران پیشرفت چشمگیری یافت، و ایران به یکی از کهن­ترین و بزرگ­ترین خاستگاه­های علوم مختلف تبدیل شد. از نگاه مسلمانان علم و دین از یکدیگر جدا نبوده، علم همزاد دین به­حساب می­آید. ازاین­رو، رشته­های علوم تجربی همچون فیزیک، نجوم، زمین­شناسی، پزشکی و ریاضیات در مراکز علمی تدریس می­شد و کتابخانه­های عظیمی در مراکز علمی و دینی تأسیس گشت، و علم و دین مکمل یکدیگر و هماهنگ پیش می­رفتند.

در عصر حاضر، دانشمندان ایرانی همچون گذشته در عرصه­های علمی پابه­پای دیگر دانشمندان پیش رفته­اند. میرزا تقی خان امیركبیر در دورة حكومت قاجار، با هدف تعلیم و تربیت متخصصان ایرانی در زمینه­های گوناگون علمی و صنعتی مدرسة دارالفنون را تأسیس کرد. تأسیس این مدرسه به وجود آمدن مدارس و مؤسسات آموزش عالی دیگر و درنهایت ساخت دانشگاه تهران را در پی داشت.


تکنولوژی از آن ماست

گزارشی از سه دهه علم و فناوری

کریم مهدی‌زاده

نشریة تخصصی «نیوساینتیست» با اشاره به سرعت بالای رشد علمی در کشورمان نوشت: چین در سال­های اخیر به رشد قابل توجهی درزمینة علمی دست یافته است، اما به نظر می­رسد رتبة نخست درزمینة رشد علمی در سال 2010 از آن ایران باشد.

این هفته­نامة انگلیسی در ادامه آورده است: در حال حاضر میزان رشد علمی در ایران 11 برابر بیشتر از سرعت متوسط جهانی است. نگاهی کوتاه به شمار مقاله­های علمی منتشرشده نشان می­دهد که سرعت بالای رشد علمی در خاورمیانه بیش از هر کشوری متعلق به ایران و ترکیه است.

بر این اساس، یک شرکت داده­پردازی واقع در مونترال کانادا طی گزارشی به میزان پیشرفت­های علمی در جهان از سال 1980 پرداخته و به سرعت بی­نظیر کشورهای آسیایی در این مورد اشاره کرده است؛ به اعتقاد «اریک آرشامبولت» نویسندة این گزارش، منطقة خاورمیانه در این سال­ها شاهد بیشترین میزان رشد علمی بوده است.

در این گزارش همچنین از پیشرفت های علمی اخیر ایران در­زمینة تکنولوژی هسته­ای، فیزیک و شیمی هسته­ای و نیز انرژی هسته­ای صحبت شده و سرعت پیشرفت کشورمان دراین­زمینه 250 برابر بیش از دیگر کشورها برآورد شده است. بر اساس این گزارش پیشرفت­های ایران بیشتر در زمینه­های صلح­آمیز هسته­ای از جمله کاربرد انرژی هسته­ای در فعالیت­های پزشکی و درمانی، و نیز در بخش­های دیگر از جمله کشاورزی بوده است.

 

آغاز شکوفایی علمی ایران در عرصة جهانی

در دنیای پیچیده و پیشرفتة امروزی تداوم، حیات و بالندگی هر کشوری منوط به پیشرفت و استقلال علمی، تحقیقاتی، پژوهشی و فناوری آن می­باشد. امروزه بارزترین موضوعی که به استعمار کشورها منجر می­شود و آنها را در بند استعمارگران مستبد قرار می­دهد وابستگی علمی ـ پژوهشی است.

در دهه‌های اخیر کشورهای اسلامی به اهمیت علم و تکنولوژی در زمینه‌های مختلف، آگاه شده‌اند و دانشمندان کشورهای مسلمان نیز توانسته‌اند در عرصه‌های جهانی بدرخشند، که سهم ایران نیز در این حرکت قابل توجه بوده است. بااین­حال دنیای استکباری غرب، جهان را دهکده­ای فرض می­کند که سلطه و سیطره در تمامی امور علمی و تحقیقاتی آن را حق مسلّم خود می­داند! و با هیچ­گونه پیشرفت کشورهای اسلامی و در رأس آنها جمهوری اسلامی ایران موافق نیست. بارزترین توهّم ناحق دنیای استکباری را در سال­های اخیر بر سر دستیابی کشورمان به انرژی صلح­آمیز هسته­ای به­خوبی شاهد بوده­ایم.

اما علی­رغم سنگ­اندازی غربی­ها، کشورمان در عرصه­های مختلف علمی از جمله تولید انرژی هسته­ای، سلول­های بنیادی، علم شبیه­سازی و نانو تکنولوژی، دستاوردهای چشمگیری داشته است و باتوجه به تحریم­ها و تهدیدهای امریکا و همفکرانش، امروز ایران اسلامی بدون کمترین وابستگی به کشورهای پیشرفته در جایگاه ویژه و رفیعی در عرصة علم و تکنولوژی جهانی قرار دارد. دستاوردهایی که حاصل تلاش چندین‌سالة دانشمندان ایرانی و مسئولان و سیاست­گذاران نظام جمهوری اسلامی بوده و امروز این فرصت فراهم آمده است که دولت، همراه با مردم، به‌بار نشستن این تلاش‌ها را به جشن بنشیند.

بدون شک تمامی دستاوردهای پیش روی ما، مدیون و مرهون انقلابی است که در بهمن ۱۳۵۷ و با تکیه بر شعار نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی و استقلال­خواهی و ظلم­ستیزی ملت ایران و با رهبری و درایت حضرت امام خمینی(ره) شکل گرفت و اینک پس از سی سال که از عمر انقلاب اسلامی سپری شده، جمهوری اسلامی ایران، پرچم­دار اسلام ناب محمدی(ص) در جهان اسلام، در مسیر مرجعیت علمی جهان قدم برمی­دارد و بر اساس سند چشم­انداز بیست­سالة کشور، باید در سال ۱۴۰۴ ـ پایان سند چشم­اندازـ به قله­های رفیع علم، فناوری و تکنولوژی روز جهانی دست یابد.

 

در رژیم ستم­شاهی دستیابی به علوم مختلف و پیشرفت­های تكنولوژیكی و تكیه بر داشته­های داخلی، یك گفتمان و رویكرد مسلط نبود؛ بلكه تمام نگاه­های رژیم پهلوی به دنیای غرب معطوف بود. باتوجه به اینكه كشورمان همیشه در طول تاریخ، مهد تمدن و علم به­شمار می­رفته است، اما باید اذعان داشت كه در حكومت پهلوی در مسیر خودباختگی علمی و فرهنگی، و وابستگی به بیگانگان حركت می­كرد.

سعید رستم­خانی، دانشجوی مدیریت فرهنگی در دانشگاه علمی ـ كاربردی تهران می­گوید: «پیشرفت­های كشورمان در عرصة علوم مختلف به هیچ عنوان با قبل از انقلاب قابل مقایسه نیست. از همه مهم­تر باید دقت كرد كه دستیابی دانشمندان ایرانی به علم و تكنولوژی در شرایط تحریم و تهدید از جانب كشورهای غربی صورت گرفته است».

فریبا ویسی­زاده، دانشجوی دانشگاه علمی ـ كاربردی تهران به ابعاد دیگر پیشرفت­های علمی كشورمان اشاره می­كند و می­گوید: «به یاد دارم كه در سال­های 1362 حتی پزشكان متعددی از كشورهای هند و پاكستان در ایران به طبابت می­پرداختند و اغلب آنها در قبل از انقلاب و به دلیل كمبود و نبود پزشك متخصص به ایران آمده بودند؛ اما كم­كم دیدیم كه این كمبودها به­خوبی جبران شد و پزشكان توانمند و جوان ایرانی جایگزین پزشكان خارجی شدند». وی می­گوید: «یك تحقیق دانشجویی نشان می­دهد كه در سال 1357 تنها 19 درصد از كل شاغلین تحقیقاتی را محققان تشكیل می­دادند كه این نسبت به سال­های بعد رشد چشمگیری داشته و به 53.4 درصد در سال 1375 رسیده است».

دكتر محمد علیزاده، استاد دانشگاه و كارشناس جامعه­شناسی در تحلیل روند دانشگاه­ها در قبل و بعد از انقلاب می­گوید: «در زمان پیروزی انقلاب اسلامی تعداد مراكز دانشگاهی و آموزش عالی در كشورمان بسیار محدود بود، به شكلی كه بعضاً فقط در مراكز برخی از استان­ها دانشگاه دایر بود، و تعداد دانشجویان نیز به همان نسبت كم بود. دانشگاه­هایی هم كه دایر بودند همة رشته­ها را شامل نمی­شدند؛ اما امروزه نه­تنها در مراكز استان­ها، بلكه در بسیاری از شهرستان­های دورافتاده و بخش­های مختلف، دانشگاه­ها و مراكز متعدد آموزش عالی دایر گردیده، و دانشجویان با گرایش­های مختلفی به تحصیل اشتغال دارند. حتی در بعد از انقلاب تعداد رشته­های دانشگاهی نیز افزایش یافته است. دكتر علیزاده می­گوید: «قبل از انقلاب منابع بسیار زیادی تحت عنوان بورسیه صرف تربیت و تحصیل افراد مختلف در خارج از كشور می­شد و بسیاری از افراد با هزینه­های سرسام­آور و با استفاده از پول و سرمایه­های ملی درخارج به تحصیل می­پرداختند و اغلب آنها نیز دستاورد و دانش كسب­كردة خود را به وطن خویش نیاوردند و چون جذب دنیای پرزرق­وبرق غرب شده بودند ماندگاری در كشورهای اروپایی و امریكایی را به میهن خویش ترجیح دادند. این درحالی بود كه آن افراد با سرمایة ملت ایران و توسط رژیم ستم­شاهی به خارج و به جهت كسب علم و دانش اعزام شده بودند».

آمار دانشجویان قبل و بعد از انقلاب
در دنياي امروز پشتوانه قدرت كشورها متفكران و انديشه­وران هستند. هر كشوري كه سريع­تر به يافته­هاي بنيادين علمي دست يابد و آن را در جهت رشد تكنولوژي به­كار گيرد مي­تواند زودتر به شاخص­هاي توسعه برسد. ايران اسلامي با توان و تجربة قابل توجهي كه در زمينه­هاي علمي كسب كرده، شاهد پيشرفت­هاي قابل ملاحظه­اي بوده است. از بركات انقلاب اسلامي رشد و توسعة مراكز آموزش عالي در سطح كشور است. با تأسيس مراكز متعدد علم­آموزي و افزايش دانشگاه­ها توجه آحاد ملت به­ويژه جوانان به علم­اندوزي و فراگيري دانش بيشتر شده است. طبق نظر كارشناسان تعداد مراكز آموزش عالي كشور از 223 مركز (در قبل از انقلاب) به بيش از 1500 مركز رسيده است؛ يعني حدوداً هفت برابر شده است.

