برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»

تابستان خود را چگونه گذراندید؟

محقق: جعفر مروجی- کارشناس زبان و ادبیات فارسی

 

شاید شما هم با خواندن این تیتر به یاد دوران دبستان و زنگ انشا افتادید. زنگی که می‌توانست نخستین و بهترین پایه برای نویسندگی باشد؛ اما متأسفانه بنا به عللی، آن‌طور که باید و شاید از آن بهره‌برداري نمي‌شد و به كم‌فايده‌ترين درس دوران تحصيل بدل مي‌شد. بیشتر شاگردان و حتی بعضی از معلمان هم انشا را درس مهمی تلقی نمی‌کردند. این در حالی است که برای کسب مهارت نویسندگی باید از انشانویسی آغاز کرد.
مقاله حاضر به بررسي برخی راهكارهايي مي‌پردازد كه به بهتر برگزار شدن زنگ انشا يا بهره‌برداري بيشتر از اين درس منجر مي‌شود. به اميد آنکه در این زمینه راهگشا باشد.
ملاط انشا
انشا، نیازمند دو چیز است: فراهم آوردن اطلاعات اولیه و مهارت در جمله‌پردازی يا جمله‌سازی. توقع دومي از دانش‌آموزان، انتظاری بی‌مورد است؛ اما اولی را چه؟ اولی محصول اندیشیدن، مطالعه، توجه به محيط پيرامون، دقيق شنيدن و دقت در گوش دادن است.
درس انشا در تقويت اين موارد تأثير به‌سزائي دارد. بايد به دانش‌آموزان آموخت كه در تمام اشياء و اشخاصي كه در اطراف آنها وجود دارد يا حوادثي كه اتفاق مي‌افتد، دست‌مايه‌اي براي نوشتن وجود دارد. گوستاو فلوبر، یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان قرن نوزدهم فرانسه، در توصیه‌ای به دوموپاسان، یکی دیگر از نویسندگان بزرگ فرانسه، می‌گوید: هنر دیدن با صبری طولانی به دست می‌آید. در هر چیزی جزئی کشف ناشده و نادیده وجود دارد. ما چشمان خود را عادت داده‌ایم تا تنها چیزهایی را ببینیم که دیگران پیش از ما دیده‌اند. حتی در کوچک‌ترین اشیا چیزی ناشناخته وجود دارد. باید آن را یافت.1  
ساده‌نویسی
یکی از دلایل مهم یا شاید مهم‌ترین دلیلی که زنگ انشا را سخت و بدون لطافت می‌کند، توقع بیش از حد از دانش‌آموزان است. نباید انتظار داشت دانش‌آموزان در نوشته‌های خود آرایه‌های ادبی را به کار ببرند يا در حد دانشجويان دانشگاهی بنويسند. از آنها بخواهیم همان‌طور که می‌گویند، بنویسند. يادمان نرود كه يكي از رموز موفقيت اغلب نويسندگان بزرگ، ساده‌نويسي است.
کاربردهای ادبي زنگ انشا
ساده‌نويسي، زيبانويسي و بسیاری از نکات ادبی، املائی و ویرایشی را می‌توان در زنگ انشا به دانش‌آموزان آموخت. البته نه به صورت تکلیف و خشك،‌ بلکه به طور غيرمستقيم و با ادبياتي بسيار نرم و دلپذير.
انشا و تقویت روابط دانش‌آموزان
زنگ انشا موقعیت مناسبی را براي تقویت و بهتر کردن روابط بین دانش‌آموزان ایجاد می‌کند. مثلاً‌ می‌توان از دانش‌آموزان تقاضا کرد تا دربارة‌ موضوع انشا حرف بزنند و تبادل‌نظر کنند. حتی می‌توان ترتیبی اتخاذ کرد که یک انشای دسته‌جمعی بنویسند. مشخص است که در این صورت، آنچه از خود انشا مهم‌تر است تقويت روحيه همکاری و همیاری است.
ترس از نمره
يكي از دغدغه‌هايي كه موجب مي‌شود تا دانش‌آموزان نتوانند خلاقيت خود را در نوشتن به كار گيرند، بحث نمره است. متأسفانه بعضي از معلمان قالب‌های كليشه‌اي را كه در ذهنشان است، مبناي ارزشيابي انشاي دانش‌آموزان قرار مي‌دهند. البته واضح است كه هر نوشته‌اي بايد داراي چارچوب و قواعد خاص خود باشد؛ اما بايد توجه كرد كه چارچوب‌هاي يك نوشته منحصر به ملاک‌هایی نيست كه در ذهن ما نقش بسته است. در بحث نمره، هم بايد از افراط گريخت و هم از تفريط پرهيز كرد. منظور از آسان‌گيري در نمره اين نيست كه هر كس هر چه نوشت، نمرة خوب به او تعلق بگیرد. بلكه بر عكس بايد به دانش‌آموزان فهماند كه همان‌طور كه ممكن است در درس رياضي يا علوم مردود شوند،‌ احتمال مردودي در انشا نيز وجود دارد. منظور از سهل‌گيري در درس انشا،‌ ارزشيابي هر نوشته بر اساس اسلوب خاص خود و به دور از كليشه‌هاي رايج است.
سخن پاياني
شايد بتوان گفت مهم‌ترين كاركرد انشا، ايجاد پيوندي دائمي بين نوشتن و دانش‌آموزان است. هنگامي مي‌توان دانش‌آموز را با قلم و نوشتن آشنا كرد كه دست آنها را در انشا باز بگذاريم. گرچه نوشتن داراي قوانين خاص خود است،‌ اين قواعد همچون قوانين فيزيك در همه‌جا ثابت نيستند تا با به‌كار بردن آنها نوشته‌اي زيبا بيافرينيم. اگر چنين بود همه يا اكثر مردم با فراگيري اين قوانين، به نويسندگاني زبردست بدل مي‌شدند. پس دانش‌آموز را در نوشتن آسوده بگذاريم و اگر خواستيم محدوده‌اي براي نوشتن در نظر بگيريم،‌ آن را چنان فراخ بگيريم كه توسن قلم دانش‌آموز در آن به‌راحتي جولان دهد.
 
پی‌نوشت
1. گلشیری، احمد؛ داستان و نقد داستان؛ تهران: نگاه(1384)؛ ج1، ص107.

 

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
پنج شنبه, دسامبر 14, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد