برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

یک سبد خنده - ‌بایسته‌ها و پیش‌نیازهای مدرسة شاداب

فریبا مؤیدنیا

(کارشناس ارشد مدیریت آموزشی)

 

شادی حالتی درونی است که در اندیشه‌ها و رفتار آدمی تأثیر می‌گذارد و زندگی را از خمودگی و ایستایی بازمی‌دارد و سبب تجدید قوا برای ادامة حرکت تکاملی می‌شود. انسان شاداب، پویا و پرتحرک به زندگی امیدوار است و برای رسیدن به اهداف خود سرسختانه تلاش میکند. از آن سوی، انسان افسرده و اندوهگین و بی‌تحرک، احساس خستگی، درماندگی و ناامیدی میکند و در برابر مشکلات، ناتوان و عاجز است.[1]

نگاه اجمالی به آموزه‌های دینی اسلام هم از این حقیقت پرده برمی دارد که یکی از آثار مهم ایمان مذهبی شادابی و سرزندگی و انبساط خاطر است؛ چراکه مذهب همواره بر زمینه‌های پیدایش آن سفارش کرده و نشانه‌هایش را ستوده است. تأکید مکرر آموزه‌های دینی بر خوش‌رویی، تبسم، بشاش بودن، گرمی در معاشرت با دیگران، سیر و سفر، آراستگی و استفاده از لباس‌هایی نظیف و با رنگ‌هایی روشن گواه این مدعاست.[2] (حسنی،1384، ص20 و 21)

رمز شادی و تکامل در فعالیت است، همچنان‌که رودی که از رفتن باز ایستد به مرداب تبدیل می‌شود انسانی هم که از رفتن متوقف می‌شود چه از نظر جسمانی و چه از نظر روانی سرنوشتی مشابه خواهد داشت.[3] البته گاهی تجدید قوا و تنفس هم لازم است، همچنان‌که طبیعت هم گاه به گاه به استراحت و آسودگی می‌پردازد، به این شرط که فراموش نکنیم باید پیوسته در حال حرکت و پویا باشیم.

راه‌های ایجاد شادی و سرور در مدارس و محیط‌های آموزشی

بیشک فضای شاداب و دوستداشتنی تأثیر بسیاری در شکوفایی استعدادها، خلاقیت، پیشرفت تحصیلی، کارایی، پویایی و زندهدلی دانشآموزان دارد و مدرسة بانشاط موجب باروری جسم و اندیشه کودکان و دانشآموزان می‌شود. از سوی دیگر از مهم‌ترین ملزومات تحقق و ایجاد مدارس بانشاط هم، تغییر نگرش و نگاه نو و جدید اولیا و مربیان مدرسه در خصوص زیباسازی و به‌سازی فضای آموزشگاه است؛ چرا که فضای زیبا و شاداب تأثیر بسیاری در پیشرفت تحصیلی و روحیة دانشآموزان و معلمان دارد. در همین راستا جالب است بدانیم ریشة وازه انگلیسی"school" به معنای مدرسه از واژة یونانی «اسکولا» به معنای فراغت و تفریح گرفته شده است که آن هم از مصادیق آشکار شادی و سرور است.

البته گفتنی است هرچند در ابتدا شاداب کردن محيط مدرسه، ايجاد فضاهاي ظاهري مناسب در محیط آموزشی را به ذهن متبادر می‌کند ليکن با نگاهي دقيق‌تر بايد گفت شاداب نمودن فقط جنبة ظاهري ندارد؛ چون داشتن بهداشت رواني سالم نيازمند رعايت اصولي است که هم جنبة مادي و هم جنبة معنوي دارد و در واقع شاداب‌سازي محیط‌های آموزشی را بایستی هم در ابعاد ظاهري و هم ابعاد معنوي جست‌وجو کرد که در زیر راهکارهایی در جهت تحقق این امر در دو بخش جداگانة شاداب‌سازی ظاهری و شاداب‌سازی معنوی مدارس به تفکیک ارائه می‌گردند.

راهکارهایی برای شاداب‌سازي ظاهري در مدارس

در اين بخش مواردي مورد توجه قرار مي‌گيرد که دیدنی و لمس کردنی باشد و در واقع برخی از اموري که لذت بصري ايجاد مي‌کنند عبارتند از:

۱. استفاده از رنگآمیزی شاد در محیط‌های آموزشی(رنگآمیزی دیوارها و میز و نیمکتها و یونیفرم فراگیران) که متناسب با علاقه و سلیقة فراگیران بوده و علاوه بر آن با در نظر گرفتن سن، جنس و تأثیرات روان‌شناختی رنگ‌ها انتخاب شده باشد؛

۲. نصب اسامی و تصاویر دانشآموزان بر سر در کلاس برای ایجاد احساس تعلق و دلبستگی به کلاس؛

3. نصب ساعت دیواری و پردههای مناسب با رنگهای شاد؛

۴. ایجاد فضای فیزیکی مناسب و کافی در کلاس به منظور چیدمان صحیح میز و نیمکتها به‌ویژه جهت فعالیت گروهی و هنری فراگیران؛

5. نصب زنگ ملایم و آرامبخش در مدرسه؛

6. ایجاد فضای سبز، چمن‌كارى و کارگذاشتن آب‌نما در حیاط مدرسه و تزیین کلاس و راهرو به گل‌های زیبا هم محیط آموزشی را شاد می‌کند و هم مانع خستگى دانش‌آموزان می‌شود و حتى زمينة استقبال آنها از برنامه‌هاى جانبى در روزهاى تعطيل را فراهم مى‌كند؛[4]

7. آراستن و تزیین محیط ظاهری مدارس با آثار هنری که آثار مذکور علاوه بر اینکه مدرسه را زیبا می‌سازند، مراقبت از آنها نوعی حس تکریم و احترام به هنر را در فراگیران ما به وجود می‌آورد؛

8. به‌کارگیری نیروهای آموزشی و معلمان مجرب و شاد در مدرسه؛ چراکه نه تنها چهرة شاداب و متبسم معلم در ایجاد کلاس شاد و روابط صمیمانه بسیار مؤثر است، بلکه چنین معلمی قادر است شادابی و سرزندگی را با دانش و روشهای بدیع و مبتکرانه خود بیافریند و کلاس را شاد نمايد؛

9. در نظر گرفتن فضای بازی و ورزش در مدارس؛ چراکه بازی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در شادي، سرزندگي و شکوفایی و بالندگی جسم و روان کودکان است و از دیدگاه روان‌شناسان، ماهیت دوران کودکی، بازی و اکتشاف است. اما این دو فعالیت باید در محیطی امن صورت گیرد که این کار با تمهیداتی در طراحی فضاها امکان‌پذیر خواهد بود. برنامه‌ریزی و طراحی زمین بازی در مدارس باید پاسخگوی نیازهای کودکان و نوجوان در دوره‌های گوناگون رشد آنان باشد.

راهکارهای شاداب‌سازي معنوي در مدارس

الف) تربيت معنوي و ديني فراگیران

به فراگیران بیاموزیم شاد بودن یک تصمیم است و این خود انسان است که انتخاب می‌کند چه چیز را ببیند و به چه چیز بیندیشد، آنها باید بیاموزند چگونه زیبایی‌ها را بببیند و از دیدن آنها لذت ببرند و درصدد زیباتر ساختنِ آنچه برآیند که به اندازة کافی خوب و زیبا نیست. برای آشنا ساختن فراگیران با حکمت و لطافت آموزه‌های دینی یا زیبایی‌های طبيعت پیشنهاد می‌شود چنان تمهیدی بیندیشند تا دانش‌آموزان بتوانند با استماع صوت زیبای قاریان قرآن در مراسم صبح‌گاه، اقامة نماز جماعت و نیایش و ادعیه‌خوانی جمعی در نمازخانة مدرسه یا ديدن گل‌ها و درختان حیاط مدرسه عمیقاً احساس لذت و شادمانی نمایند.

ب) شرکت دادن فراگیران در فعاليت‌هاي اجتماعی و گروهي و جلب مشارکت آنان در ادارة امور مدرسه، مشارکت دانش‌آموزان در امور مختلف مدرسه و فعالیت‌های اجتماعی به احساس مفيد بودن و دور شدن آنان از رخوت، انزوا و کسالت کمک می‌کند و بنابراین خود يکي از راهکارهای شاداب‌سازی مدارس است. برخی از اقدامات و خدمات اجتماعی که در این زمینه دانش‌آموزان مدارس می‌توانند انجام دهند عبارتند از: «هرس درختان در باغچه گیاه‌شناسی مدرسه، توزیع جزوات آموزشی به همسایگان در ارتباط با پیشگیری از انواع بیماری‌های شایع، از بین بردن آفت‌های درختان شهر، تغذیة افراد گرسنه در پناهگاه بی‌خانمان‌ها و ...[5](میلر،1380،179)

چنین فعالیت‌هایی علاوه بر کاربردی ساختن مباحث تئوریک آموخته شده در مدرسه و تعمیق یادگیری‌های فراگیران، مهارت‌های اجتماعی و برقراری ارتباط مؤثر با دیگران را در دانش‌آموزان تقویت می‌کند و موجب پرورش قوای معنوی و روحانی آنها نیز می‌شود.

