برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

قطره‌ای در کویر - نگاهی کوتاه به برخی فضائل حضرت فاطمه معصومه به مناسبت وفات کریمه اهل بیت علیهم السلام

 

 

علی بانشی (دانش آموخته سطوح عالی حوزه)

 

فداها ابوها

نخستین بار، این جمله را پیامبر گرامی اسلام (صلی­ الله علیه و آله) نقل کرده­اند. یکی از فضائل حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) این بود که بارها حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) درباره جایگاه ایشان فرمود­ه­اند: «فداها ابوها؛ پدرش به فدایش باد».1

در روایتی، چنین آمده است: «در عصر امام کاظم (علیه­السلام)، جمعی از شیعیان به مدینه وارد شدند تا از محضر ایشان بهره ببرند، چون آن حضرت در مسافرت به سر می‌برند و آنها نیز ناگزیر به مراجعت بودند،‌ پرسش‌های خود را به صورت مکتوب به منزل ایشان سپردند تا در سفری که به مدینه آمدند، جواب آن را بگیرند.

چند روز بعد که قصد برگشت از مدینه را داشتند، دیدند حضرت معصومه (سلام الله علیها) پاسخ آن پرسش‌ها را آماده کرده است و به ‌آنها تحویل داد. در مسیر راه به امام کاظم (علیه­السلام) برخورد کردند و ماجرا را برای ایشان شرح دادند. امام (علیه­السلام) وقتی درستی پاسخ‌های دختر خردسالشان را دیدند، فرمودند: «فداها ابوها...». 2

 

 

درک زیارت حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) با زیارت فاطمه معصومه (سلام الله علیها)

یکی از شاگردان حضرت آیت­الله مرعشی نجفی نقل می‌کند که ایشان درباره دلیل حضورشان در قم چنین گفته­اند: «پدرم چهل شب در حرم حضرت علی (علیه السلام) بیتوته نمودند تا اینکه شبی امیرالمؤمنین (علیه السلام)، در حال مکاشفه به پدرم فرموند: «سید محمود چه می‌خواهی؟»3 پدرم عرض می‌کند: «قبر حضرت فاطمه زهرا (علیه السلام) کجاست تا زیارت کنم؟» حضرت علی (علیه السلام) می‌فرمایند: «خداوند، مقام و شکوه حضرت زهرا (سلام الله علیها) به حضرت معصومه (سلام الله علیها) داده است، هر کسی می‌خواهد زیارت حضرت فاطمه را درک کند، به زیارت حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) برود».4

 

 

والاترین شخصیت معنوی روحانی

جناب شیخ عباس قمی در کتاب شریف منتهی‌الامال، چنین می‌گویند: «بر حسب آنچه که به ما رسیده، افضل دختران موسی ‌بن جعفر (علیهما السلام) سیده جلیله معظمه، فاطمه بنت موسی، معروف به حضرت معصومه است».

نکته مهم این است که از حدود 36 برادر و خواهر از فرزندان امام کاظم (علیه­السلام) و دیگر امامزادگان و اولاد ائمه (علیه­السلام)، تنها ایشان هستند که توجه چهار تن از ائمه (علیه­السلام) را به خود جلب کرده و درباره زیارت و شفاعت ایشان سفارش شده است.

به باور شیخ محمد شوشتری، حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) در میان فرزندان امام هفتم، غیر از امام رضا (علیه­السلام)، از نظر فضیلت بی‌نظیرند و پس از امام رضا (علیه­السلام) کسی هم­شأن ایشان نیست. 5

 

 

حریم اهل بیت

گروهی از اهالی ری که به محضر امام صادق (علیه­السلام) شرفیاب شده بودند، نقل می‌کنند که حضرت می‌فرمایند: «به درستی که برای خداوند حرمی ‌می‌باشد که آن مکه است و رسول خدا را نیز حرمی است که آن مدینه است و امیر­المؤمنین (علیه­السلام) نیز دارای حرمی است که آن کوفه است و برای ما نیز حرمی وجود دارد و آن شهر قم است. به زودی بانویی از فرزندانم در آنجا به خاک سپرده می‌شود که نام او فاطمه است و هر کسی او را زیارت کند، بهشت بر او واجب خواهد بود».6

 

 

عصمت حضرت معصومه (سلام­الله علیها)

زمینی که حضرت معصومه (سلام الله علیها) در آن به خاک سپرده شدند، به شخصی به نام موسی‌ بن خزرج متعلق بود. آل سعد، سردابی حفر کردند تا آن را بارگاه حضرت قرار دهند. در این میان، میان آل سعد گفت­وگو شد که چه کسی داخل قبر شود و جنازه را به خاک بسپارد. سرانجام اتفاق شد، پیرمرد سیدی که صالح و پرهیزکار بود، برای دفن ایشان داخل قبر شوند.

ناگاه دو نفر سوار ـ که نقاب به صورت داشتند ـ نزدیک و از مرکب خود پیاده شدند و بر جنازه حضرت معصومه (سلام الله علیها) نماز گزاردند، سپس داخل سرداب شدند و جنازه را دفن کردند. 7

با توجه به اعتقاد به دفن معصوم توسط معصوم، به احتمال قوی آن دو نفر امام رضا و امام جواد (علیه­السلام) بوده­اند. 8

 

 

هجرت آگاهانه

شخصیت‌های بزرگ دینی، همچون حضرت زینب (سلام الله علیها) و حضرت معصومه، به دلیل تقربشان به ائمه معصومین (علیه­السلام) از ظرفیت وجودی بالایی برخوردار هستند و بر تاریخ اثر گذاشته­اند، به گونه­ای که آثار عملکرد ایشان به تبع عملکرد ولی معصوم، عالم را فرا گرفته است و نام و عمل و زیارتگاهشان، به دنبال دیگر معصومان، متبع فیض برکات گشته‌اند.

تبعیت محض حضرت معصومه زینب (سلام الله علیها) از ولی زمانشان و آگاهی از دستور امام رضا (علیه­السلام) مبنی بر خیزشی نو برای مبارزه با طاغوت، ایشان را به هجرت و حرکت از مدینه ملزم می‌سازد.

هجرت ایشان به قم سبب شد تا قم به پایگاهی برای حرکت علمی شیعیان بدل شود. شخصیت علمی ایشان و آگاه بودن از روایاتی که درباره قم وارد شده بود و هم­چنین کلام برادر بزرگوارشان به ایشان، مبنی بر اینکه «تو قصد خراسان می‌کنی، لاکن به ساوه که می‌رسی، مریض خواهی شد و در قم وفات خواهی کرد»،9 حاکی از آگاهی ایشان از این سفر است.

 

شفیعه روز جزا

امام صادق (علیه­السلام) ذیل روایتی درباره قم و حضور حضرت معصومه (سلام الله علیها) می‌فرمایند: «نام او فاطمه دختر موسی (علیه­السلام) است که با شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می‌گردند».10

در ماجرای قحطی و خشکسالی که در سال 1295هـ .ق، در قم و اطراف آن پدید آمد، گروهی از عالمان در قم حضور یافتند و در حرم شریف حضرت معصومه (سلام الله علیها) بیتوته کردند. پس از سه شبانه روز، یکی از ایشان، مرحوم میزای قمی را در خواب می‌بیند، میرزا می‌پرسد: «شما چرا در اینجا بست نشسته‌اید؟» عرض می‌کند: «برای رفع خطر قحطی و خشکسالی به اینجا پناه آورده‌ایم». میزای قمی می‌فرمایند: «اینکه چیزی نیست. این مقدار از دست ما نیز ساخته است. در چنین نیازها به ما مراجعه کنید، ولی اگر شفاعت همه جهان را خواستید، دست توسل به طرف این شفیعه روز جزا دراز کنید». 11

 

 

1. بحارالانوار، ج 6، ص 228.

2. محمد محمدی اشتهاردی، حضرت معصومه (سلام الله علیها) چشمه جوشان کوثر، ص20.

3. آیت­الله سید محمود مرعشی نجفی، متوفی 1338هـ .ق.

4. محمد محمدی اشتهاردی، حضرت معصومه فاطمه دوم، ص173 .

5. شیخ محمدتقی آل تستری، تواریخ النبی، ص 149.

6. بحارالانوار، ج60، ص216.

7. همان، ص219.

8. حضرت معصومه فاطمه دوم، ص155و 159.

9. انوار المشعفین، ج2، ص276.

10. بحارالانوار، ج60، ص228.

11. حضرت معصومه فاطمه دوم،‌ ص179.