برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

جمعه به مکتب آورد - روش های کاربردی طنز در محیط آموز (قسمت دوم)

محقق: محمد درودگری (پژوهشگر و نویسنده)

 

 

در شمارة پیشین، ضمن یادآوری روش طنز برای ایجاد انگیزه در امر آموزش و چند سؤال در موضوع کاربرد طنز در محیط آموزشی مطرح شد. در این شماره، به اجمال به تعریف طنز، آسیب‌شناسی، موقعیت‌های بهره برداری و منابع قابل استفاده برای طنز در  فضای آموزشی خواهیم پرداخت.


طنز فاخر و متناسب جایگاه معلم چیست؟
هرگاه نام طنز به میان می‌آید، ابتدا تصویری از لودگی و گاهی هم سکانس‌هایی از فیلم‌ها و سریال‌های طنز و یا کاریکاتوری به خاطر مي آيد. به همین منظور ابتدا باید بیان شود منظور از طنز قابل استفاده در محیط آموزشی چیست؟ و طنزي كه ابزار کمک آموزشی است، کدام است؟ همان‌گونه که می‌دانید، در حوزة ادبیات، انواع و اقسام قالب‌ها برای بیان یک منظور وجود دارد. تقسیم ابتدایی نظم و نثر و هر کدام در شیوه‌های مختلف، از طنز و هجو و هزل و فکاهه و ... به قلم و بیان می‌آید. آنچه در اینجا جای تاکید دارد، جدا‌سازی حد و مرز طنز فاخر ادبیات فارسی از ديگر موارد آن است. طنزی كه در کلام بزرگان به کار رفته، همیشه به لبخند منجر نشده و گاهی نشتری بوده است برای تفکر بیشتر. چنان که از زمان سقراط تا زمان حال، این شیوه کاربرد و جایگاه خود را در آموزش دارد.
در این شیوه، طنز فاخر، هدف استهزا و به سخره گرفتن دیگران نیست، چنان که در تعریف طنز آورده‌اند: «طنز اظهار یک معنی است بر خلاف آنچه لفظاً بیان شده است».  چیزی که موجب تعجب و مقدمة ژرف اندیشیدن می‌شود و ضمن ایجاد نشاط و گاه خنده و لبخند بر چهرة مخاطب، موجب ماندگاری موضوع مطرح شده در ذهن خواهد شد. چه بسا راز ماندگاری بسیاری از ضرب‌المثل‌های شیرین در حافظة تاریخی مردم همین نکته باشد که غالباً در جمله‌هاي كوتاه بلندترین معارف را به ما می‌آموزد.

آسیب‌های طنز چيست؟
با توجه به ذهنیت بالایی که از معلم در ذهن دانش‌آموز هست، حساسیت به کارگیری طنز در گفتار و رفتار معلم بیش از جمع‌های دوستانه و محیط‌‌‌‌‌‌های خانوادگی است که ضمن حفظ جایگاه خود، مقدمات نشاط و تنوع را فراهم مي‌آورد. رعایت حد و مرز و استفادة بعضی از کلمات به نسبت محیط بستگي دارد. نيز به شرایط سنی و سطح رابطة بین طرفین. می‌شود گفت این مسئله نسبی است و قاعدة کلی ندارد. پس گمان نيكنيم که کنترل کلاس را با طنز و خنده از از دست ميدهيم و دانش‌آموزان به مقدار لازم شخصیت و اهمیت درس را درنمي يابند.



چه زماني براي شادكردن دانش آموزان مفيد است؟
گاهی موقعیتی در میان تدریس فراهم می‌آید که برنامة معمول را به‌هم می زند. بین تدریس زنبوری وارد کلاس مي‌شود و حواس دانش‌آموزان را پرت ميكند. یا از بیرون کلاس صدای بلندگوی دست‌فروشان یا صداي حیوانات به گوش می‌رسد که موجب به‌هم زدن تمرکز دانش‌آموزان می شود. در این موقعیت، بهتر است با حفظ تعادل خود، همراه دانش‌‌آموزان بخنديم و مديريت كلاس را بهتر به عهده بگيريم.


از كداميك از منابع طنز ميتوان استفاده کرد؟
1. منابع مکتوب
 یکی از ابتدایی‌ترین روش‌های بهره گیری از متون طنزی است که ما در زبان فارسی سراغ داریم. با مطالعة منظم در مدت زمان کوتاهی می‌توان به بسیاری از آنها دست يافت. متون ادبیات کلاسیک و معاصر از این لحاظ غنای خوبی دارند، از سعدی و مولوی گرفته تا دهخدا و کیومرث صابری. مطالعة این متون به ما امکان می دهد که متناسب با هر موقعیتی، داستان کوتاهی را نقل كنيم؛
2. خاطرات شخصی
خاطرات شخصی ضمن ایجاد علاقه و نزدیکی شخصی، موجب صميمیت طرفین است. هرچند فضای هر درسي متناسب با رشته تحصلی آنان بیان می شود متفاوت است، ولی با تمرکز و دقت نظر می‌توان از هر موضوعی به فضای تازه‌ای رسید. همچنین نقل خاطرات برای همکاران و شیوة عملکرد آنان نيز باعث روشن شدن و توانایی بیشتر می‌باشد؛
3. ضرب‌المثل‌ها
 یکی از منابعی که بیان ما را شیوا و ماندگار می‌کند، ضرب‌المثل‌های مشهور است. ضرب‌المثل براي همه مردم و به صورت امری پذیرفته شده است که با شنیدنش خود را ملزم به پذیرش آن می کنيم. امثال و حکم دهخدا یا  قند و نمک جعفر شهری، از منابع معتبر و مفيد است، هر چند نحوه استفاده و رعایت اصل تناسب در به‌کارگیری این ضرب‌المثل‌ها مهم است و از هر منبعی ميتوان بهره برد؛
4.ديگر موارد
از منابع به روز نيز می‌توان استفاده كرد، مانند ستون طنز مجلات و روزنامه‌ها، که از لحاظ محتوا و داستان هم قابل استفاده و مناسب است. مجلات تخصصی طنز هم منبع مناسبي است. از میان نشریات و جراید مختلف، آرشیو مجلة «گل آقا»، که هم به صورت مکتوب هم به صورت لوح فشرده در بازار موجود است، قابل استفاده و سودمند است.

 

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
پنج شنبه, دسامبر 14, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد