برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

ماه‌نگارِ انديشه

اصغر عرفان

1 اردیبهشت: درگذشت سهراب سپهری (1359ش)

سرهای ما توی کتاب بود... نمی‌شد سربلند کرد. تماشای آفتاب تخلف بود. دیدن کاج حیاط جریمه داشت... دو نمره کم می‌شد. ما دور تا دور اتاق روی نیمکت‌ها نشسته بودیم. میان اتاق خالی بود و چه پهنه‌ای برای چوب و فلک! تخته سیاه بد جایی بود؛ ضد نور بود، روی چند شیشه را گرفته بود، نصف یک درخت را حرام کرده بود، با تکه‌ای از آسمان. نوشته روی تخته سیاه خوب دیده نمی‌شد... جای من نزدیک معلم بود؛ آدمی بی‌رؤیا بود. پیدا بود زنجره را نمی‌فهمد. ختمی را نمی‌شناسد و قصه بلد نیست... در حضور او خیالات من چروک می‌خورد.1

 

1. از کتاب اتاق آبی

 

2 اردیبهشت: تولد شاعر غزل‌های ناب، زنده‌یاد قیصر امین‌پور (1338ش)

دست عشق از دامن دل دور باد!

می‌توان آیا به دل دستور داد؟

می‌توان آیا به دریا حکم کرد

که دلت را یادی از ساحل مباد؟

موج را آیا توان فرمود ایست

باد را فرمود: باید ایستاد؟

آن‌که دستور زبان عشق را

بی‌گزاره در نهاد ما نهاد

خوب می‌دانست تیغ تیز را

در کف مستی نمی‌بایست داد

 

12 ارديبهشت: روز شهادت استاد مرتضي مطهري (1358ش)

ساده بود اما عميق، نه مثل بسياري پوچ اما پرهياهو، و اين راز محبوبيت بسيارش بود. اهل انديشيدن بود نه مثل برخي مجذوب انديشه‌هاي تازه، و به همين دليل هرگز گرفتار افکار باطل نشد، درد دين داشت نه دنيا، و به همين دليل تا آخر، مطهر ماند. معلمي، دغدغه‌اش بود و براي همين مي‌کوشيد به مسايل اسلامي و نيازهاي عصر خودش پاسخي درست و شايسته ارائه کند. اصلاً اين نکته عجيب که نويسنده‌اي هم کتاب «اصول فلسفه و روش رئاليسم» بنويسد و هم «داستان و راستان» در همين دغدغه ريشه داشت. مي‌خواست راه درست را به جوان‌ها نشان بدهد؛ مسير اصلي را، ‌راهي که خودش پيدا کرده بود. مي‌گفت: «من از ابتداي جواني تا حالا حتي يک سطر هم ننوشته‌ام که بعداً ببينم غلط بوده است. بحمدلله هر چه از همان روزهاي اول تا حال نوشته‌ام و انديشيده‌ام، هنوز بر همان عقيده‌ام.»

مي‌خواست جوانان، شور آموختن را در درونشان بيابند و خودش اين اشتياق را داشت، آن‌طور که علامه طباطبايي که استادش بود، در روزگار جواني استاد مي‌گفت: «آقاي مطهري که به مجلس درس مي‌آمد، حالت رقص به من دست مي‌داد از شوق و شعف، مي‌دانستم هر چه بگويم هدر نمي‌رود.»

 

12 ارديبهشت: روز بزرگداشت مقام معلم

شغل انبيا: در آيه 164 سوره آل‌عمران و آيه دوم سوره جمعه، خداوند از پيامبرش با عنوان «معلم» کتاب و حکمت ياد مي‌کند.

صدقه: پيامبر اکرم (ص) فرمودند: اگر کسي علمي را بياموزد و آن را به ديگران ياد دهد، اين کار او صدقه است.1

بخشنده‌ترين: رسول اعظم (ص) فرموده‌اند «...بخشنده‌ترين کس پس از من، فردي است که دانشي مي‌آموزد و آن را منتشر مي‌کند.»2

آمرزش: پيامبر خدا (ص) فرمود «جنبندگان زمين، ماهيان دريا، هر جانداري در هوا و همه اهل آسمان و زمين، براي آموزگار نيکي، آمرزش مي‌خواهند.»3

زکات: امام صادق (ع) مي‌فرمايد «هر چيزي زکاتي دارد و زکات دانش، آموختن آن به ديگران است.»4

پاداش: امام صادق (ع): هر کس [کار يا علم] نيکويي را به ديگري بياموزد، برايش همانند پاداش کسي باشد که به آن عمل کند.

1. ميزان الحکمه، ج8، ص3955.

2. همان، 3961.

3. بصائر الدرجات، ص3.

4. تحف‌العقول، ص364.

 

20 اردیبهشت: تصویب «نشانه» نهایی جمهوری اسلامی توسط امام خمینی (ره) (1359ش)

حالا که شیر بی‌دم و یال و اشکم‌ نقاشی میان پرچم فرار کرده بود، باید برای جای خالی‌اش ـ که اصلاً احساس نمی‌شد! ـ فکری کرد. شورای انقلاب فراخوان نشانه داد. طرح‌های زیادی از هنرمند‌ها و گرافیست‌های مشهور رسید. از میان آن‌ها یکی مورد پذیرش قرار گرفت. این طرح را امام هم تصویب کرد.

چهار هلال و یک ستون میانی که حالا وسط پرچم ایران خوش نشسته، نشانگر کلمه مقدس «الله» است و در عین‌حال کلمه مبارک «لااله‌الا‌الله». درباره این شکل نمادین، توضیح‌های دیگری هم می‌توان گفت: مثل ‌این‌که ستون میانی یا شمشیر، نشانه اقتدار است و قدرت، هلال، نشان‌دهنده رشد، پنج جز اصلی این‌ نشانه، نمایشگر اصول پنج‌گانه دین، و به‌طور کلی، ترکیب متقارن آن بیانگر تعادل و عدالت، و بیش از این مگر چه چیزی می‌شود از یک نشانه خواست؟

 

28 اردیبهشت: بزرگداشت خیام نیشابوری

فیلسوف، ریاضی‌دان، منجم، پزشک و البته شاعر، دنیا او را به خاطر این آخری می‌شناسد. خیام مشهورترین شاعر ایرانی در مغرب زمین است، تا آنجا که او را در کنار هومر، شکسپیر، دانته و ویرژیل یکی از پنج شاعر بزرگ تاریخ می‌دانند. رباعیات فلسفی لطیف خیام که امروز شهرتی جهانی دارد، بسیار ساده و دور از تصنع و تکلف‌اند و درعین‌حال از فصاحت و بلاغت و معانی عالی سرشار.

جالب است بدانید بعد از ترجمه فیتر جرالد از اشعار خیام، بسیاری از مصراع‌های آن به ضرب‌المثل‌های رایج زبان انگلیسی تبدیل شده، در آمریکا، آلبانی و تونس هتل‌هایی به نام خیام هست و در بخارست پایتخت رومانی یک میدان به نام او، ناسا یکی از آتشفشان‌های ماه و نیز یک سیارک را به یاد او نام‌گذاری کرده و دیگر این‌که هالیوود تا حالا چهار فیلم درباره‌اش ساخته است.