بر اساس آمارهایی كه دكتر صادق واعظ­زاده، معاون سابق علمی و فناوری رئیس­جمهوری بیان می­کند، قبل از انقلاب اسلامی در كل كشور حدود صدهزار دانشجو به تحصیل در مقاطع دانشگاهی اشتغال داشته­اند، اما در حال حاضر و بر اساس آخرین آمارهای موجود، تعداد دانشجویان در دانشگاه­های سراسر كشور كه در مقاطع مختلف تحصیل اشتغال دارند، به حدود سه و نیم میلیون دانشجو رسیده است. وی این مسئله را از ثمرات انقلاب اسلامی دانسته، می­گوید: «وقتی كه حركت پیشرفت كشور در عرصه­های علمی را با گذشته مقایسه می­كنیم، آینده را بسیار امیدبخش و مطلوب می­بینیم؛ به­عنوان مثال فكر نمی­كردیم كه كمبود نیروی انسانی متخصص جبران شود؛ اما امروز حدود نیم میلیون نفر فارغ­التحصیل دانشجویی در هر سال داریم و چهل هزار نفر دانشجوی دوره تكمیلی وجود دارد».

 

با پيروزي انقلا‌ب اسلا‌مي امر تحقيق و پژوهش به‌طور جدي پيگيري شد و پيشرفت علم در تمام زمينه‌ها به اوج و خودكفايي رسيد. مقام معظم رهبري دراين‌باره فرمودند: «كليد اصلي پيشرفت، قدرت و سعادت هر كشوري، علم و فناوري است و ملتي كه تصميم دارد سرنوشت خود را بسازد، بايد اين كليد را بسازد». ايشان در جاي ديگر با تأكيد بر علم‌گرايي و تحقيق فرمودند: «تنها علم و تحقيق است كه مي‌تواند زيرساخت انساني را به‌عنوان مهم‌ترين زيرساخت كشور اصلا‌ح كند و بسازد، و تبديل علم‌گرايي و علم‌محوري به گفتمان مسلط جامعه در همة بخش‌ها لا‌زم و ضروري است».

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، هر روز شاهد نوآوری و خلاقیت‌‌های جوانان و پژوهشگران ایرانی در رشته‌‌‌های علوم پایه، علوم انسانی و سایر زمینه‌‌‌های علمی و تحقیقاتی هستیم‌. علاوه بر این هرساله متعلمان، نوآوران و نخبگان ایرانی در المپیاد‌‌های علمی بین­المللی مانند ریاضی، فیزیک، زیست­شناسی، شیمی و نجوم شرکت می‌کنند و در رقابت با محققانی از کشور‌‌های پیشرفته به مقامات برتر جهانی نائل می‌شوند‌. کسب مقام­های اول و دوم جهان در المپیادهای مختلف علمی نشان­دهندة رشد و انکشاف علمی ایران در سال‌‌های پس از انقلاب اسلامی است،‌ به­گونه­ای­که هم­اکنون ایران درمجموع، در ردیف ده کشور برتر جهان در المپیاد‌‌های علمی قرار گرفته است.



شور و اشتیاق برای ابداع و اختراعات علمی
بسیاری از اساتید دانشگاه و صاحب­نظران معتقدند كه كشور ما بعد از انقلاب اسلامی هیچ­گاه در خلأ زمانی به­سر نبرده و هر لحظه در حال پیشرفت و توسعه بوده است؛ به­گونه­ای­كه امروزه ایران اسلامی در عرصه­های مختلف علمی در جهان حرف های فراوانی برای گفتن دارد. اگر به آمارهای موجود در پنج­سالة اول دهة هشتاد درزمینة ثبت اختراعات در كشورمان توجه كنید با ارقام حیرت­آوری روبه­رو خواهید شد. برابر آمارهای موجود در سال 1381، در كل كشور حدود پانصد اختراع به ثبت رسیده كه این آمار در سال 1382 به دو برابر آن یعنی هزار اختراع افزایش یافته است. در سال 1383 به 1500 تا 1600 اختراع نزدیك شده و در سال 1384 به 2000 اختراع رسیده، و در سال 1385 حدود 3000 اختراع ثبت شده است.

گرچه شاید تمامی این اختراعات نوع­آوری تازه و كلی نباشد، اما نشان می­دهد كه شور و اشتیاق برای اختراع و دستیابی به علم و دانش در كشورمان به­خوبی وجود دارد و زیرساخت­های تحقیقاتی علمی و پژوهشی در حال شكل­گیری است. ایران در علوم مختلف رشد و پیشرفت چشمگیری داشته است؛ به­طور مثال در تکنولوژی نانو، در خاورمیانه رتبة اول، در میان کشور‌‌های اسلامی رتبة دوم و در جهان رتبة بیستم را کسب کرده است.‌

نقشة جامع علمی كشور
یكی از اهداف مشخص و مورد تأكید سند چشم­انداز بیست­سالة نظام، قرار گرفتن ایران در جایگاه اول علمی منطقه و جهان است، و تهیة نقشه جامع علمی كشور هم به دیدار رؤسای دانشگاه­های كشور با مقام معظم رهبری در مردادماه 1385 برمی­گردد. رهبر معظم انقلاب در این دیدار فرمودند: «ما در كشور به نقشه جامع علمی احتیاج داریم، ما باید بدانیم كه برای رسیدن به هدف چشم­انداز بیست­ساله كه نام آن مكرر برده می­شود، نقشة جامع علمی ما چیست؟ این را باید ترسیم كنیم. بعد این نقشه را طبق راهبردهای عملیاتی و برنامه­ریزی­های زمان­دار و منظم مثل پازل به­تدریج پر و كامل كنیم. این كار انجام نگرفته و ما آن را نیاز داریم و باید انجام بگیرد».

پس از این تأكیدات رهبری، موضوع تدوین نقشة جامع علمی كشور جزو اولویت­های كاری همة مسئولان قرار گرفت. رئیس كمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس ضمن تأكید بر اینكه این طرح باید هرچه سریع­تر تدوین شود، می­گوید: «سه سال از زمان شروع برنامة سند چشم­انداز بیست­سالة نظام گذشته است و درعین­حال به­رغم فرمایش مقام معظم رهبری دربارة تدوین نقشة جامع علمی كشور هنوز تدوین این نقشه به نتیجة مطلوب نرسیده است و باید هرچه سریع­تر این مهم وارد فاز عملیاتی و اجرایی شود.

 

 

 

کارنامة نسل سومی‌ها

دستاوردهاي علمي دانشمندان جوان ايرانی

گردآورنده: محمدتقي عارفيان

نانوتکنولوژی

فناوري نانو چيست؟
به­طور كلي اين فناوري عبارت از كاربرد ذرات در ابعاد نانو است. يك نانومتر، يك ميلياردم متر است. از دو مسير به اين ابعاد مي­توان دسترس پيدا كرد. يك مسير دسترس از بالا به پايين و ديگري طراحي و ساخت از پايين به بالاست. در نوع اول، ساختارهاي نانو با كمك ابزار و تجهيزات دقيق از خرد كردن ذرات بزرگ­تر حاصل مي­شوند. درحقيقت فناوري نانو به ما امكان طراحي و ساخت موادي را مي­دهد كه كاملاً خواص و اختصاصات جديد دارند. به­بيان­ديگر، اين نوع فناوري چيزهايي را كه در اختيار داريم، با خصوصيات جديد در اختيار ما قرار مي­دهد و يا آنها را از مسيرهاي نويني مي­سازد.

به گفتة سرپرست گروه نانوفناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران، برنامة استراتژی ده­سالة کشور در حوزة نانو در سال 2003م ازسوی دولت به تصویب رسید و ایران در سال هشتم برنامه­های توسعه­ای این فناوری از رتبة شصتم به رتبة پانزدهم ارتقا یافت. موفقیت­های محققان و دانشمندان ما درزمینة فناوری نانو موجب شد تا ایران در کلوپ نانوفناوری پذیرفته شود.

شاخه­هاي مختلفي با نانوتکنولوژي در ارتباط هستند که يکي از اين شاخه­ها نانوذرات است. ازآنجاکه فناوري نانو قابل استفاده در صنعت نفت و گاز است، و با توجه به شرايطي که ايران دراين­زمينه دارد، توسعة اين علم مي­تواند در­زمينة احداث خطوط لولة نفت و گاز برگ برنده­اي براي کشور ما در منطقه و کل جهان باشد.

دانشمندان ایرانی هم­اکنون مي­توانند با استفاده از علم نانو و به­کارگيري يک سري ذرات بسيار ريز و مخلوط آن با آب، محلولي تهيه کنند که نسبت به آب قدرت خنک­سازي بالاتري دارد و بدين طريق نانو تکنولوژي را در خدمت ليزر به­کار گيرند.

برخی از دستاوردها و اختراعات دانشمندان جوانان ایرانی درزمینة نانوتکنولوژی عبارت­اند از:

ـ شیشه­های خودتمیزشونده با پوشش نانویی و شیشه­های نانویی ضدبخار؛

ـ بسته­بندی­های نانویی نفوذناپذیر؛

ـ اسپری ضدعفونی­کنندة سوختگی­های پوستی، اسپری درمان قارچ­های پوستی، اسپری درمان قطعی زخم بستر، داروی درمان زخم سالک، و پانسمان­های ضدعفونی­کنندة دائمی، که هیچ­گاه غیراستریل نمی­شوند (با تأییدیه از FDA امریکا)؛

ـ اسپری زعفران؛

ـ نانوداروی ماکیان؛

ـ ژل آنتی­باکتریال؛

ـ واکس نانویی (تأییدشدة FDA امریکا).

برخی دیگر از کاربردهای فناوری نانو که محققان ما به آنها دست یافته­اند، عبارت­اند از:

کاربرد در بهداشت و درمان از جمله: ژن­درماني، داروسازی هدفمند، دارورسانی کنترل­شده، تصویربرداری، آزمون­های تشخیصی و جراحی؛ ایجاد پایلوت تبدیل نفت سنگین به سبک؛ تولید نانوکیت­های تشخیص؛ بیابان­زدایی با استفاده از نانوپلیمرها؛ تولید انبوه دستگاه نانوسکوپ؛ تولید انواع نانوکامپوزیت­ها، انواع لوله­ها و رنگ­های ساختمانی مقاوم، انواع اسپری­ها، نانوفیلترها، روغن­های نانویی و پارچه­های مقاوم در برابر حرارت و آب، کاربرد در صنعت ساختمان، تثبیت و حاصل­خیزی شن­های روان، توليد کرم­هاي ضد آفتاب با حجم بالا و بسيار ارزان­تر، تبدیل انرژی خورشیدی به انرژی­های دیگر، میکروب­زدایی از مراکز بهداشتی، جداسازی کوروموزم­هاي نر و ماده در حيوانات برای بهره­وری بیشتر، و نگهداری و حفظ آثار باستانی.­

 

 

 









 

 

 

 

شبيه­سازي حیوانات

از رويانا تا حنا

 

حنا اولین بزغالة شبیه­سازی­شده در خاور میانه

 

اولين گوسفند شبيه‌سازي‌شدة ايران 11 مردادماه 85 در پايگاه تحقيقاتي رويان اصفهان متولد شد؛ اما متأسفانه علي‌رغم تلاش‌هاي فراوان دامپزشكي به دليل عوارض زايماني و مشكلات تنفسي نتوانست بيش از چند دقيقه زنده بماند. دومين گوسفند شبيه‌سازي‌شدة ايراني به نام رويانا مهرماه همان سال در پايگاه تحقيقاتي پژوهشكدة رويان به دنيا آمد و زنده ماند. با تولد رویانا، ايران به جمع هشت كشوري كه توانايي شبيه‌سازي گوسفند را دارند، پیوست.

وقتي خبر تولد اولين بزغالة شبيه‌سازي‌شده (حنا) در كشور منتشر شد، چشم‌انداز پيشبرد تحقيقات درزمينة شبيه‌سازي و به دنبال آن توليد حيوانات تراريخت با برخورداري از ژن tpa در شيرشان در كشورمان روشن‌تر شد.

شايد برايتان جالب باشد كه بدانيد يكي از مزاياي شبيه‌سازي حيوانات، توليد حيوانات تراريخت است. به اين معني كه، يك گونه حامل ژن‌هايي از گونه‌هاي ديگر باشد. گاوها، گوسفندان و بزها مي‌توانند به اين طريق شيرهايي حاوي فاكتور انعقاد براي درمان هموفيلي، انسولين براي درمان ديابت و مهم‌تر از همه پروتئين  tpa(عامل توليد داروي كمك‌كننده براي مبتلايان به سكتة قلبي و مغزي) توليد كنند.

 

شبيه‌سازي‌ شده يا تراريخت

خيلي‌ها مفهوم واژة تراريخت را با شبيه‌سازي‌شده يكسان تلقي می­كنند؛ اما اين دو با هم تفاوت‌هايي دارند.

دكتر محمد نصر اصفهاني، رئيس پايگاه تحقيقاتي رويان در اصفهان دراين­باره مي‌گويد: سلولي از گوش يك حيوان در هر دو فرايند برداشته مي‌شود. سلول‌هاي فيبروبلاست استخراج و بعد تكثير مي‌يابند و به­اين­ترتيب براي توليد حيوانات تراريخت استفاده مي‌شوند. مسئله اينجاست كه اين سلول‌ها بايد به­گونه‌اي دستكاري شوند كه علاوه بر ژن خودشان، ژني بر سر راه شيردهي‌شان اضافه شود. حيواناتی که ژن اضافه دارند، تراريخت هستند؛ ولي ما در شبيه‌سازي، تنها جابه‌جايي هسته را انجام مي‌دهيم. هدف غايي در توليد حيوانات تراريخت توليد داروهاست كه ما هم براي توليد اين حيوانات مي‌توانيم از دو شيوة شبيه‌سازي و تزريق ژن به داخل هستة تخمك لقاح­يافته كمك بگيريم. جالب‌تر آنكه در فرايند شبيه‌سازي، اهداف ديگري چون حفظ حيوانات در حال انقراض، افزايش علوم سلولي و شناخت بيماري‌ها، دستكاري‌هاي ژنتيكي و نيز كسب اطلاعاتي در مورد رفتارها و تأثير ژن در محيط پيگيري مي‌شود.

به­اين­ترتيب در پروژة توليد حيوانات تراريخت نيز كه همگام با تحقيقات شبيه‌سازي پيش مي‌رود، ژن مورد نظر پس از جداسازي از ژنوم انساني و تغيير ساختار ژنتيكي، وارد اين سلول می­شود؛ به­طوري­كه در شير آن حيوان، ژن مورد نظر توليد مي‌گردد. البته در تكميل پروژه توليد حيوانات تراريخت، سلول‌هاي تراريخت در پژوهشكدة رويان با موفقيت توليد شده و تا رسيدن به توليد داروهاي نوتركيب در درمان بيماري‌هايي همچون سكتة قلبي يك يا دو سال زمان نياز است.

اولين مرحلة شبيه‌سازي و تراريخت توليد يك حيوان، توليد جنين‌هاي آزمايشگاهي پستانداران با تكنيك‌هاي لقاح خارج رحمي است. پس از آن هم جنين‌هاي شبيه‌سازي‌شده توليد مي‌شوند و پس از طي دورة هفت­روزة كشت آزمايشگاهي، به درون رحم حيوانات گيرنده انتقال مي‌يابند.

در مرحلة بعد كه همان هدف نهايي از اين پروژه يعني توليد رده‌هاي سلولي تراريخت حاوي ژن است، ژن tpa‌ پس از جداسازي از ژنوم انساني و تغيير ساختاري ژنتيكي درون سلول مورد نظر وارد مي‌شود؛ به­گونه‌اي­كه ژن مورد نظر در ارائة ژن‌هاي دخيل در شيرواري قرار گيرند. پس از طي مراحل شبيه‌سازي، جنين‌هاي تراريختي به وجود مي‌آيند كه قابل انتقال به رحم حيوانات گيرنده به­منظور توليد حيوانات شبيه‌سازي‌شدة تراريخت با توان توليد داروي ضدسكتة قلبي در شير است.


طراحی و تولید موتور ملی

تا سال 1387، ایران تنها به­عنوان بازدیدکننده در نمایشگاه بین­المللی موتور آلمان شرکت می­کرد؛ اما در سال نوآوری و شکوفایی، و به همت محققان و دانشمندان توانمند کشورمان، ایران در نمایشگاه بزرگ «Engine Expo2008» آلمان در کنار دیگر شرکت­های برجستة دنیا حضور پیدا کرد.

موتور ملی پایه گازسوز محصول شرکت تحقیق، طراحی و تولید موتور ایران­خودرو (ایپکو) از به­روزترین و پیشرفته­ترین موتورهای پایه گازسوز در جهان است که حضور آن در نمایشگاه آلمان، گامی بلند در راه جهانی شدن صنعت خودروی کشور است.

موتور ملی اولین موتور با مالکیت (برند) ایرانی است که به لحاظ استاندارد آلودگی یورو چهار و کاهش مصرف سوخت، و همچنین سوخت مصرفی گاز به­عنوان سوخت اصلی قابلیت رقابت با موتورهای روز دنیا را دارد.

متأسفانه برخی از کارشناسان صنعت خودرو، با نادیده گرفتن زحمات ده­ساله­ای که برای این طرح در نظر گرفته شده، آن را حاصل هزینه­ای هنگفت با کمک و مشارکت شرکت­های خارجی می­دانند و اذعان دارند که ایران بدون کمک آنها توانایی ساخت چنین موتوری را در کشور نداشت؛ اما طراحی این موتور نقش موثری در توسعة صنعت خودروسازی کشور ایفا کرده، از وابستگی این صنعت به کشورهای دیگر می­کاهد.

طراحی و تولید موتور ملی، با در پی آوردن مالکیت دانش این بخش از خودرو، امکان طراحی و تولید و توسعة همة انواع موتورهای بنزینی، گازسوز و دیزلی را به همراه آورده است، و شرکت تحقیقات موتور ایران­خودرو، امروزه از این توانایی چه درزمینة نرم­افزار و چه درزمینة سخت­افزار شامل مهندسی و آزمایشگاه­های پیشرفته برخوردار می­باشد. ازاین­رو، امکان طراحی نسل دوم و سوم موتور ملی، یعنی موتور 1700 سی سی پرخوران و موتور 1400 سی سی تنفس طبیعی را در داخل کشور فراهم کرده است.

توسعه و به تولید رساندن محصول پیچیده­ای مانند موتور و مطابق با استانداردهای روز دنیا، ده­ها میلیون یورو هزینه دربر دارد، و شرکت ایران­خودرو تقریباً 25 درصد کارها را در طرح توسعة موتور ملی به شرکت­های خارجی واگذار کرده است که این کار خارج از روال معمول دیگر شرکت­های خودروساز جهان نیست.

خرید امتیاز یک موتور آماده از خارج و نصب آن بر روی محصولات، به­جای طراحی و تولید یک موتور جدید، راهی بود که بسیاری از دست­اندرکاران پیشنهاد می­کردند؛ اما چنین کاری هیچ­گاه ایران را مالک دانش فنی طراحی و تولید موتور نمی­کرد و بدون اجازة مالک اصلی موتور، صادرات و یا هر اقدام دیگری در مورد موتور امکان نداشت.

مکانیزم به­کاررفته در این موتور به­نحوی است که توانسته با وجود حجم موتور و مصرف سوخت کمتر به توان و گشتاور بالاتری، حتی نسبت به موتورهای بنزینی، دست یابد. به­واسطة طراحی بهینة موتور و نیز استفاده از جدیدترین نوع سامانة مدیریت موتور، موتور به­صورت خودکار سوخت گاز را به­عنوان سوخت اصلی انتخاب نموده، با آن روشن می­شود و با اتمام هرکدام از دو سوخت به­صورت خودکار عملیات تعویض سوخت در آن انجام می­پذیرد.

موتورEF7 در محیط­های بسیار سرد نیز قابلیت روشن شدن با سوخت گاز را دارد و در هیچ شرایطی کارکرد موتور منوط به دسترس به بنزین نیست. درضمن به­واسطة استفاده از تنظیم­کنندة هیدرولیکی سوپاپ­ها در هیچ زمانی نیاز به تنظیم فیلر سوپاپ­های موتور نیست. طراحی اجزای این موتور 16 سوپاپ به­نحوی صورت گرفته است که به­واسطة محاسبات رایانه­ای پیچیده، سطح صدا و لرزش موتور به­خصوص در دور آرام بسیار مطلوب و متناسب با موتورهای روز دنیاست و از نظر سطح دستیابی به استاندارد آلایندگی نیز توانایی اخذ بالاترین استانداردهای روز اروپا (Euro5) را دارد.

ساخت و پیوند نای مصنوعی

ناي، مجراي تنفس است كه دوازده سانتي متر طول دارد و گرچه طول آن كم است، اما حياتي­ترين نقش را در انتقال هوا به ريه ها دارد، در كشور ما علاوه بر افرادي كه بيماری­هاي مختلف تنفسي دارند، جانبازان شيميايي زمان جنگ نيز هستند كه گاهي براي آنها لوله تراشه به­جاي ناي گذاشته می­شود؛ اما اين لوله­ها نيز بعد از مدتي دچار تنگي مي‌شوند و به عروق اطراف آسيب مي‌رسانند، كه اين تنگي نفس ثانويه نيز نيازمند عمل جراحي مجدد است. در زمان حاضر براي باز كردن ناي از ليزر استفاده مي‌شود اما گاهي اين درمان هم جواب نمي دهد و چاره‌اي جز تعويض ناي نيست.

در ايران پيوند ناي انجام مي‌شد؛ اما براي پيدا كردن ناي مناسب اول بايد ديد كه ناي­دهنده با گيرنده سنخيت دارد يا نه، و حتي اگر چنين باشد باز هم گيرندة ناي بايد تا آخر عمر دارو مصرف كند تا پيوند پس نزند؛ اما اگر ناي مصنوعي با استفاده از سلولهاي بنيادي خود فرد ساخته شود، اين مشكل برطرف خواهد شد، و اين فكر اولية دستيابي به نای مصنوعی بود.

دانشمندان ايراني در آذرماه سال 1386 پس از ده سال تحقیق و پژوهش، موفق به ساخت ناي مصنوعي از طريق مهندسي بافت و كشت سلولي بر روي داربست مصنوعي ناي شدند. آنها توانستند تراشه و ساختار ناي مصنوعي را به استفاده از پليمرهاي شبيه غضروف اصلي ناي بسازند و بعد بر روي اين اسكلت اصلي كه فاقد سلول­هاي مجراي ناي است، سلول­هاي بنيادي را كشت كنند. سلولهاي بنيادي­ای كه بر روي اين تراشه كشت مي‌شوند، رشد مي‌كنند و متراكم مي‌شوند و پس از شش ماه كاملاً يك ناي واقعي به دست مي‌آيد كه مي‌تواند به­جاي ناي فرد بيمار پيوند شود .اين دستاورد علمي براي اولين بار در جهان، در ايران به دست آمد.