همچنین فعالیتهای فرهنگی و پرورش در مدارس چون برگزاری جشنها و مراسم مذهبی، برگزاری گردش‌ها و اردوهای علمی دانشآموزان بهطور مستمر، برگزاری کلاسهای فوق برنامه از قبیل قرآن، نهج‌البلاغه، نقاشی، خطاطی، رایانه، کاردستی، سفال‌گری و کلاس‌های هنری، فرهنگی و ورزشی دیگر مورد علاقة فراگیران، به‌طوری که در اوقات فراغت آنان و حدالامکان حتی در روزهای تعطیل هم دایر باشد و مدرسه را به معنای واقعی به خانة دوم و پناهگاهی دلپذیر برای فراگیران بدل گرداند، از جمله کارهایی هستند که می‌توانند در راستای شاداب‌سازی محیط مدارس مؤثر واقع گردند.

.

 

 

منابع

    1. 1.حسنی،حکیمه،(1384)،"نقش شادی و سرور در زندگی و تربیت دینی مردم"،مجموعه مقالات جامعه،مدرسه و تعمیق تربیت دینی،ارومیه ،انتشارات جهاد دانشگاهی.
    2. 2.رمضانی مقدم،عزت(1384)، "نقش شادی و سرور در زندگی و تربیت دینی "،مجموعه مقالات جامعه،مدرسه و تعمیق تربیت دینی،ارومیه ،انتشارات جهاد دانشگاهی.
    3. 3.ملکیان،زهرا ،(1384)،"نقش شادی و سرور در زندگی و تربیت دینی "،مجموعه مقالات جامعه،مدرسه و تعمیق تربیت دینی،ارومیه ،انتشارات جهاد دانشگاهی.
    4. 4.میتوس،اندرو(1374)،"راز شاد زیستن"،ترجمه وحید افضلی راد،تهران،نشر منصوری
    5. 5.میلر، جان پی ،"آموزش و پرورش و روح"،(1380)،ترجمه دکتر نادرقلی قورچیان،تهران،انتشارات فراشناختی اندیشه

 

 



[1]. در همین راستا نتایج مطالعات علمی حاکی از آن است هنگام خندیدن که از مصادیق شادی است یکسری تغییر و تحولات فیزیولوژیک و شیمیایی در بدن روی می‌دهد که باعث تقویت سیستم ایمنی بدن، تأمین اکسیژن، تخلیة هیجانات، رفع استرس و ایجاد آرامش فکری می‌گردد.(زهرا ملکیان، «نقش شادی و سرور در زندگی و تربیت دینی»، مجموعه مقالات جامعه، مدرسه و تعمیق تربیت دینی، ص181، انتشارات جهاد دانشگاهی، ارومیه)

[2]. متأسفانه عده‌ای با بدفهمی و برخی نیز مغرضانه و از روی عناد، مخالفت دین را با ظواهر رایج شادی مذموم، بهانه‌ای قرار داده و اسلام را به غلط دینی خشک و بر مبنای غم و اندوه و گریه معرفی می‌نمایند. (عزت رمضانی مقدم، «نقش شادی و سرور در زندگی و تربیت دینی»، مجموعه مقالات جامعه، مدرسه و تعمیق تربیت دینی، ص35)

2. در همین راستا بازخوانی شعر زیبای اقبال لاهوری خالی از لطف نیست، آنجا که می‌گوید:

«ساحل افتاده گفت گرچه بسي زيستم/ هيچ نه معلوم شد آه كه من كيستم/ موج ز خودرفته‌اي، تيز خراميد و گفت:/ هستم اگرمي‌روم گر نروم نيستم. ..»

 

[4]. جالب است بدانیم که براساس نتایج مطالعات علمی گیاهان علاوه بر نقش فراوانی که در تصفیة آلودگی‌های شیمیایی هوا و کاهش آلودگی‌های صوتی دارند به دلیل آزاد نمودن گاز اکسیژن در حین عمل فتوسنتز اکسیژن بیشتری به مغز رسانده و بنابراین در تقویت قدرت یادگیری مؤثرند. از سوی دیگر رایحة برخی از گیاهان هم مانند رایحة لیمو، رز و یاسمن باعث افزایش قدرت تمرکز و یادگیری می‌شود.

 

. [5] جان پی. میلر، آموزش و پرورش و روح، ترجمة دکتر نادرقلی قورچیان، ص179، انتشارات فراشناختی اندیشه، تهران1380.

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
پنج شنبه, دسامبر 14, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد