برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

از خود تا خدا - جایگاه و اهمیت نماز

پژوهشگر و نویسنده: سيد محمود حسيني (كارشناس ارشد مشاوره)

نماز، پرواز روح، جویباری برای تطهیر قلب، روشنایی برای چشم عارفان، تکیه‌گاهی مطمئن برای سالکان و ره‌پویان و پشتوانه‌ای آرام‌کنندة روانِ انسان است. فرصت نماز بهشتی است که به انسان اعتلا می‌بخشد و تنگنای درونش را فراخ می‌کند. نماز کشتی نجاتی است که انسان را از موج‌خیز حوادث و بلاها به ساحل فلاح و سعادت می‌رساند. نماز ستون خیمة دین و اساس دین‌داری است. پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) می‌فرماید: «مَثَل نماز مَثَل ستون خیمه است؛ هرگاه ستون ثابت باشد طناب‌ها، میخ‌ها و پرده‌ها، ثابت و سودمند خواهد بود و هرگاه ستون بشکند و در هم فرو ریزد نه میخ سود می‌بخشد و نه پرده‌ای مؤثر خواهد بود.»(1) نماز نخستین واجب دینی،(2) بهترین اعمال،(3) نشانة ایمان(4) و موجب اجابت دعا و قبول اعمال است.(5)

گفتنی است بیشترین آیات فروع دربارة نماز است. همچنین در دو کتاب حدیثی «وسائل‌الشیعه» و «مستدرک الوسائل» که شامل تمامی روایات و احادیث فقهی مکتب شیعه است از مجموع 59 هزار روایت، تقریباً نوزده هزار حدیث مربوط به نماز است. این شمار حدیث و روایت گویای اهمیت نماز در اسلام و اهمیت آن درمکتب تشیع است. تقریباً یک‌سوم روایات فقهی مربوط به نماز و مقدمات آن است.(6)

اهمیت نماز نزد پیامبران و ادیان الهی

هر پیامبری که مبعوث شد بندگان خدا را به خواندن نماز سفارش کرد، چنان‌که نماز در زندگی آنان در رأس امور قرار داشت.(7)

بعضی از زنان رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) روایت کرده‌اند وقتی آن حضرت مشغول گفت‌وگو با ما بود و هنگام نماز می‌رسید، همواره چنان بر ایشان می‌شد که گویی او ما را نمی‌شناخت؛ بس که به خدا و نماز توجه می‌کرد.(8)

وقتی حضرت ابراهیم(علیه السلام) به فرمان خداوند از فلسطین خوش آب و هوا و سرسبز به سرزمین بی‌آب و علف حجاز مهاجرت کرد به درگاه الهی عرض کرد: «رَّبَّنَا إِنىّ‏ِ أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتىِ بِوَادٍ غَيرِْ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ الصَّلَوة...»(9)

بنابراین آن مرد بزرگ مقصود خود را از این هجرت و تحمل آن همه سختی، پرورش نسلی نمازگزار معرفی می‌نماید.(10)

نماز در دین یهود نیز جایگاهی ویژه دارد. آنان روزی سه‌بار نماز می‌خوانند؛ صبح، عصر و مغرب که با حضور ده مرد در کنیسه برگزار می‌شود. در این حال یک نفر که معمولاً پیرتر از دیگران است و عبری را خوب می‌داند پیش می‌ایستد و قسمت‌هایی از تورات یا دعایی را به عبری می‌خواند و در مواردی او و دیگر نمازگزاران رکوع می‌کنند.(11)

حضرت عیسی(علیه السلام) در گهواره پس از اشاره به برگزیدگی خویش به نبوت الهی، نماز را از جمله سفارش‌های الهی برشمرد و فرمود: «... وَ أَوْصَانىِ بِالصَّلَوةِ وَ الزَّكَوةِ مَا دُمْتُ حَيًّا؛(12) ...مرا به نماز و زکات تا زنده‌ام، سفارش فرموده است.»

قرآن کریم ماجرای بشارت ولادت یحیی به زکریا(علیهما السلام) را چنین یاد می‌فرماید: «فَنَادَتْهُ الْمَلَئكَةُ وَ هُوَ قَائمٌ يُصَلىّ‏ِ فىِ الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى؛ پس همچنان‌كه در محراب به نماز ايستاده بود، فرشتگان ندايش دادند: خدا تو را به يحيى بشارت مى‏دهد.»

اهمیت نماز در سیرة معصومان(علیهم السلام)

حسن بصری می گوید :هیچ زنی عبادتش بیشتراز فاطمه زهرا (سلام الله علیها)نیست آن بزرگوار آن قدر برای نماز وعبادت روی پا می ایستادکه پاهای مبارکش متورّم می شد (15)

هر گاه امام حسین (علیه السلام)به نماز می ایستاد بهترین لباس خود را می پو شید به او گفته شد یابن رسول الله چرا بهترین لباس خود رامی پوشی ؟حضرت فرمود :«خداوند زیبا ست وزیبایی را دوست دارد ومن خودرا برای خدا آراسته می کنم »(16)

در سخت ترین شرایط روز عاشورا یکی از یاران حضرت به نام ابو ثمامه صیداوی خدمت امام حسین (علیه السلام)رفت وگفت یا اباعبدالله دوست دارم پیش از آن که با خداوند ملاقات کنم این نماز ظهر را باشما بخوانم .حضرت به آسمان نگاه کردند و فرمودند:« از نماز یاد کردی .خداوند تو رااز نماز گزاران قرار دهد» سپس نماز رابه جماعت بر گزار نمودند(17)

یک روز در خانه امام سجاد (علیه السلام)آتش سوزی رخ داد در آن حال حضرت درسجده بود .صدای آتش از اهل خانه بلند بود حضرت درهمان حال اصلاًمتوجه حادثه نشدند آنش خاموش شد پس از مدتی سر از سجده برداشتند .از حضرت پرسیدند :چه چیزباعث شد که از شما این آتش سوزی غافل شدید .امام فرمود :آتش بزرگ قیامت (18)

امام صادق (علیه السلام) در آخرین لحظات عمر مبارکشان فرمودند :«اِن شفا عتنا لاتنالُ مستخفاً بالصلوة»همانا شفاعت مابه کسی که نماز را سبک بشمارد نمی رسد. (19)

ابراهیم بن موسی القزّاز می گوید :امام رضا (علیه السلام )به عنوان استقبال از بعضی از طا لبین خارج شد . وقت نماز فرارسید .قصری در آن حوالی بود امام بایاران به آن سوکنار سنگ بزرگی رفتند .راوی می گوید سپس امام به من فرمود اذان بگو عرض کردم منتظررسیدن وملحق شدن بعضی از یاران هستیم که یبایند حضرت فرمود:« خدا تورا بیامرزد.نمازرا از اول وقت بدون عذر تأخیر نیندازیدبرتو بادهمیشه نماز را در اول وقت آن به جای آوری» .روای گفت :پس از آن وضو گرفتیم ونماز خواندیم (20)

امام حسن عسکری (علیه السلام)هنگام نماز از هر کاری دست می کشید وچیزی را بر نماز مقدم نمی داشت. ابوهاشم جعفری می گوید خدمت امام حسن عسکری (علیه السلام)شر فیاب شدم .امام مشغول نوشتن چیزی بود وقت نماز فرارسید حضرت نوشته را کنار گذاشته وبه نماز ایستاد (21)

 

منابع

1. من لایحضره الفقیه ج ا

2. کنز العمال

3. مستدرک الوسایل ج ا

4. شهاب الاخبار

5. بحار الانوارج 2

6. وحیدی ،محمد (1386).دابستنی های لازم برای نماز . انتشارات مرکز چاپ ونشر دفتر تبلیقات اسلامی حوزه علیه قم (بوستان کتاب)

7. جمعی از نویسندگان (1381)خانواده ونماز .تهران:انتشارات سازمان انجمن اولیاءومربیان

8. صدری مازندرانی ،حسن (1386)حیات عارفانه فرزانگان قم:انتشارات مشهور

9. ابراهیم، آیة37.

10--فقیهی ،علی نقی (1384).شیوه های تر غیب وجذب به نماز .تهران :انتشارات مهر تابان

11-همان منبع

12. مریم، آیة31.

13. آل عمران، آیة39.

15-افروز، غلامعلی .(1381)روشهای پرورش احساس مذهبی نمار در کودکان ونوجوانان .تهران :انتشارات سازمان انجمن واولیا ومربیان

16-وحید ی محمد (1386)دانستنی های لازم برای نماز .انتشارات مرکز چاپ ونشردفترتبلیقات اسلامی حوزه علیه قم (بوستان کتاب )

17-صدری مازندرانی ،حسن (1386).حیات عارفانه فرزانگان .قم:انتشارات مشهور

18-کریمیان ،منصور (1384).زندگانی چهارده معصوم علیه السلام (بازنویسی روان منتهی الامان )تهران:انتشارات اشرفی

19-همان منبع

20-جمعی از نویسندگان (1381).خانواده ونماز .تهران:انتشارات سازمان انجمن اولیاءومربیان

20-صدری مازندرانی .حسن (1386)حیات عارفانه فرزانگان قم:انتشارات مشهور

21-وحیدی محمد (1386)دانستنی های لازم برای نماز انتشارات مرکز چاپ ونشردفتر تبلیغات اسلامی حوزه علیه قم (بوستان کتاب )