اين دستاورد بزرگ علمي يك نوآوري جديد در عرصة مهندسي بافت است كه براي اولين بار در بيمارستان مسيح دانشوري دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي انجام شد و مي­تواند­ زمينه­ساز چند فرضية جديد علمي در اين عرصه باشد. مهمترين مرحلة اين پروژه ساخت ماتريكس يا ساختار اصلي غضروف ناي بود كه پس از چندين سال تلاش بالاخره دانشمندان ایرانی توانستند به بهترين ساختار كه دقيقاً مانند ساختار غضروف ناي اصلي است كه خدا آفريده است برسند؛ به­طوري­كه اسكلت ساخته­شده حتي در زير ميكروسكوب نيز با اسكلت ناي طبيعي تفاوتي ندارد.

در پی این دستاورد بی­سابقه، پیوند نای مصنوعی بر روی شش گوسفند انجام شد که موفقیت­آمیز بود. پس از آن و با همت دانشمندان توانمند ایرانی در اردیبهشت­ماه سال 1389 نخستین پیوند نای زیست مصنوعی به روش تک مرحله­ای در انسان با موفقیت در بیمارستان مسیح دانشوری تهران انجام شد. طی این عمل، نای مصنوعی ساخت محققان ایرانی به­عنوان ابداعی جدید در سطح ملی و بین­المللی به یک خانم جوان که در تصادف با پارگی نای مواجه شده بود و درمان­های انجام شده در داخل و خارج از کشور بر روی وی مؤثر نبود، پیوند زده شد. در این عمل با تزریق سلول­های نای به­صورت مستقیم در داخل نای،‌ ساختار بافت حفظ شد.

به گفتة دکتر ولایتی، رئیس بیمارستان مسیح دانشوری کاری که اکنون عرضه می‌شود از چند ماه پیش به مرحلة عمل درآمده و البته تا به حال در دنیا سابقه نداشته است. وی با اشاره به ساخت نای مصنوعی به­وسیله دکتر غنوی در یکی، دو سال پیش گفت: نای ساخته­شده که با مشخصات بیولوژیک است به گوسفند پیوند زده شده، و آن گوسفند همچنان زنده است. وی تأکید کرد که پیوند نای زیست مصنوعی به روش تک­مرحله‌ای در انسان که در بیمارستان مسیح دانشوری برای اولین بار در دنیا صورت گرفته است، به جراحی و استفاده از داروهای سرکوبگر ایمنی نیازی ندارد.


ساخت داروی درمان ایدز

 

ایدز ((AIDS، سرنام عبارت «Acquired immune deficiency syndrome» به معنی نشانگان نقص ایمنی اکتسابی است. ایدز یک بیماری پیشرونده و قابل پیشگیری است، این بیماری حاصل تکثیر ویروسی به نام اچ.‌آی.‌وی در بدن میزبان است که باعث تخریب جدی دستگاه ایمنی بدن انسان می‌شود. این تخریب زمینه‌ساز بروز عفونت‌های موسوم به فرصت­طلب است که یک بدن سالم عموماً قادر به مبارزه با آنهاست، و درنهایت پیشرفت همین عفونت‌ها منجر به مرگ بیمار می‌گردد؛ به­طوری­که بیماری سل عامل اصلی مرگ­ومیر در میان مبتلایان به ایدز در سراسر جهان است.

این بیماری ناشناس اولین بار در سال ۱۹۸۱ در میان مردان همجنس­گرای نیویورک مشاهده شد. در طی یک سال این بیماری بدون نام، گسترش زیادی داشت تا سرانجام در ۱۹۸۲ آن را ایدز نامیدند. از سال ۱۹۸۸ به­منظور افزایش بودجه‌ها و همچنین برای بهبود آگاهی، آموزش و مبارزه با تبعیض‌ها اول دسامبر هر سال (۱۰ آذر) به­عنوان روز جهانی ایدز معین شده ‌است و هر سال برای این روز شعاری نیز در نظر گرفته می‌شود.

در زمان حاضر بيش از 40 ميليون نفر در دنيا مبتلا به ويروس ايدز هستند و تاكنون 25 ميليون نفر براثر اين بيماري در جان خود را از دست داده اند. هر 15 ثانيه يك كودك بر اثر بيماري ايدز پدر يا مادر خود را از دست مي­دهد و يتيم مي‌شود. در كشور ما نيز اكنون حدود 14 هزار بيمار مبتلا به ايدز شناسايي شده‌اند، و حدود 1700 نفر نيز بر اثر اين بيماري جان خود را از دست داده‌اند. اولين مورد بيماري ايدز 20 سال پيش در كشور ما پيدا شد و تا به امروز اين بيماري از طريق اعتياد تزريقي بيشتر شده ‌است. طي سال­هاي اخير هم اين بيماري از طريق بي­بندوباري جنسي رشد یافته است.

داروي گياهي ايدز كه نتيجة شش سال تلاش دانشمندان ايراني است، همزمان با دهة فجر سال 1385 معرفي شد و اين موفقيت نه­تنها در رسانه‌هاي داخلي، بلكه در بسياري از رسانه‌هاي جهان بازتاب گسترده‌اي داشت. از سال 1386 درمان در سیزده مركز آغاز شد و بر روي 600 بيمار حدود 54 هزار تزريق صورت گرفت كه هيچ عارضة قلبي، كبدي و كليوي نداشته است. اين دارو سطح cd4 بيماران را كه نشانة سيستم ايمني بدن آنان است از حدود 350 تا 400 به بيش از دو برابر ارتقا مي‌دهد و به­اين­ترتيب بيماران را در برابر عفونت­هاي ثانويه كه عامل مرگ بيماران مبتلا به HIV است، مقاوم مي­كند. اين دارو براي ده­ها بيمار مبتلا به ايدز استفاده شد و ثابت شده است كه پس از يك دورة درمان دارويي نودروزه، سطح ايمني بدن تا يك سال بالا مي­ماند.

این دارو که «آيمود» نام دارد، نه­تنها هيچ عارضة جدي­ای براي بيماران مبتلا به ايدز ايجاد نمي‌كند، بلكه سبب ارتقاي سلامت، بهبود كيفيت زندگي، كاهش ميزان عفونت‌هاي فرصت طلب و افزايش اميد به زندگي آنان مي‌شود. براي ساخت اين دارو كه ابتكار دانشمندان ايراني است، محققان كشور طي شش سال در پانزده مركز مختلف تحقيقاتي فعاليت كرده­اند و مطالعات باليني و پاية زيادي براي اثبات اثربخشي، كيفيت و نداشتن عوارض آن انجام شده است.

مطالعات كار كارآزمايي باليني داروي آيمود، در فاز يك براي تعيين حداكثر دوز قابل تحمل دارو انجام گرفت؛ فاز دو كارآزمايي داروي آيمود در قالب اثربخشي دارو در درمان بيماران انجام شد؛ و فاز سه كارآزمايي داروي آيمود علاوه بر ايمني اثربخشي قابل توجه در تعداد بيشتري از بيماران نشان داد.

داروي جديدي كه محققان ايراني براي درمان ايدز به آن دست يافته‌اند با نام «SCP» با بالابردن سطح ايمني بدن مي‌تواند از گسترش بيماري ايدز جلوگيري كند و تا حدي درمان كننده است؛ اما درمان قطعي محسوب نمي‌شود.

به گفتة عضو كميتة كشوري كنترل ايدز، پروژة ساخت اين دارو با مشاركت دانشمندان روسي از چهار سال پيش در دانشگاه تهران شروع شده است و اكنون آزمايش اين دارو در بيماران مبتلا به ايدز نشان داده كه اين داروي جديد مي‌تواند با بالا بردن سطح ايمني بدن در درمان بيماري ايدز مؤثر باشد. اين دارو، يك داروي گياهي نيست و از عنصر سلنيوم در ساخت آن استفاده شده است. بر اساس تحقيقات انجام­شده مصرف آن هيچ نوع عوارضي ندارد؛ ولي هنوز زود است كه در مورد اثربخشي آن براي درمان بيماري ايدز قضاوت كنيم.


تولید بیوایمپلنت­های چشمی

بيوايمپلنت چيست؟

فرض کنيد در بين حيوانات مادري بميرد. اگر بچة اين حيوان را در اختيار مادر ديگری از همان نوع و جنس حيوان قرار دهيم، قاعدتاً بچه را شير نمي‌دهد و برمي‌گرداند؛ ولي اگر کاري کنيم تا مادر متوجه نشود اين حيوان کوچک بچة خودش نيست، او را مي‌پذيرد و شير مي‌دهد. دانش بيوايمپلنت همين ماجرا را دارد در حوزه انسان! اگر بخشي از استخوان، عروق يا پوشش‌هاي دروني يا بيروني بدن انسان دچار ضايعه‌اي شود و بخشي شبيه ناحية آسيب­ديده از انسان يا حيوان ديگري را بخواهيم پيوند بزنيم، توسط بدن برگردانده خواهد شد. در اين حالت بايد عضو يا قطعة پيوندي را به­نحوي توليد کرد که ميزان عدم پذيرش توسط بدن به صفر برسد.

معني خلاصه‌تر و عاميانه‌تر براي بيوايمپلنت مي‌تواند «پانسمان‌هاي بيولوژيک» باشد، که با شرایط مورد پذیرش بدن انسان، همسان و درصورت پیوند به بخش­های مختلف، توسط بدن پذیرفته می­شود و با آن سازگاري پيدا مي­کند.

بيوايمپلنت­هاي پوششي نيز در درمان سوختگي­ها، ترميم زخم­هاي ديابتيک، ترميم ضايعة پوستي پس از خارج كردن تومورها، ترميم لثه، جراحي­هاي پلاستيک، ترميم زخم­هاي بستر، ترميـم آسيب­هاي پوستي با اشعه­هاي يونيزه­کننده، مانند ليزر، كاربرد دارند. همچنين درمان سرطان سينه، ترميم زخم­هاي قرنيــه و آسيب­هاي شيميايي نيز از ديگر كاربردهاي مهم بيوايمپلنت­هاست.

بیست و چهارم مهرماه امسال طرح تولید صنعتی بیوایمپلنت­های پوششی و چشمی، برای نخستین بار در جهان، در شرکت بین­المللی نسوج و بافت زنده­ساخت، در شهرک شمس­آباد قم بهره­برداری شد.

دانش فنی تولید بیوایمپلنت­ها در اختیار امریکایی­ها قرار داشت؛ اما درعین­حال تلاش آنها برای تولید صنعتی بیوایمپلنت­های چشمی در دو مرکز تحقیقاتی، با شکست مواجه شده بود. متخصصان توانمند کشورمان توانستند این محصول حاصل از فناوری پیشرفته را به تولید صنعتی برسانند. پيش از اين در سال 1387 بيوايمپلنت­هاي استخواني که دانش فني آن را تنها امريکا در اختيار داشت و ليسانس توليد آن را به چند کشور اروپايي داده بود، در جزيره کيش به توليد صنعتي رسيد و شانزده ماه بعد توليد صنعتي بيوايمپلنت­هاي قلبي و عروقي و تاندون نيز در ايران آغاز شد.

به گفتة كارشناسان، با توليد بيوايمپلنت­هاي چشمي، تحول عظيــمی در درمان بيماري­ها و جراحت­هاي چشمي و درمان عوارض مزمن چشمي ناشي از مصدوميت­ها پديد مي­آيد. از آن جمله مي­توان به عدم نياز به بيهوشي در عمل جراحي چشم، عدم نياز به بخيه کردن و سوراخ کردن چشم، عدم بروز عوارض جانبي عمل جراحي چشم، خون­ريزي موضعي و کاهش طول دورة درمان چشم اشاره كرد.

بیوایمپلنت­ها 45 نوع مختلف دارند که دانش فنی تولید نمونه­های استخوانی و قلبی ـ عروقی آنها در سال­های اخیر از جانب محققان، پژوهشگران و صنعتگران کشور به دست آمده و تجاری­سازی نیز شده است.

ايمپلنت­ها تجهيزات پزشکي کاشتني هستند که براي رفع نقايص سيستم­هاي مختلف بدن استفاده مي­شوند؛ مانند ايمپلنت­هاي دنداني كه به­جاي ريشة دندان در فك جاي مي­گيرند؛ اما نسل پيشرفتة ايمپلنت­ها، بيوايمپلنت­ها هستند كه منشأ بيولوژيک و يا زنده دارند؛ يعني به­جاي آنكه فلز سازگار با بدن باشند، از موجود زنده گرفته مي شوند. بیوایمپلنت­های چشمی و پوششی از پردة جنینی (آمنیون) گرفته شده که پژوهشگران زیست­فناوری کشور با اضافه کردن مواد افزودنی به آن توانسته­اند امکان التهاب و عفونت را کاهش، و میزان چسبندگی به بافت اصلی بدن را افزایش دهند.
    

به گفتة غلامرضا عباسی، مجری طرح بیوایمپلنت­های چشمی، جمهوری اسلامی ایران درصورت اختصاص بودجه و اعتبارات لازم برای عملیاتی کردن افزایش ظرفیت تولید این محصول، می­تواند به بزرگ­ترین تولیدکنندة بیوایمپلنت­های چشمی جهان تبدیل شود.

 


دستاوردهاي علمي ديگر

برخی دیگر از دستاوردهای محققان و دانشمندان توانمند کشورمان عبارت­اند از:

ـ ساخت پوست مصنوعي با استفاده از بسترهاي نانو، طرح ساخت کبد مصنوعي، توليد داروهاي ضدسرطان با استفاده از فناوري نانو، مهندسي بافت به روش تک­مرحله­اي، طرح توليد ميکروسکوپ تونلي روبشي، طراحي و ساخت دستگاه نانوفيلتراسيون براي تصفيه آب؛

ـ توليد سلول­هاي بنيادي پرتوانِ القايي که پايه­اي براي سلول­درماني است. ايران پنجمين کشور دنياست که به اين دانش دست پيدا مي­کند. ساخت دستگاه همودياليز نسل چهارم و توليد فرآورده­هاي بيولوژيک مورد نياز بيماران خاص با استفاده از حيوانات تراريخت با استفاده از سلول­های بنیادی؛

ـ توليد فاکتور هفت نوترکيب که به­عنوان يک فرآورده ارزشمند براي درمان بيماران هموفيلي کاربرد دارد. ساخت داروي نوترکيب اينترفرون بتا بي يک ـ بي که اولين داروي مشابه بتافرون در جهان است و طراحي و ساخت ميلي بيوراکتور با پايش مستقيم به­منظور کشت بافت و توليد آنزيم ميکروارگانيس­ها و دارو؛

ـ در بخش ميکروالکترونيک طرح­ها و نوآوري­هایي از جمله: طراحي و ساخت رباتِ دستيار جراح، توليد داروي جديد براي بيماران MS، توليد سيم­کارت چندمنظورة نسل جديد تلفن همراه، با قابليت استفاده در کارت­هاي هوشمند مختلف، طراحي و ساخت مدولاتور با کاربرد در فرستنده­هاي پخش ديجيتال تلويزيوني، دستگاه جراحي الکتريکي فرکانس بالا، زيردريايي بدون سرنشين هدايت از راه دور به­منظور شناسايي، تصويربرداري، اعمال مکانيکي و نمونه­برداري در اعماق آب، اسکنر سه­بعدي و تراش سه محور که در در صنعت قطعه­سازي کاربرد دارد، و طراحي و ساخت ups onlin صنعتي؛

ـ احداث اولين نيروگاه بادي بينالود، طراحي و ساخت سامانة توليد بخارِ دما بالا از انرژي خورشيد؛

ـ طرح بومي­سازي و توليد فناوري ساخت تله متريِ خودکارِ هشدار سيل و خشک­سالي، طرح ديسپاچينگ ملي آب کشور، گيربکس دستي اتوماتيک­شده، و توليد کربن فعال بهداشتي عيار بالا با کاربرد در صنايع نفت، گاز، پتروشيمي و تصفيه آب و فاضلاب؛

ـ توليد امولسيفاير گياهي با کاربرد ارتقاي کيفيت ماندگاري نان و ايجاد زمينة مناسب براي ترکيب آب و چربي در برخي مواد غذايي؛

برخي از اين طرح­ها و نوآوري­ها براي نخستين بار در کشور انجام شده و دانش برخي از اين فناوري­ها در جهان محدود به يک يا چند کشور خاص است.

 

 

ماهواره‌ای برای امید

مصاحبه با دكتر اصغر ابراهيمي از سازندگان ماهوارة ملي اميد

گزارشگر:   بهرام مهدوی

دكتر اصغر ابراهيمي، پژوهشگر و كارشناس علوم و فناوري­هاي فضايي و رئیس گروه علوم فضایی سازمان فضایی ایران است. وی متولد شهر بوشهر می­باشد. تحصیلات ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان را در زادگاهش گذرانده و تحصیلاتش را در رشتة فیزیک در تهران ادامه داده است. تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد را در دانشگاه تهران و دورة دکتری را به­صورت مشترک با کشور روسیه در رشتة مهندسی مکانیک گرایش هوافضا به پایان برده است. تخصص اصلی وی دینامیک و کنترل فضاپیماها می­باشد. وی که از سازندگان ماهوارة ملی امید است، طی مصاحبه­ای دربارة این پروژة ملی غرورآمیز مطالبی را بیان داشته که نظر شما را به گزیده­ای از این مصاحبه جلب می­کنیم.

ـ جناب دکتر ابراهیمی برای خوانندگان ما بفرمایید که ماهوارة امید چه مراحلی را از آغاز ساخت تا پرتاب طی نمود؟

ـ پس از آنكه دولت محترم در تابستان 1385، برنامة راهبردی فعالیت­های فضایی را تصویب كرد، سازمان­های صنعتی مجری پروژه­های فضایی با عزم راسخ براي پیشبرد اهداف این برنامه وارد عمل شدند. برنامة فضایی کشور شامل سه بخش عمدة ماهواره، ماهواره­بر و ایستگاه­های زمینی می­باشد.

از جمله پروژه­های آغازین این برنامه، طراحی و ساخت ماهوارة ملی امید، ایستگاه­های زمینی آن و پرتاب­کنندة ماهواره بود. البته مقدمات این کار از سال قبل از تصویب برنامه، یعنی سال 1384 آماده شده بود. پروژه­های فضایی طبق استانداردهای جهانی، شامل مراحل مختلفی است که ابتدا از طراحی مفهومی آغاز گردیده، سپس طراحی مقدماتی، طراحی فنی، ساخت نمونة آزمایشگاهی، ساخت نمونة پیش­پروازی و درنهایت ساخت نمونة پروازی که به­منظور پرتاب و در مدار قرار گرفتن در اختیار پرتاب­کننده قرار می­گیرد. پس از انجام موفق این تست­ها، ماهواره و ماهواره­بر مجوز پرتاب اخذ می­کنند و در موعد مقرر و زمان معین، ماهواره­بر از پایگاه فضایی به فضا پرتاب شده، ماهواره را در مدار قرار می­دهد.

ـ پرتاب این ماهواره از لحاظ علمی و فناوری چه اهمیتی دارد؟

ـ دستیابی به فضا از آرزوهای دیرین بیشتر بوده، انجام پروژه­های فضایی از افتخارات بزرگ ملت­ها و دولت­ها می­باشد که تاکنون در اختیار کشورهای معدودی قرار داشته است. فناوری فضایی به دلیل گستردگی علوم و شاخه­های علمی متعددی که در آن دخیل هستند، به­عنوان موتور محرک سایر فناوری­ها محسوب می­شود و اگر کشوری بتواند در این عرصه پیشرفت داشته باشد، به­طریق­اولی در سایر رشته­ها و شاخه­های علمی و فناوری نیز پیشرفت خواهد داشت. این شاخه از علم و دانش و فناوری سرآمد سایر علوم و فناوری­های پیشرفته و نوین است و اگر کشوری دراین­زمینه موفق باشد در سایر فناوری­ها نیز طبعاً می­تواند حرف برای گفتن داشته باشد.

ـ وظیفة ماهوارة امید چیست؟

ـ ماهوارة اميد ماهواره­اي پژوهشي ـ تحقيقاتي و مخابراتي است كه ارسال پيام صوتي رياست محترم جمهوري، داده­پردازي از زيرسامانه­هاي مختلف ماهواره و اطلاعات مداري شامل دما و فشار، و همچنين دريافت و ارسال اطلاعات متني از زمين يا به­عبارتي­ديگر، تله تكست مي­باشد. این ماهواره طي پروازي در مدار با ايستگاه­هاي زميني مربوطه در ارتباط است و اطلاعات جمع­آوري شده از فضا را به ايستگاه­ها ارسال مي­كند.

ـ پرتاب این ماهواره را چگونه ارزيابي مي­كنيد؟

ـ امروزه در کشور عزیزمان در اکثر شاخه­های علمی و فنی شاهد موفقیت دانشمندان و جوانان نخبه هستیم؛ اما موفقیت دانشمندان ایرانی درزمینة هوافضا با پرتاب ماهوارة ملی امید جایگاه ویژه­ای بین این موفقیت­ها برای خود یافته است و به­ دلیل حساس بودن موضوع، شاید خبرسازتر از سایر دستاوردهایی باشد که در کشور انجام پذیرفته است.

ـ به نظر شما چه عواملی در این موفقیت علمی نقش داشته است؟

ـ عامل اول خودباوری و اینکه ایرانی از کسی کم ندارد؛ بلکه می­تواند سرآمد باشد؛ دوم اینکه اگر بخواهیم می­توانیم و توکل به خداوند متعال ما را در رسیدن به اهداف عالی یاری می­دهد. درواقع با انجام این کار ما شعار «ما می­توانیم» را محقق کردیم.

ـ آیا می­شود زمانی ایران موشک فضایی خود را به همراه فضانورد ایرانی به فضا ارسال نماید؟

ـ این آرزوی من و تمام ملت ایران است. شما مطمئن باشید با عزمی که در این کشور و در میان جوانان و نخبگان وجود دارد، ناممکن وجود نخواهد داشت. پیامبر اکرم(ص) می­فرمایند: لو کان العلم معلقا بالثریا لتناوله رجال من فارس؛ «اگر گوهر علم به ستارة ثریا آویخته باشد هرآینه مردانی از ایران به آن دست خواهند یافت». پس مطمئن باشید که ایرانی مسلمان می­تواند تمام قله­های علم و دانش را فتح نماید و ان­شاءالله در آیندة نه­چندان­ دور سرآمد جهان در عرصة علم و دانش و فناوری باشد.

 

 

پرسمانی از یک دستاورد

علي صالح

چرا ایران برای دستیابی به انرژی هسته­ای پافشاری می­کند؟

جمهوری اسلامی ایران بیش از سه دهه است که تحقیقات متنوعی را در زمینه‌های مختلف علوم و تکنولوژی هسته‌ای انجام داده، بر اساس استراتژی خود، مصمم به ایجاد نیروگاه­های هسته‌ای به ظرفیت کل 6000 مگاوات تا سال 1400 هجری شمسی می‌باشد. دراین­زمینه، ایران در آژانس بین­المللی انرژی اتمی، تمایل خود را نسبت به همکاری تمامی کشورهای جهان به­منظور ایجاد این نیروگاه­ها و تهیة سوخت مورد نیاز رسماً اعلام نموده است.

