برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

حق معلم بر شاگردان

 

 

فاطمه زمانی

کارشناس ارشد فقه و مبانی حقوق

امام سجاد(ع) در رسالۀ حقوق1 خود، از حقوقی که معلم بر گردن شاگرد خود دارد، سخن می‌گوید و ما دراینجا بر اساس حقوقی که ایشان بیان کرده‌اند،به نکاتیاشاره می‌کنیم:

 

    1. 1.محترم دانستن جلسۀ درس معلم: اینکه شاگرد برای کلاس درس وی احترام قائل شده و رفتاری را که متناسب با عرف و آداب و رسوم اجتماعی است، انجام ندهد؛
    2. 2.بزرگ شمردن معلم: آنچه مناسب برخورد با بزرگان است، انجام دهد؛ مثلاً:وقتی استاد وارد کلاس می‌شود، از جای خود برخیزد؛
    3. 3.به درستی حرفش را گوش دهد: با تمام وجود به او روی آورد و به حرفهایش گوش دهد و توجه کامل به سخنان او داشته باشد؛
    4. 4.بلند نکردن صدا در مقابل استاد: مسائل اخلاقی را در برخورد با معلم مراعات کند و صدای خود را در حضور او بلند نکند؛
    5. 5.در جلسه درس، پاسخ هیچ کس از سؤال‌کنندگان او را ندهی، تا خود پاسخ گوید: وقتی شاگردی از او سؤال می‌کند، نباید شاگرد دیگری پاسخ‌دهنده باشد، مگر اینکه خود استاد به دیگری توصیه کند و در غیر این صورت، باید با سکوت،مقدمات پاسخ استاد به پاسخ‌گویی سؤال دیگران فراهم شود؛
    6. 6.در مجلس او با کسی حرف نزنی: در زمان حضور استاد سخن گفتن حق اوست و کسی از شاگردان بی‌اذن او نباید سخن بگوید؛
    7. 7.در مجلس او از کسی غیبت نشود:در کلاس درس، سخن بیهوده از کسی گفته نشود و عیب کسی بر زبان نیاید، هر چند غیبت از هر کسی و هر جا حرام است، ولیکن در اینجا غیبت نکردن هم از جمله حقوق معلم بر گردن شاگرد آورده شده و قبح مضاعف دارد. به این صورت که غیبت کردن بی احترامی به استاد هم شمرده می‌شود؛
    8. 8.هرگاه در حضور شاگرد از معلم به بدی یاد شود، باید از او دفاع کند: شاگرد باید مدافع استادو خیرگوی او باشد و در مقابل بدگویی دیگران از او دفاع کند و نام او را به نیکی یاد کند. هرچند دفاع از مؤمن در جلسۀ غیبت بر همگان واجب است، ولی دفاع از معلم حق مضاعفی است بر گردن شاگرد؛
    9. 9.عیوب معلم را پنهان و فضائل‌اش را آشکار کردن: هر کسی نقاط ضعف و قوتی دارد. بر عهدۀ شاگرد است که عیوب معلم خود را از دیگران پنهان و برتری‌های وی را به زبان بیاورد؛

10. با دشمن او دوستی نکند و با دوست او دشمنی نورزد: بر عهدۀ شاگرد است که از دشمنان معلمش دوری کند و دوستان و نزدیکان معلم خود را محترم شمارد و از آداب و اخلاق پسندیده است که دوستان و خانواده معلمان در جامعه محترم باشند؛ زیرا بهترین شغل‌های روزگار را دارند.

اگر این مسائل را مراعات کنیم، مورد لطف و مهر خداوند قرار می‌گیریم و فرشتگان به موحدبودن‌مان و بیزاری‌مان از شرکت در تحصیل دانش گواهی می‌دهند.

عظمت جایگاه استاد، در اندیشه اسلامی و عظمت و ارزش علم و دانش در این مکتب الهی در گفتار و سیرۀ اهل‌بیت (ع م) نمودار و روشن است. چنان‌که علامه مجلسی(ره) نقل کرده است: «مردی به نام عبدالرحمن سلمی، سورۀ حمد را به یکی از فرزندان امام حسین (ع) آموخت. پس از آنکه فرزند سورۀ حمد را برای پدر تلاوت کرد، امام حسین(ع) هزار دینار طلا و هزار لباس گرانبها به معلم دادندو دهانش را پر از جواهر کردند. وقتی خواستند در این باره با آن حضرت بحث و گفت‌وگو کنند، فرمود: بخشش من کجا می‌تواند با عطای او (آموزشش) برابری کند؟».2

از این روایت و روایات دیگر که در این زمینه موجود است، می‌توانیم استفاده کنیم که اسلام چقدر به مسئلۀ آموزش و پرورش اهمیت داده است و استاد و مقام معلم چه پایۀ بلندی دارد. چنان‌که امام سجاد(ع) هم به همین حقوق اشاره فرمودند که پس از قرن‌ها هنوز هم مورد توجه و قابل اجراست.همچنين حقوق دیگری را امام علی(ع) بیان کرده‌اند كه ما در پایان و به‌طور اجمال آن را بیان می‌کنیم.

حضرت در توصیه به شاگردان در برخورد با استاد و معلم خود می‌فرمایند: «از او زیاد نپرسید. به لباس او چنگ نزنید. و هر‌گاه بر او وارد می‌شوید که جمعی در حضورش نشسته‌اند، با دست اشاره نکنید. پس همانا مَثَل عالم مَثَل درخت خرمایی است که باید انتظار بکشی تا از آن چیزی برایت بیفتد و اجر عالم از روزه‌دار شب‌زنده‌دارِ جهادکننده در راه خدا بزرگتر است».3

پی نوشت :

    1. 1.رسالۀ حقوق امام سجاد (ع)، ترجمه و شرح محمد سپهری، ص113.
    2. 2.محمد باقر مجلسی، بحارالأنوار، ج44، ص 191.
    3. 3.کلینی، اصول کافی،ج1، ص 45 و 46.