برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

خلوتِ خانة دوست

 

فاطمه كريمي‌ دستنايي

اعتکاف، توقفي چند روزه ـ البته با زبان روزه ـ در ایستگاه مسجد جامع است. در اعتكاف، معتكف به قصد عبادت خداوند، خود را در خانه مقدسش محبوس مي‌كند و چند روزي از هياهوي بازار شلوغِ دنيا دور مي‌شود. در طول سال ـ به جز دو روزي كه روزة آن حرام است ـ هر زماني كه انسان با نيت، حداقل سه روز در مسجد بماند و روزه بگيرد، اعتكاف کرده است. بهترين وقت‌ براي اعتكاف، ماه مبارك رمضان به‌خصوص دهه آخر آن است. در سیرة پیامبر اكرم (ص) آمده است كه در ماه رمضان برای آن حضرت در مسجد چادری برپا می‏شد و ايشان مشغول عبادت و روزه‏داری می‏شدند.1 البته اعتكاف در ايام‌البيضِ ماه رجب ـ يعني سيزده، چهارده و پانزدهم اين ماه مبارك ـ نيز سفارش شده است.

اعتكاف يك مستحب مؤکد است، اما با نذر، عهد، قسم و شرطِ ضمن عقد یا اجاره نیز بر فرد واجب می‌شود. نیت اعتکاف مانند ساير كارهاي عبادي بايد براي رضاي الهي باشد و هرگونه ريا و خودنمايي آن را باطل مي‌كند. اگر كسي مي‌خواهد اعتكاف کند، بايد از اذان صبح، زماني كه روزه را شروع مي‌كند، نيت كند و به مسجد وارد شود. انسان مي‌تواند به نيابت از اموات و گذشتگان هم اعتكاف کند. همچنين مي‌تواند از طرف يك فرد زنده به قصد رجا ـ يعني به اميد رسيدن به ثواب ـ اين عمل را به‌جا آورد. البته بايد توجه داشت كه اگر کسی قصد داشته باشد اعتکاف را برای خودش انجام دهد، پس از شروع نمی‏تواند نیت‏ خود را برگرداند و به نیابت از دیگری به اتمام برساند.

روزه گرفتن در ایام اعتکاف لازم است؛ بنابراین کسی که نمی‏تواند روزه بگیرد، مانند مسافر و مریض، نمي‌تواند معتكف شود. لازم نيست نيت روزه مخصوص اعتکاف باشد، بلکه هر نيتي مثل روزة قضا و نذری هم براي آن كافي است. اعتکاف، تنها در مساجد خاصي صحیح است؛ بنابراین اگر کسی در خانة خود یا در حسینیه یا حرم معتکف شود، صحیح نیست. مساجدی که اعتکاف در آن صحیح است، عبارتند از: مسجد الحرام، مسجد النبی، مسجد جامع کوفه، مسجد بصره و مسجد جامع هر شهر (به قصد رجا).2 مسجد جامع، مسجدی است که به گروه خاص يا اهالي محله‌اي اختصاص ندارد و اكثر وقت‌ها جمعيت آن از ساير مساجد بيشتر است. اگر در یک شهر، دو یا چند مسجد جامع وجود داشته باشد، فرد در هر کدام از آنها بخواهد، می‏تواند معتکف شود.

رها کردن اعتکافي كه به سبب چيزي واجب نشده است، در روزهای اول و دوم جایز است؛ ولی پس از تمام شدن روز دوم، خروج از مسجد حرام مي‌شود. اگر اعتكاف قطع شود، باید قضای آن را گرفت. هرچند انجام قضاي اعتكاف امري فوري نيست، اما بهتر است هرچه زودتر گرفته شود. اگر انسان از همان ابتدا در نيت اعتكاف، ‏شرط کند که اگر مشکلی پیش آمد (مثلاً اگر هوا سرد شد) در صورت پیش آمدن مانع، مي‌تواند اعتکاف را حتی در روز سوم نيز رها كند.

بوییدن عطر و بوهای خوش هر چند به قصد لذت نباشد؛ جدال بر سر مسائل دینی یا دنیايی به قصد غلبه کردن بر طرف مقابل و اظهار فضل؛ هرگونه استفاده شهوانی از جنس مخالف؛ و خرید و فروش، مثل اجاره يا مضاربه كارهايي است كه بر معتكف حرام است. البته پرداختن به امور مباح دنیوی مانند خیاطی، نساجی، نقاشی، مطالعه و امثال اينها اشكالي ندارد.

افرادي كه بدون اجازه شخص ديگري نمی‏توانند معتکف شوند:

1. کسی که در استخدام دیگری است، اگر طبق قرارداد بايد مدت اعتكاف را به كار بپردازد، نمي‌تواند معتكف شود مثل برخی از كارمندان و کارگران.

2. در صورتی که اعتکاف موجب از بین رفتن حق شوهر باشد، زن بدون اجازه او نمي‌تواند به اعتكاف برود.

3. اگر اعتكاف فرزند، موجب اذيت و آزار پدر و مادرش شود، بدون اجازة آنها اعتكافش صحیح نیست.3

پی‌نوشت:

1. علامه ‌طباطبايي، سنن النبى، ترجمة محمد‌هادي فقهي، ص299.

2. اين فتوا نظر امام خميني (ره) است. آيات عظام خويي، گلپايگاني، اراكي، سيستاني، صافي و مكارم معتقدند: اعتكاف در مسجد جامع نيز صحيح است، هرچند احتياط مستحب در آن است كه در يكي از مساجد ياد شده باشد.

3. برگرفته از كتاب احكام اعتكافنوشتة محمد‌حسين فلاح‌زاده.