دستیابی به چرخة کامل تولید سوخت هسته­ای و همچنین غنی­سازی اورانیوم در ابعادی فراتر از ابعاد آزمایشگاهی آن، از دستاوردهای مهم دانشمندان داخلی به­شمار می­آید، که قابل چشم­پوشی نیست.

موضوع هسته‌اي ايران در سال 2002م هنوز در مرحلة آزمايشي قرار داشت. با وجود اينکه فعاليت‌هاي هسته‌اي جمهوري اسلامي ايران پيش از پيروزي انقلاب با همکاري کشورهاي غربي از جمله امريکا، آلمان، فرانسه و روسيه آغاز شده بود، اعمال فشارهاي اين کشورها براي صدور بيانيه‌ها، قطعنامه‌ها و گزارش‌هاي مختلف ازسوي نهادهاي بين‌المللي عليه فعاليت‌هاي هسته‌اي کشورمان روزبه­روز افزايش مي­يافت.

رهبر انقلاب، علت اصلي جنجال امريکا دربارة فعاليت­هاي هسته‏اي ايران را نگراني دشمنان اين ملت و نظام اسلامي از بومي شدن دانش هسته‏اي در ايران، و تلاش انديشمندان ايراني براي تأمين سوخت مورد نياز نيروگاه هسته‏اي بوشهر عنوان کردند.

20 فروردین سال 1385 خبر دستیابى ایران به فناورى غنى‌سازى اورانیوم و راه­اندازى یک زنجیرة کامل غنى­سازى توسط سانتریفیوژهاى ساخت ایران اعلام شد. در پی این موفقیت، دانشمندان و متخصصان کشورمان در دستیابی به نسل جدیدی از سانتریفیو‌ژها در ایران و اعلام آن به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، کشورمان در زمرة کشورهای صاحب تکنولوژی در غنی‌سازی اورانیوم محسوب می‌شود.

با ورود ایران به این حلقه، كه سبب خودكفايي و پيشرفت ايران درزمينة توسعة صنعت هسته­اي و توليد انرژي خواهد شد؛ استکبار جهانی، كشورهاي انحصارگر، به ­ویژه امریکا و رژیم صهیونیستی تلاش گسترده و همه ­جانبه­ای را آغاز کردند تا مانع استفاده ايران از اين فناوري نوين و ارزشمند شوند؛ اما مسئولان دولت ایران ضمن رد هرگونه اتهام وارد شده به ایران ازسوی کشورهای غربی بر حقوق مسلم ایران برای دستیابی به دانش صلح­آمیز هسته­ای، پافشاری کرده­اند.

لزوم دستیابی به این فناوری چیست و آیا با توجه به فشارها و تهدیدهایی كه ازسوی دشمنان ایران اعمال می­شود، پافشاری برای دستیابی به این فناوری توجیه عقلانی دارد یا نه؟

در پاسخ به این سؤال می­توان گفت: علاوه بر مزایای گوناگون اقتصادی، علمی، زیست محیطی، پزشكی، تامین انرژی و مانند آنها كه استفاده از انرژی هسته­ای به همراه دارد، در حال حاضر شرایط نظام بین­الملل به­گونه­ای است كه برای حفظ و ارتقای موقعیت خود، استفاده از علوم استراتژیكی مانند فناوری هسته­ای، اجتناب ناپذیر است.

بر اساس مطالعات انجام­شده، 43 سال دیگر نفت، 66 سال دیگر گاز طبیعی، و 233 سال دیگر زغال سنگ در کرة زمین تمام خواهد شد. این مسئله موجب شده است که دانشمندان به دنبال دستیابی به گونة دیگری از انرژی باشند، تا هم برای سوخت­های یادشده جایگزینی بیابند و هم سوخت­ باارزشی همچون نفت، این­گونه به هدر نرود. با توجه به اینکه منابع دیگری از انرژی هم در طبیعت یافت می­شوند، دستیابی به این منابع می­تواند علاوه بر جلوگیری از به هدر رفتن سوخت­های فسیلی نقش بسزایی در افزایش تولید انرژی و کاهش هزینه داشته باشد.

مهم­ترین نوع انرژی که امروزه به­عنوان جایگزین سوخت­هاى پیر فسیلى در دنیا مطرح است، انرژى هسته‌اى می­باشد. انرژی هسته­ای با توجه به ویژگی­هاى فوق­العاده­اش در آزادسازى حجم بالایى از انرژى در قبال از میان رفتن مقادیر ناچیزى از جرم، بهترین نوع انرژی برای دنیای امروز و آیندة بشر به­شمار می­رود.

از سوی دیگر در دنیای كنونی مفهوم امنیت تغییر یافته است، و كشورهایی كه می­خواهند در قرن ۲۱ به­عنوان پایگاه قدرت مطرح شوند، به دنبال دستیابی به نظام دفاعی و اقتصادی مبتنی بر تكنولوژی­های برتر هستند. درحقیقت بهره­برداری از انرژی هسته­ای می­تواند كلیدی برای دستیابی به دیگر اهداف استراتژیك باشد. همچنین با توجه به تهدیداتی كه ازسوی دشمنانی مانند اسرائیل و زرادخانه­های مخفی این رژیم و همچنین دشمنان فرامنطقه­ای، در مورد ایران مطرح است، با ارتقای موقعیت و وجهة كشورمان، دستیابی و بهره­برداری از انرژی هسته­ای حتی در مقیاس صلح­آمیز آن تا حدودی موجب ظهور موازنة قدرت و یا بازدارندگی و درنتیجه تغییر و تعدیل تهدیدات منطقه­ای و فرامنطقه­ای می­شود.

در چنین شرایطی كشورهای هسته­ای نیز برای حفظ برتری خود در صحنة بین­الملل و همچنین انحصار تكنولوژی و منابع اورانیوم، به انعقاد قراردادهای تعهدآور مختلفی رو آورده­اند. درحقیقت این كشورها با آگاهی از شرایط بازار انرژی و افزایش نیاز كشورها در استفاده از انرژی هسته­ای، درصددند با حفظ انحصار منابع این انرژی ارزشمند، موقعیت خود را در نظام بین­الملل حفظ كنند.

بنابراین با توجه به رقابت­های گسترده­ای كه بر سر بهره­برداری و در اختیار داشتن منابع انرژی هسته­ای در جهان وجود دارد، اهمیت دستیابی ایران به چرخة كامل سوخت هسته­ای و پیوستن به باشگاه هسته­ای جهان، بیشتر مشخص شده، دستیابی و استفاده از این علم پیشرفته و حساس به­عنوان یكی از مؤثرترین عوامل پیشرفت یك كشور محسوب می­شود.

باآگاهی از اهمیت انرژی هسته ای در قرن ۲۱ و با در نظر گرفتن موقعیت و جایگاه كنونی ایران به­عنوان هشتمین كشور جهان، عقب­نشینی در برابر خواست قدرت­های زورگو، مبنی­بر محروم كردن ملت ایران از این موضوع هیچ توجیه عقلانی ندارد و در صورت پایداری مردم و دولتمردان ایرانی، درنهایت قدرت­های استكباری مجبور هستند ادبیات و لحن خود را در مورد ایران تغییر داده، ایران را نیز به­عنوان یكی از قدرت­های هسته­ای بپذیرند. با توجه به تأكید ایران بر استفادة صلح­آمیز از انرژی هسته­ای، ایران به الگویی در جهان تبدیل خواهد شد كه با بهره­برداری صلح­آمیز از انرژی هسته­ای، صلح و امنیت را برای خود، منطقه و دیگر كشورهای اسلامی به ارمغان خواهد آورد.

 

 

بنیاد ملی نخبگان

زهره ملامحمدي

مقام معظم رهبری در مهرماه 1383، در دیدار برخی از نخبگان علمی کشور با ایشان، بر استفادة صحیح و مناسب از ظرفیت‌های علمی نخبگان در جهت توسعة کشور و لزوم حرکت انقلابی در مسیر رفع موانع و مشکلات تولید دانش و جنبش نرم‌افزاری تأکید کردند. به دنبال این تأکید و مطالبة ایشان، بنیاد ملی نخبگان کشور در خردادماه 1384 تشکیل گردید.

هدف از تأسیس این بنیاد عبارت است از برنامه‌ریزی و سیاست­گذاری برای شناسایی، هدایت، حمایت مادی و معنوی نخبگان، جذب، حفظ و به­کارگیری و پشتیبانی از آنان در راستای ارتقای تولید علم، فناوری و توسعة علمی و متوازن کشور و احراز جایگاه برتر علمی، فناوری و اقتصادی در منطقه، بر اساس سند چشم‌انداز کشور در افق 1404.

 


وظايف بنیاد ملی نخبگان:
1. سياست­گذاري و برنامه‌ريزي براي:

الف) پشتيباني مادي و معنوي از نخبگان كشور؛

ب) شناسايي، هدايت و حمايت نخبگان به­منظور ارتقای توليد علم در كشور؛

ج) كشف، جذب و پرورش استعدادها و حمايت از شخصيت‌هاي جامع­الشرايط علمي؛

د) حمايت از نخبگان براي انجام فعاليت­هاي تحقيقاتي و كارآفريني؛

2. ايجاد هماهنگي ميان سازمان‌ها و نهادهاي مرتبط با نخبگان و نظارت بر فعاليت­هاي مربوط به آنان در جهت اجراي سياست­ها و برنامه‌هاي مصوب؛
3. كمك به فراهم نمودن تسهيلات و امكانات لازم براي دسترسي محققان و نخبگان به تحقيقات جهاني و انتقال فناوري­هاي جديد به كشور در راستاي تحقق اهداف توسعه علمي و متوازن كشور؛
4. كمك به فراهم نمودن تسهيلات و امكانات لازم براي حضور نخبگان در همايش‌هاي علمي در داخل و خارج كشور؛
5. تشكيل شبكة جهاني ويژة نخبگان ايراني در داخل و خارج از كشور.


نخبه کیست؟
نخبه، به فرد برجسته و كارآمدي اطلاق مي‌شود كه اثرگذاري وي در توليد علم، هنر و فناوري كشور محسوس باشد و هوش، خلاقيت، كارآفريني و نبوغ فكري وي در راستاي توليد دانش و نوآوري، موجب سرعت بخشيدن به رشد و توسعة علمي و متوازن كشور گردد. احراز نخبگي افراد بر اساس آيين­نامة پيشنهادي هيئت امنا و تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواهد بود.


شكل حقوقي بنیاد
بنياد شخصيت حقوقي مستقل دارد و به­صورت مؤسسة دولتي و منحصراً تحت نظر رئيس­جمهوری اداره مي‌شود. رئيس بنياد، معاون رئيس­جمهوری است.

اركان
اركان بنياد عبارت­اند از:

1. هيئت امنا. رئیس­جمهور، معاون اول رئيس­جمهور، دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي، وزير علوم، تحقيقات و فناوري، وزير بهداشت درمان و آموزش پزشكي، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، وزير آموزش و پرورش و رئيس نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه­ها از اعضای این هیئت می­باشند؛

2. رييس بنياد؛

3. شوراي نخبگان.

3

جوایز علمی بنیاد ملی نخبگان

الف) جوایز تحصیلی

این جوایز شامل موارد زیر است:

ـ اعزام به سفر معنوی عمرة مفرده؛

ـ کمک­هزینة ارائة مقالات خارجی متناسب با مقطع تحصیلی؛

ـ کمک­هزینة ارائة مقالات داخلی متناسب با مقطع تحصیلی؛

ـ کمک­هزینة فرصت مطالعاتی خارج از کشور (مخصوص دانشجویان مقطع دکتری)؛

ـ مقرری ماهیانة متناسب با مقطع تحصیلی و سطح جایزه.

ب) مشمولان جوایز تحصيلي

برخی از این مشمولان عبارت­اند از:

ـ دارندگان مدال طلای کشوری المپیادهای علمی دانش­آموزی؛

ـ نفرات اول تا سوم المپیادهای دانشجویی کشور (با معرفي سازمان سنجش)؛

ـ برگزیدگان جشنواره­های مورد تأیید بنیاد که در حال حاضر عبارت­اند از: جشنواره­های بین­المللی خوارزمی، رازی و جوان خوارزمی، بخش­هایی از جشنواره­های فارابی و شیخ بهایی (دارای سهم مشارکت حداقل 30%)؛

ـ نفرات برتر آزمون سراسری (100 نفر اول کشوری ریاضی و فنی، 50 نفر اول علوم تجربی و علوم انسانی و 20 نفر اول هنر باشند)؛

ـ برگزیدگان مسابقات قرآنی کشور طبق آیین­نامة بنیاد؛

 

 

 

 

 

بیانات رهبرفرزانة انقلاب در جمع نخبگان (14/7/1389)

• اعتقاد راسخ من اين است كه اگر چنانچه بر روى مسئلة علم و فناورى و نخبه‌پرورى سرمايه‌گذارى كنيم، حتماً در يكى از بااولويت‌ترين كارها سرمايه‌گذارى كرده‌ايم. 

 

• نظر تعداد قابل توجهى از كارشناسان ايرانى و غيرايرانى اين است كه كشور ما قبل از موعد معين، يعنى 1404 ـ كه پايان دورة برنامة چشم‌انداز بيست­ساله است ـ به آن چيزى كه در چشم‌انداز وعده داده شده، خواهد رسيد؛ يعنى رتبة‌ اول علمى در ميان كشورهاى اسلامى. 

 

• نگاه بنياد ملى نخبگان بر روى نخبگان نبايد اين بنياد را از نگاه به دانشگاه‌ها غافل كند؛ يعنى بايد يك نگاه ستادى به دانشگاه‌ها داشته باشد و ارتباط بين مجموعة بنياد ملى نخبگان و دانشگاه‌ها بايد مستحكم شود. از آن طرف هم در دانشگاه‌ها نگاه نخبه‌شناس و نخبه‌پرور حتماً بايستى در مجموعة كارهاى دانشجویى وجود داشته باشد؛ كه البته در بخش­هاى تحصيلات تكميلى، اين معنا بيشتر خواهد بود.

 

 • به نظر من مهم­ترين حمايت براى نخبگان اين است كه زمينة كار و مقدمات كار براى آنها فراهم شود. ذهن نخبه و مغز نخبه به دنبال كار، ژرف‌نگرى، توليد، خلق، گشودن باب­هاى جديد و رفتن راه‌هاى نو است. 

 

• نخبه‌هاى ما بروند به سمت پژوهشگاه‌ها. البته نه اينكه رابطه‌شان با دانش و تعليم و تعلم قطع شود؛ بلكه همچنان­كه ميل خود نخبگان هم همين است كه سراغ پژوهش بروند، جذب اين پژوهشگاه‌ها شوند و در آنجا كار پژوهشى انجام دهند. امكانات در اختيارشان قرار بگيرد تا بتوانند پژوهش كنند؛ اين همان چيزى است كه يك نخبه را راضى مي­كند، قانع مي­كند.

 

• به مجموعة نخبگان خيلى كمك شده. البته گوشه­كنار گله‌گزارى‌هایى هست؛ اما شما نگاه كنيد ببينيد در پنج شش سال اخير، ما كجا بوديم، به كجا رسيديم. در مورد كمك به نخبگان و توجه به نخبگان، ما در پنج شش سال قبل از اين، در نقطة صفر بوديم؛ چيزى به اين نام، كارى در اين جهت، حركتى به اين صورت وجود نداشت.

 

• من مي­خواهم عرض بكنم؛ با اين كمك­هاى فراوانى كه مي­شود، با وجود اين كارهاى خوبى كه صورت مي­گيرد و واقعاً باارزش است و بايد از مسئولين تشكر كرد، نبايد گذاشت با بوروكراسى‌هاى ادارى و پيچ‌وخم‌هاى گوناگون، شيرينى اين كار در كام نخبگان تلخ شود. اين را من جداً به مسئولين ذى‌ربط در اين بخش توصيه مي­كنم. سعى كنند فراتر از اين ديوان‌سالارى‌هاى متعارف و اين پيچ‌وخم‌هاى گوناگون، راه‌هاى ميان­بر پيدا كنند، كارها را راحت‌تر پيش ببرند و آسان­تر حركت كنند.

 • اگر روشى كه علم‌آموزان و صاحبان علم در دنيا در اين دويست سال سيصد سال دنبال كردند، ما هم ته صف آنها بايستيم، اينكه هنرى نيست؛ اينكه هدفى نيست كه انسان از جان خودش براى آن مايه بگذارد. راه جديد اين است كه يك ملتى با دارا بودن ابزار علم و اقتدار علمى ـ كه همه­چيز ديگر را به دنبال خودش مى‌آورد ـ انگيزه‌هاى الهى و ارزش­هاى الهى و اخلاق الهى را در دنيا عَلم كند و پرچمش را برافرازد. اين، آن توقعى است كه ما از شما داريم.

 

 

سلول­هاي بنيادي

رضا سمیعی

سلول­هاي بنيادي ابتدايي­ترين سلول­هاي سازندة بدن هستند كه در طول دورة رشد جنيني پرورش يافته، تبديل به سلول­هاي بالغ و خاصي مي­شوند كه مسئول ساخت انواع بافت­هاي بدن مي­باشند. بيشتر سلول‌هاي تخصص­يافتة انسان اگر آسيب سختي ببينند يا بيمار شوند، نمي‌توانند با فرايندهاي طبيعي جايگزين بشوند. از سلول‌هاي بنيادي براي پديد آوردن سلول‌هاي تخصص­يافتة سالم و كارآمد مي‌توان بهره گرفت و اين سلول‌ها را جايگزين سلول‌هاي آسيب­ديده يا بيمار كرد.

جايگزين كردن سلول‌هاي بيمار با سلول‌هاي سالم را سلول‌درماني مي‌نامند و مانند جايگزين كردن اندام است؛ البته، در اينجا به­جاي اندام تنها از سلول‌ها بهره مي‌گيرند. برخي بيماري‌ها و آسيب‌ها را مي‌توان با جايگزينی اندام سالمي درمان كرد؛ اما اندوختة اندام‌ها اهدايي بسيار اندك است. سلول‌هاي بنيادي مي‌توانند سرچشمة جايگزين و نوشدني از سلول‌هاي تخصص‌يافته باشند. به‌تازگي، پژوهشگران بهره‌گيري از سلول‌هاي بنيادي جنيني و بالغ را به­عنوان خاستگاه گونه‌هاي سلولي تخصص‌يافته، مانند سلول‌هاي عصبي، سلول‌هاي ماهيچه‌اي، سلول‌هاي خون و سلول‌هاي پوست، برسي مي‌كنند تا آنها را براي درمان بيماري‌هاي گوناگون به كار برند.

در ایران در سال 1369 اولین پیوند مغز استخوان در مرکز هماتولوژی و انکولوژی و پیوند مغز و استخوان، در بیمارستان شریعتی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد. در این پیوند سلول­های بنیادی تزریق­شده از خود بیمار گرفته شد. برای اولین بار در تاریخ پزشکی ایران پیوند با استفاده از سلول­های بنیادی خون محیطی، در سال 1375 در این مرکز انجام شد که تا به حال آمار موفقیت­آمیز آن به بیش از هزار رسیده است. برای اولین بار در تاریخ پزشکی ایران پیوند با سلول­های بنیادی خون بند ناف در سال 1377 انجام شد، و این مرکز با به­کارگیری پیوند مغز استخوان برای بیماران تالاسمی به­عنوان دومین مرکز پیوند در دنیا، به لحاظ کمیت و موفقیت در نتایج پیوند مغز استخوان این بیماری، شناخته شد.

اردشير قوام‌زاده پدر علم پيوند مغز استخوان ايران می­گوید: سالي نزديك به 400 پيوند در بيمارستان شریعتی انجام مي‌شود. این در حالی است که در دنيا تنها 3 درصد مراكز هستند كه در سال بالاتر از 300 پيوند را انجام مي­دهند، و ما توانسته‌ايم خود را جزو اين سه درصد قرار دهيم.

دانش فني ذخيره­سازي سلول­هاي بنيادي در كشور ايران كاملاً بومي است و ایران به هيچ كشوري وابسته نيست. از سال 1379 ذخیرة خون بند ناف در مرکز بانک خون بند ناف شروع شده است. در حال حاضر بیش از 400 نمونه خون بند ناف در تانک­های نیتروژنی این مرکز نگهداری می­شود و از تعدادی از نمونه­های آن به­منظور پیوند تا به­حال استفاده شده است.

ذخيره­سازي سلول­هاي بنيادي در کشورمان روزبه­روز در بيماري­هاي قابل درمان افزايش مي­يابد. اين سلول­ها در بيماري­هاي قلبي، ديابت، ضايعات نخاعي، كبدي و حتي در فلج مغزي در اطفال استفاده مي­شود كه بيشترين درمان در بيماري­هاي خوني است. بر اساس بررسي­هاي انجام­شده از سلول­هاي بنيادي مي­توان در درمان كامل بيماري­هايي از جمله سرطان­هاي خوني، كم­خوني­هاي مادرزادي و تالاسمي­ها استفاده کرد.

يكي از روش‌هاي جديد درمان ناباروري، استفاده از سلول‌هاي بنيادي براي مردان و زناني است كه توانايي توليد نطفه ندارند. آزمايش‌هاي مطالعات حيواني اين روش در ايران بر روي موش انجام شده و موفقيت‌آميز بوده است. فاز انساني مطالعة اين روش هم شروع شده كه اگر به جواب نهايي برسد، تحول مهمي در درمان ناباروري محسوب مي‌شود. همچنین دانشمندان ایرانی موفق شده‌اند سلول‌های بنیادی کلیة انسان را جداسازی و نگهداری کرده، نسبت به تولید و پرورش بافت کبد در موش اقدام نمایند.

به دنبال كسب نتايج ارزشمند در درمان بيماري­هاي لاعلاج با استفاده از سلول­هاي بنيادي، تشكيل بانك­هاي نگهداري خون بند ناف مورد توجه قرار گرفته است. بانك خون بند ناف در سال 1992 در دنيا و در كشور ايران از سال 1384 بانك خون پژوهشكدة رويان راه­اندازي شده است. بانك خون عمومي و بانك خون خصوصي انواع بانك خون بندناف هستند. در بانك خون عمومي خانواده­هاي علاقه­مند، خون بند ناف نوزاد خود را اهدا مي­كنند تا براي فرد ديگري كه نياز به پيوند دارد، مورد استفاده قرار گيرد. در بانك اختصاصي يا خانوادگي خون بند ناف نوزاد، با حفظ هويت خانوادة متقاضي، براي آنان ذخيره­سازي مي­شود تا خانواده بتواند در صورت لزوم آن را در آينده براي خود یا فرد ديگري كه با نمونه، سازگاري كافي داشته باشد، مورد استفاده قرار دهد. بر طبق استاندارد امكان نگهداري خون بند ناف تا بیست سال است. كشور ايران به لحاظ تعداد نمونة ذخيره­سازي خون بند ناف در خاورميانه رتبة اول را دارد، و در این عرصه تا کنون نوزده هزار نمونة خون بند ناف در هفده شعبة پژوهشکدة رویان در سراسر کشور ذخیره شده است.

 

پ‍ژوهشكدة رویان

پژوهشكدة رويان يكي از مراكز پيشرو در درمان ناباروري است كه در سال 1369 با هدف انجام خدمات درمان ناباروري و انجام پژوهش­هاي بنيادي و كاربردي درزمينة علوم و فناوري­هاي كمك­كنندة باروري (ART) با همت زنده­ياد دكتر سعيد كاظمي آشتياني و گروهي از همكاران پرتلاشش تأسيس شد.

اكنون با گذشت نزديك به دو دهه،‌ پژوهشكدة رويان توانسته است به يكي از معتبرترين مراكز انجام خدمات تخصصي و فوق تخصصي در خاورميانه تبديل شود. به­طوري­كه علاوه بر هزاران زوج ايراني نابارور، به­طور ميانگين سالانه بيش از سيصد زوج نيز از كشورهاي خاورميانه، اروپا، امریکا، افریقا و استراليا به اين مركز براي درمان مراجعه مي­كنند.
با يقين مي­توان گفت روشي براي درمان ناباروري در دنيا شناخته و به كار گرفته نشده است كه در پژوهشكدة رويان آن روش براي درمان زوج­هاي نابارور استفاده نشود.

آزمايش­ها و اقدامات درمان نوین تخصصی ناباروری نظیر IVF ،IVM ،IUI، ميكرواينجكشن، PGD، ليزر هچينگ،‌ سيتوژنتيك و اقدامات جراحی نظیر واريكوسلكتومي، لاپاراسكوپي، و مانند آنها با پيشرفته­ترين تجهيزات و توسط تيم­هاي تخصصي مجرب و ورزيده، در پژوهشكدة رويان قابل انجام است.

پژوهشكدة رويان در سال 1380 با تلاش­هاي مرحوم دكتر سعيد كاظمي آشتياني و همكارانش به عرصة تحقيقات سلول­هاي بنيادي وارد شد كه اين تحقيقات در سال 1382 به نتيجه رسيد، و پژوهشكدة رويان با توليد ردة سول­هاي بنيادي جنيني نام ايران را در بين 10 كشور برتر دنيا كه به اين فناوري دست يافته­اند قرار داد.

اولين كودك حاصل از روش IVF در ايران، در سال 1371، دومين كودك حاصل از روش ميكرواينجكشن در ايران در سال 1373 و اولين كودك حاصل از روش PGD در ايران در سال 1383، در پژوهشكدة رويان متولد شده­اند.

توليد اولين ردة سلول­هاي بنيادي جنيني در ايران در سال 1382، توليد اولين گوسفند شبيه­سازي­شده در ايران در سال 1385، بهره گيري از سلول­هاي بنيادي در درمان بيماران با ضايعات قلبي و بيماران با سوختگی­های قرنية چشم در سال 1383 و براي نخستين بار در كشور، و بسياري توفيقات ديگر بخشي از موفقيت­هاي پژوهشكدة رويان در طي دوران فعاليتش بوده است.

 

 

 

 

پارك علمي و تحقيقاتي (فناوري)

مريم نيك­آيين

 يك پارك علمي سازماني است كه به­وسيلة متخصصان حرفه­اي مديريت مي­شود و هدف اصلي آن افزايش ثروت در جامعه از طريق ارتقای فرهنگ نوآوري و رقابت در ميان شركت­هاي حاضر در پارك، و مؤسسات متكي بر علم و دانش است. يك پارك علمي براي دستيابي به اين هدف، ‌جريان دانش و فناوري را در ميان دانشگاه­ها، مؤسسات تحقيق و توسعه، شركت­هاي خصوصي و بازار، ‌به حركت انداخته، مديريت مي­كند و رشد شركت­هاي متكي بر نوآوري را از طريق مراكز رشد و فرايندهای زايشي تسهيل مي­كند. پارك­هاي علمي همچنين خدمات ديگري با ارزش افزودة بالا همراه با فضاي كاري و تسهيلات با كيفيت بالا فراهم مي­آورند.

طبق تعریف انجمن بين­المللي پارك­هاي علمي (AISP) پارك علمي و فناوري محيطي است كه در آن واحدهاي تحقيقاتي مستقل و يا وابسته به سازمان­ها و صنايع، مجتمع شده و تحت پوشش و حمايت قرار مي­گيرند. اين مجموعه كه به­صورت يك منطقة ويژة تحقيقاتي عمل مي­کند، با گسترش فضاي خلاقيت و نوآوري و تعميق ارتباط بين دانشگاه­ها، سازمان­هاي تحقيقاتي، واحدهاي توليدي و مراكز تصميم­گيري دولتي، در جهت توسعة فناوري و علوم كاربردي اقدام مي­نمايد.

در ايران ادارة پارك­هاي علمي و تحقيقاتي (فناوري) به­وسيلة يك سازمان مركزي وابسته به وزارت علوم، ‌تحقيقات و فناوري و تحت نظارت هيئت امنا صورت مي­پذيرد. وابستگي سازمان اداره­كنندة پارك به دولت، ‌پشتيباني­هاي مالي بخش دولتي را از اين مجموعه تسهيل نموده، هماهنگي آن را با سياست­هاي كلان كشور تضمين مي­کند. برای پیشبرد اهداف و برنامه­های پارك­های تحقيقاتي فراهم آمدن امکانات و شرایطی لازم است که مهم­ترین آنها عبارت­اند از: به­کارگیری فارغ­التحصيلان دانشگاهي، تغيير ديدگاه­ها درخصوص فناوري و تحقيقات، استقبال از حضور بخش خصوصي در اقتصاد، تأثیر مثبت و موفق انكوباتورها (مراكز رشد) در رشد اقتصاد محلي و كارآفريني، و استفادة مناسب از پتانسيل­هاي اقتصادي و نيروي انساني.

ايجاد و تقويت مؤسسات تحقيقاتي نوپا و استقرار آنها در مركز رشد واحدهاي تحقيقاتي پارك، به تحقق اهداف و اجرايي شدن رسالت­هاي آن کمک مي­کند. همچنین ارائة تسهيلات ويژه و خدمات پشتيباني، از جمله اقداماتي است كه باید در جهت حمايت از مؤسسات تحقیقاتی نوپا صورت گیرد.

 

 انواع مؤسسات مورد حمايت پارك

نوع اول: شركت­ها و مؤسسات تحقيقاتي ـ فناوري خصوصي همچون مؤسسات در حال تشكيل (در حال ثبت)، مؤسسات موجود (شركت يا مؤسسة به­ثبت­رسيده) و هسته­هاي تحقيقاتي (واحدهاي تحقيقاتي بدون ماهيت حقوقي).
نوع دوم: مؤسسات و مراكز تحقيقاتي دانشگاه­ها همچون هسته­هاي تحقيقاتي، آزمايشگاه تحقيقاتي، پژوهشكده و مركز تحقيقات.
نوع سوم: مراكز تحقيق و توسعة واحدهاي توليدي يا اجرايي همچون واحدهاي تحقيق و توسعه (مصوب در سازمان مادر)، واحدهاي مطالعه و برنامه­ريزي (مصوب در سازمان مادر).

 مزاياي استقرار مؤسسات در پارك (مركز رشد)

شاخص­ترين مزيت استقرار مؤسسات و هسته­هاي پژوهشي در پارك علمي و فناوري به­طور اعم و مركز رشد به­طور اخص­، قرار گرفتن محققان در يك فضاي پژوهشي است كه هم­افزايي و تبادل افكار مستمر با ديگر محققان و مؤسسات تحقيقاتي در كنار يكديگر را موجب مي­شود. علاوه بر اين واحدهاي تحقيقاتي مي­توانند به تناسب شرايط از خدمات پشتيباني و تسهیلات ویژه برخوردار گردند.

معرفي مركز رشد واحدهاي تحقيقاتي ـ فناوري (انكوباتور)

 مركز رشد يا انكوباتور، مركزي است كه با در اختيار قرار دادن امكانات و خدمات ازيك­سو و مشاوره­هاي لازم در زمينه­هاي فني، مديريتي، حقوقي ومانند آنها از سوي ديگر به ايجاد، پرورش و توسعة واحدهاي نوپا اعم از شركت­هاي خصوصي و يا دولتي كمك مي­كند. مدت استقرار مؤسسات در اين مركز معمولاً بين سه تا پنج سال است. دريافت خدمات نیز در قبال پرداخت هزينه و بر اساس تعرفه­هاي مصوب از محل اعتبارات تخصيص­يافته به مؤسسات مي­باشد.

ايدة مناسب متكي بر فناوري، تيم كارآفرين و متناسب با زمينة فعاليت و برنامة اقتصادي متكي بر بازار معيارهاي پذيرش مؤسسات متقاضي برای استقرار در مركز رشد واحدهاي تحقيقاتي است. مؤسساتي كه در يكي از موارد فوق ضعف داشته باشند، درصورت داشتن شرايط ديگر، به­عنوان هستة تحقيقاتي در دورة پيش­انكوباتوري پذيرفته مي­شوند.

 

 

 

 



معرفی پارک­های علم وفناوری ایران به همراه آدرس اینترنتی :

آدرس الکترونیکی پارک­های علوم و فناوری ایران

http://www.istt.org

اصفهان

http://www.guilan.irost.org

گیلان

http://www.techpark.ir

پردیس

http://www.astp.ir

مرکزی

http://www.kstp.org

خراسان

http://www.kcst.ir

کرمان

http://www.sstp.ir

سمنان

http://www.ystp.ac.ir

یزد

 

 

 

منابع

مطالب این پرونده، گوشه‌ای از پیشرفت‌ها و دستاوردهای ایران اسلامی را به تصویر کشیده است. برای اطلاع بیشتر به منابع زیر مراجعه کنید:

www.farsnews.com

www.mehrnews.com

www.jazirehdanesh.com

www.salamatiran.com

www.persianstar.com

www.itdevelopteam.com

www.nanotechnology.blogfa.com

www.iritn.com

http://forum.1pars.com

http://www.hitechpark.com

http://elm-sarvari.blogfa.com

http://newsitnews.mihanblog.com

http://forum.p30world.com

http://news.parseek.com/Science

www.dolat.ir

www.bonyad-nokhbegan.ir

www.bornanews.ir

www.biotechinfo.ir

www.hamshahrionline.ir

www.jamejamonline.ir

www.aerospacetalk.ir

http://www.isti.ir

http://www.farabiaward.ir

http://iscanews.ir

www.irinn.ir

www.aftabnews.ir

www.icmim.ir

http://iranictnews.ir

www.bazyab.ir

http://mechanisms.ir

www.irshafa.ir

http://bio.itan.ir

http://arameshesahel.epage.ir

http://www.shtf.ir/Content/Default.aspx?Landir=rtl&;Lan=Fa

www.hawzah.net

fa.wikipedia.org

Telegrafh.co.uk

www.royaninstitute.org/cmsfa

 http://cffsd.org/fa/news

 

 

 

 

 

 

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
پنج شنبه, دسامبر 14, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد