برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

ادب حضور

ادب حضور

زیارت امام رضا علیه‌السلام در کلام بزرگان

پژوهشگر و نویسنده: سید غلامرضا تقی­زاده

اشاره

رعایت آداب الهی در زیارت ائمه علیهم السلام و توجه به عظمت آن، از جمله اموری است که نیاز به فراگیری دارد. یکی از راه‌های فراگیری آسان چنین مهمی، مراجعه به توصیه‌ها و سیرة بزرگان دنیای علم و تقوا است. بارگاه ملکوتی ثامن الحجج علیه‌السلام مأمنی است که هر شیفته‌ای را در هر جایگاه مادی و معنوی به سوی خود فرا می‌خواند.

توسل در کلام امام خمینی(رحمة‌ الله تعالی)

حضرت امام خمینی رحمت الله علیه در امور مهمی همچون مبارزه با نقشه‌های شوم دشمنان، هم خود و هم یارانش را به توسل به ساحت قدسی علی بن موسی الرضا علیه السلام سفارش می‌کردند. از جمله دربارة لایحة ضد اسلامی «انجمن‌های ایالتی و ولایتی»، یکی از یاران ایشان که وظیفة رساندن پیام حضرت امام قدس سره به شهرستان‌های استان خراسان را به عهده داشتند، می‌گوید حضرت امام به من فرمودند: «شما مستقیماً و قبل از هر کاری، در مشهد به محضر علی بن موسی الرضا علیه السلام مشرف شوید و از حضرت کمک بخواهید».

ادب حضور در کلام رهبر فرزانه (دامت برکاته)

رهبر معظم انقلاب در توصیف جایگاه معنوی و ملکوتی حرم رضوی می‌فرمایند: «توى حرم امام رضا علیه‌السلام دو رکعت نماز خواندن، ارزشش بیشتر از دو رکعت نماز توى صحن است و توى صحن بیشتر از توى آن فرضاً خانه یا منطقه‌اى است که بیرون صحن است و خب اینجا یک منطقة معنوى است. این جزء باورهاى ماست، به همین ملاک خراسان و مشهد از برکات معنوى بیشترى برخوردار است و این یک واقعیتى است. ما اگر تاریخ انقلاب را مى‌توانستیم بنویسیم، اگر گذشتة این مبارزه را مى‌توانستیم به ثبت دربیاوریم و آن روزى که به ثبت دربیاید، اگر کسانى این کار را بکنند، معلوم خواهد شد که برکات خراسان و برکات این بقعة مطهره در روند انقلاب ما چقدر زیاد بوده است» 1.

اذن دخول حقیقی در بیان آیت الله بهجت (رحمة الله تعالی)

عارف وارسته، مرحوم حضرت آیت الله بهجت رحمت الله علیه می‌فرمایند:«زیارت شما قلبی باشد. در موقع ورود، اذن دخول بخواهید؛ اگر حال داشتید به حرم بروید. هنگامی که از حضرت رضا علیه السلام اذن دخول می‌طلبید و می‌گویید أ أدخل یا حجت الله؛ ای حجت خدا! آیا وارد شوم؟ اگر هیچ تغییری در دل شما به وجود نیامد و دیدید حالتان مساعد نیست، بهتر است به کار مستحبی دیگری بپردازید. به قلبتان مراجعه کنید و ببینید آیا تحولی در آن به وجود آمده و تغییر یافته است یا نه؟ اگر تغییر حال در شما بود، حضرت علیه السلام به شما اجازه داده است». در جایی دیگر ایشان می‌فرمودند: «زیارت امام رضا علیه السلام از زیارت امام حسین علیه السلام بالاتر است؛ چراکه بسیاری از مسلمانان به زیارت امام حسین علیه السلام می‌روند؛ اما فقط شیعیان اثنی عشری به زیارت حضرت امام رضا علیه‌السلام می‌آیند»2 همچنین ایشان دربارة بهره‌مندی بیشتر از زیارت حضرت امام رضا علیه‌السلام فرمودند: «همة زیارت‌نامه‌ها مورد تأیید هستند. زیارت جامعة کبیره را بخوانید. زیارت امین الله مهم است. قلب شما، این زیارات را بخواند، با زبان قلب خود بخوانید. لازم نیست حوائج خود را در محضر امام علیه السلام بشمارید. حضرت علیه السلام می‌دانند! در دعاها مبالغه نکنید! زیارت، قلبی باشد. امام رضا علیه السلام به کسی فرمودند از بعضی گریه‌ها ناراحت هستم»! 3

آیت الله بهاء الدینی (رحمة الله تعالی) و زیارتی بی‌تکلف

مرحوم آیت الله بهاء الدینی (رحمة الله تعالی) هنگام تشرف به حرم با صفای امام هشتم علیه السلام، بسیار ساده و بی‌تکلف به زیارت مشغول می‌شدند. گاهي وارد مسجد گوهرشاد مي‌شدند، روي زمين مي‌نشستند و مي‌فرمودند: «يك زيارت امين‌الله بخوانيد!» زيارت كه خوانده مي‌شد، بلند مي‌شدند. وقتی که دوستان خدمتشان مي‌گفتند: «ما تا نرويم نزديك ضريح، مثل اين است که زيارت به دلمان نمي‌چسبد»، مي‌فرمود: «زيارت، حضورالزائر عندالمزور است» و در جایی دیگر فرموده‌اند: «چرا با افكار آنها آشنا نباشيم؟ اگر با فكر آنها آشنا شديم با آنهاييم، گرچه نزديك قبر و حرم‌شان نباشيم».

هر چه می­خواهد دل تنگت بخواه

آیت الله سید محسن خرازی از قول شخص موثقی نقل می‌کنند که آن شخص گفت:«خدمت آیت الله العظمی میلانی رحمة الله تعالی بودیم. ایشان فرمودند: فلانی به زیارت مشهد آمده است؟ گفتم: خیر! دوباره فرمودند: فلانی به زیارت آمده است؟ گفتم: خیر! برای بار سوم سؤال فرمودند و من هم گفتم: خیر! اما چیزی نگذشت که آن شخص وارد شد و گفت: در خواب، حضرت رضا علیه السلام را دیدم که فرمودند: آقای میلانی میل دارند شما را ببینند. آن‌گاه آیت الله میلانی فرمودند: در حرم مطهر دیدم میل دارم شما را ببینم و شرم کردم که از حضرت رضا علیه السلام این مطلب را بخواهم».4

جایگاه زیارت امام رضا علیه‌السلام در بین بزرگان اهل سنت

توجه به اهمیت زیارت امام رضا علیه السلام و بهره‌گیری از آستان قدس آن امام همام، علاوه بر علمای شیعه، برخی از علمای طراز اول اهل سنت را نیز به سوی خود جلب نموده است؛ از جمله بسيار زيارت كردن قبر امام رضا علیه‌السلام از سوي ابن حبان بستي (354ق) و ابو علي ثقفي (328ق)5 و تواضع و تضرعات بسيار ابوبكر بن خُزيمه (311ق)6كه موجب شگفتي شاگردان وي شده بود.

درکتاب «تهذیب التهذیب» آمده است که حاكم نيشابوري مي‌گويد:

از «محمد بن مؤمل شنيدم: روزي با پيشواي اهل حديث، ابوبكر بن خزيمه و ابو علي ثقفي و ديگر مشايخ خود به زيارت قبر علي بن موسي الرضا علیه‌السلام به طوس رفتيم؛ در حالي كه آنها بسيار به زيارت قبر ايشان مي‌رفتند. محمد بن مؤمل مي‌گويد: احترام، بزرگداشت، تواضع و گريه و زاري ابن خزيمه نزد قبر علي بن موسي علیه‌السلام همگان را شگفت‌زده كرده بود».7

ابن حبّان بُستي (354ق)8 می‌گوید: «علي بن موسي الرضا علیه‌السلام از بزرگان، عقلا، نخبگان و بزرگواران اهل بيت علیه‌السلام و بني هاشم است. اگر از وي روايتي شود، واجب است که حديثش معتبر شناخته شود... من به دفعات قبر ايشان را زيارت كرده‌ام. زماني كه در طوس بودم، هر مشكلي برايم رخ مي‌داد، قبر علي بن موسي الرضا را ـ كه درود خدا بر جدش و خودش باد ـ زيارت کرده و براي برطرف شدن مشكلم دعا مي‌كردم و دعايم مستجاب و مشكلم حل مي‌شد. اين كار را به دفعات تجربه كردم و جواب گرفتم. خداوند ما را بر محبت مصطفي و اهل بيتش ـ كه درود خدا بر او و اهل بيتش باد ـ بميراند»9.

پی نوشت‌ها:

1. بیانات درجمع مسئولان استان خراسان 28/04/1365

2. کتاب به سوی محبوب و کتاب برگی از دفتر آفتاب، آیت الله بهجت.

3. کتاب به سوی محبوب و کتاب برگی از دفتر آفتاب، آیت الله بهجت.

4. روزنه‌هایی ازعالم غیب.

5. در مورد ابو علي ثقفي ـ كه از نوادگان حجاج بن يوسف است ـ تعابيري چون: «امام، محدث، فقيه، علامه، شيخ خراسان، مدرس فقه شافعي در خراسان، امام در اكثر علوم شرعي، حجت خدا بر خلق در دوران خودش» بكار رفته كه نشان دهندة اهميت و جايگاه اين شخصيت نزد عامه است. [سير اعلام النبلاء، ج15، ص280ـ282]

6. ابن خزيمه نزد اهل سنت جايگاه ويژه‌ي دارد، به گونه‌‌اي كه از وي «شيخ الاسلام، امام الائمه، حافظ، حجه، فقيه، بي‌نظير، زنده كنندة سنت رسول الله»، تعبير كرده‌اند و او در علم حديث و فقه، ضرب المثل است. [سير اعلام النبلاء، شمس الدين ذهبي، ج14، ص365و377].

7. تهذيب التهذيب، ابن حجر عسقلاني، دارالفكر، بيروت، لبنان، چاپ اول، 1404ق، ج7، 339.

8. ابن حبان بستي نيز نزد اهل سنت جايگاه والايي دارد، به گونه‌ا‌ي كه از وي به «امام، علامه، حافظ، شيخ خراسان، يكي از استوانه‌هاي علم در فقه، لغت، حديث و رجال» تعبير كرده‌اند. [سير اعلام النبلاء، ج16، ص92؛ النجوم الزاهره، ابن تغري، دار الكتب العلميه، بيروت، لبنان، چاپ اول، 1413ق، ج3، ص342؛ الوافي بالوفيات، صفدي، جمعي از مستشرقين، بي‌تا، 1411ق، ج2، ص317؛ الطبقات الشافعيه، سبكي، دار احياء الكتب العربية، بيروت، لبنان، بي‌تا، ج3، ص131؛ الانساب، سمعاني، دار الكتب العلميه، بيروت، لبنان، چاپ اول، 1408ق، ج2، ص209].

9. كتاب الثقات، ابن حبان بستي، دارالفكر، بيروت، لبنان، چاپ اول، 1393ق، ج8، ص475.