برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
«
»
«
»
«
»

یک گام بلند(پرونده ویژه هدفمندی یارانه ها وتحول مصرف)

کیسه بیت المال، متوجه قشرهاى محروم شود

خوب است، اما توقع ما بیشتر است

فرهنگ برکت

پای دل مردم

مصرف زدگی از شیر مرغ تا ...

در منزل من و اسراف؟!

 

کیسه بیت المال، متوجه قشرهاى محروم شود

دغدغه‌های فرهنگ مصرفی در بانات حضرت امام  خمینی و مقام معظم رهبری

زینب اصغریان

در بیان امام خمینی

آبادى دنيا و آخرت با اسلام‏

ما علاوه بر اين كه زندگى مادى شما را مى‏خواهيم مرفه بشود، زندگى معنوى شما را هم مى‏خواهيم مرفه باشد. شما به معنويات احتياج داريد..... معنويات شما را، روحيات شما را عظمت مى‏دهد؛ شما را به مقام انسانيت مى‏رساند. اين ها شما را منحط كردند؛ اين قدر دنيا را پيش شما جلوه دادند كه خيال كرديد همه چيز اين است. ما، هم دنيا را آباد مى‏كنيم و هم آخرت را. يكى از امورى كه بايد بشود همين معناست كه خواهد شد. اين دارايى از غنايم اسلام است و مال ملت است و مستضعفين. و من امر كرده‏ام به مستضعفين بدهند، و خواهند داد. و پس از اين هم تخفيف‌‌هاى ديگر در امور خواهد حاصل شد؛ لكن يك قدرى بايد تحمل كنيد. به اين نغمه‏هاى باطل گوش نكنيد؛ آنها حرف مى‏زنند ما عمل مى‏كنيم. آنها شما را مى‏خواهند دلسرد كنند از اسلام؛ اسلام پشتيبان شماست. (صحيفه امام، ج‏6، ص: 274)

 

مستعمره تمام عیار

شاه كه مملكت را به طرف يك مستعمره تمام عيار پيش مى‏برد و كارگر ايرانى را با دستمزدهاى ناچيز در خدمت آن ها در مى‏آورد به معنى مدرنيزه كردن كشور است؟ كشاورزى را نابود كرده‏اند و در عوض گندم و برنج و ساير مواد غذايى به مقدار بيش از نود درصد مصرف داخلى را از خارج وارد مى‏كنند. اين به معنى مدرنيزه كردن كشور است؟ از تحصيل كرده‏هاى ما، از دانشجو و دكتر و مهندس و ساير متخصصين و روشن فكران، زندان ها را پر كرده‏اند و از خارج دكتر و مهندس وارد مى‏كنند. اينها در منطق شاه و جرايدى كه از او پول گرفته‏اند، به معنى نوسازى كشور است و حرف ما كه خواستار حكومت اسلامى هستيم كه در سايه آن به همه اين جنايت ها و خيانت ها پايان داده مى‏شود به معنى يك قدم عقب بودن است؟ نه. اين پايان دادن به ارتجاع شاهنشاهى 2500 ساله پوسيده است.   (صحيفه امام، ج‏5، ص: 231)

 

اجازه نمی دهیم ایران را بازار مصرف کنند

با تمام قدرت جلو چيزهايى را كه به ضرر كشورمان است مى‏گيريم. ما هر گز به كشورها اجازه نمى‏دهيم تا ايران را بازار مصرف خود گردانند. ما وابستگى تجارى را از بين خواهيم برد.(صحيفه امام، ج‏5، ص: 400)

 

ترویج اجناس تجملی به اسم مدرنیزم

شاه كشاورزى ما را نابود كرد و كشور را در مواد غذايى وابسته به خارج نمود و هنوز هم به اصلاحات ارضى خود افتخار مى‏كند؛ آيا اين يك تحريف نيست؟ و يا مثلًا نفت ايران را تا آنجا كه مى‏تواند استخراج مى‏كند و با پول آن براى اجانب پايگاه نظامى تأسيس مى‏كند. و يا به بهانه صنعتى كردن كشور- صنايع مونتاژ- آن هم اكثراً با سرمايه‏هاى خارجى و بدون هماهنگى با شرايط اقتصادى كشور، ايران را بازار مصرف اجناس تجملى خارج ساخته و از اين طريق ثروت كشور را به هدر مى‏دهد و بعد ادعاى مدرنيزه كردن كشور را دارد. و صدها تحريف و خيانت ديگر كه بر هر مسلمانى و در درجه اول بر علماى دينى و مذهبى واجب است كه قيام كنند و خود و ملت را از اين ستم‌گري‌ها نجات دهند. (صحيفه امام، ج‏5، ص: 391)

----------------------------

در بیان حضرت آیت‌الله خامنه‌ای

 

طرح تحول اقتصادى، كار مهم و بزرگى بود

آن چه كه من رويش تكيه مي‌كنم، همين طرح تحول اقتصادى است كه در دولت نهم مطرح شد. خوب، الان هدفمند كردن يارانه‌ها كه يك بخشى از آن طرح تحول بود، مورد بحث و بررسى و نزديك به اجراست؛ همه هم متفق‌القولند - اگرچه حالا در كيفيت اجراء ممكن است اختلاف نظرهائى باشد - ليكن بخش هاى ديگرِ طرح تحول اقتصادى كه دربارة نظام هاى پولى و بازرگانى و گمركى و امثال اين ها بود، نبايد مغفولٌ‌عنه قرار بگيرد؛ آن ها هم بايستى حتماً دنبال شود. طرح تحول اقتصادى، كار مهم و بزرگى بود. ما توصيه مي‌كنيم؛ از جملة چيزهایى كه از بين راه برنگرديد، همين طرح تحول اقتصادى است؛ آن را واقعاً دنبال كنيد. (8/6/89)


مردم طعم تدابير شما را بچشند

اميدواريم ان‌شاءاللَّه خداوند متعال به همه توفيق بدهد، همه‌تان را تأييد و كمك كند. ان‌شاءاللَّه اين مسئلة هدفمند كردن يارانه‌ها هم كه حالا شنيدم باز يك توافقهایى دارد صورت مي‌گيرد، به بهترين شكل توافقى صورت بگيرد و كارهاى خوبى انجام شود و مردم بتوانند طعم تدابير شماها و تلاش شماها را ان‌شاءاللَّه بچشند و بهره ببرند(16/1/89)

 

به فقير كمتر مي‌دهيم، به غنى بيشتر مي‌دهيم!!

از همه مبتلابه‌‌‌‌‌‌تر، همين مسئلة عدالت اقتصادى و عدم توزيع عادلانة ثروت عمومى و درآمد عمومى ملى بين آحاد جامعه است كه نمونه‌‌‌‌‌‌هاى فراوانى دارد كه زياد است و يكى‌‌‌‌‌‌اش همين يارانه‌‌‌‌‌‌هاست كه ما خودمان يارانه مي‌دهيم؛ به فقير كمتر مي‌دهيم، به غنى بيشتر مي‌دهيم! الان اين جور است ديگر. الان يارانه‌‌‌‌‌‌هایى كه دولت دارد مي‌دهد، بيت‌‌‌‌‌‌المال دارد مي‌دهد، به فقرا داريم كمتر يارانه مي‌دهيم، به اغنياء بيشتر داريم مي‌دهيم. اين هدفمند كردن يارانه‌‌‌‌‌‌ها كه مطرح شده، واقعاً يك امر مهمى است. سالها است كه اين جزو آرزوها است، جزو كارها است. بنده در دولت‌هاى قبل دو سه مرتبه كتباً و شفاهاً به دولت‌ها گفته‌‌‌‌‌‌ام، منتها دنبال اين نمي‌رفتند؛ كار سختى است، كار پردردسرى است. همين طور ترجيح مي‌دادند كه بماند. خوب، حالا اين دولت دنبال اين كار رفته. بالاخره بايد اين را دنبال كنيد، كه كار ظريفى هم هست. در اين باره، توصيه‌‌‌‌‌‌هایى داريم، كه بعد شايد اگر وقت شد، عرض مي‌كنم.(16/6/88)

کیسه بیت المال بيشتر متوجه قشرهاى محروم شود
 نمونة ديگر، همين مسئلة هدفمند كردن يارانه‌ها است، كه اين ناشى از تجربة بلندمدت نخبگان كشور است كه در طول اين سال‌ها به اين نقطه رسيده‌اند كه يارانه‌هایى كه از كيسة بيت‌المال -  يعنى از جيب عموم مردم - بيرون مي‌رود و به عموم تعلق مي‌گيرد، بيشتر متوجه به قشرهایى بشود كه نياز آن‌ها بيشتر است؛ يعنى قشرهاى محروم و طبقات متوسط به پائين جامعه، از بيت‌المال و از كيسة عمومى ملت بيشتر برخوردار شوند تا طبقات بسيار مرفه و كسانى كه در حقيقت احتياجى هم به اين يارانه‌ها ندارند. رسيدن به اين حقيقت و تصميم و عزم راسخ بر اجراى آن، ناشى از تجربة طولانى‌مدتى است كه در طول اين سال‌ها متراكم شده است و به مرحلة عمل درآمده است.( 1/1/88)

 

يك قدم بلند براى پيشرفت كشور

اين مسئلة طرح تحول ... اين هم از همان كارهاى بزرگ و از همان كارهايى است كه جرئتِ اقدام به آن كار، خودش باارزش است. خب، همه اين سرفصل‌ها را قبول كرده‏اند و قبول دارند. همين مسئلة هدفمند كردن يارانه‏ها، واقعاً چيز خيلى مهمى است؛ در دولت‌هاى قبل هم مطرح بوده - بارها صحبت شده بود و گفته شده بود - منتها پيشرفت نمي‌كرد. يا مشكلاتى كه در قضية بانك‌ها و ماليات و بيمه و گمرك و ساير چيزهايى كه در بخش‌هاى مختلف اين طرح تحول وجود دارد، كارهاى بسيار بزرگ و مهمى است؛ حتماً هم بايد انجام بگيرد. من توصيه ميكنم در اين كار جزم به خرج بدهيد؛ يعنى مطلقاً نگذاريد در اين قضيه‏ بزرگ، شتابزدگى به وجود بيايد. اين كار، كار مهم و كار بزرگى است؛ اگر ان‏شاءاللَّه بتوانيد اين را خوب انجام بدهيد، يك قدم بلند براى پيشرفت كشور برداشته‏ايد؛ البته اگر خوب انجام نگيرد، آن وقت خطرها و ضررهايى هم دارد. يعنى مراقبت بكنيد كه هيچ عجله و شتابزدگى نباشد.(2/6/1387)

 

امروز از آب استفاده‌ بهينه نمي‌كنيم

همت مضاعف و كار مضاعف در استفاده بهينه از منابع موجود كشور و امكاناتى كه وجود دارد. از همه‌ آن چيزهایى كه مي‌تواند براى سازندگى كشور در دوران‌هاى آينده مورد استفاده قرار بگيرد، يا زندگى عمومى مردم را رفاه و رونق ببخشد، بايد حداكثر استفاده بشود؛ يعنى همان چيزى كه يكى از اركانش اصلاح الگوى مصرف است. از آب در كشور استفاده‌ بهينه بشود. ما امروز از آب در كشور استفاده بهينه نمي‌كنيم. سال گذشته كه بنده مسئله‌ اصلاح الگوى مصرف را مطرح كردم، پژوهش‌گران كشورمان تحقيق كردند، به ما اطلاع دادند كه اگر آبى كه در كشور مصرف مي‌شود، ده درصد آن صرفه‌جوئى شود، اين ده درصد به قدر تمام استفاده‌اى است كه امروز براى شرب خانگى و براى صنعت مورد استفاده قرار ميگيرد. امروز نود درصد آب كشور در بخش‌هاى كشاورزى مصرف مي‌شود - مصرف غلط، مصرف اسراف‌آميز - ده درصد ديگر براى آب شرب و براى صنعت و براى مصارف گوناگون به كار مي‌رود. يعنى اگر در كار كشاورزى ما ده درصد صرفه‌جوئى كنيم، مقدار مصرف شرب و صنعت و امثال اين‌ها به دو برابر خواهد رسيد؛ اين‌قدر مسئله مهم است. مسئله مصرف برق و مصرف حامل‌هاى انرژى - بنزين، گازوئيل - هم مهم است. اين لايحه هدفمند كردن يارانه‌ها كه مطرح شده است، ناظر به اين مسائل است؛ لايحه‌ بسيار مهمى است.
من همين جا در حضور شما مردم عزيزمان توصيه مي‌كنم؛ هم به قوه‌ مجريه، هم به قوه مقننه، كه در اين مسئله‌ مهم بايد با هم همكارى كنند، بايد به هم كمك كنند.(1/1/89)

 

 

 

 

خوب است، اما توقع ما بیشتر است

گفت‌وگو با احمد کریمی اصفهانی دبیر جامعه انجمن‌های اسلامی اصناف و بازار درباره هدفمندی یارانه‌ها

سعید فیاضی

سیر اجرای هدفمندی یارانه‌ها را که هم‌اکنون دو ماه از آن گذشته است را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به نظر بنده الان و تنها پس از گذشت دو ماه، ارزیابی روند اجرایی این طرح با این وسعت، نمی‌تواند ارزیابی جامع و کاملی باشد. به هر حال امیدواریم که طرح به بهترین نحو ادامه یابد؛ واقعاً این طرح ملی است، درست مانند مساله هسته‌ای، و باید دست به دست هم دهیم و با وحدت کلمه و همراه هم آن را انجام دهیم مسئله‌ای ما به وحدت و همدلی نیاز داریم و همان‌گونه که در مسئله هسته‌ای همه مردم، نخبگان، قوای کشور و تشکل‌ها همصدا شدند، در این طرح هم باید به این وحدت برسیم. با وحدت و همدلی توفیق بیشتری در روند اجرایی خواهیم داشت. اصناف هم مانند سایر مردم گوش به فرمان ولایت فقیه هستند و هر چرا احساس کنند که جزء منویات رهبری است، بدون هیچ‌گونه تأمّلی به گوش جان می‌سپارند.

این طرح چه تاثیری در جریان اقتصادی اصناف و بازار داشته است؟

لزوم اجرای این طرح با توجه به آمار و ارقام و هزینه‌های گزافی که دولت به عنوان یارانه هر ساله پرداخت می‌کرد، بر کسی پوشیده نیست. اصناف هم مانند مردم و در کنار مردم به این لزوم رسیده‌اند و با تمام توان از این طرح حمایت می‌کند؛ البته هم اکنون تأثیر افزایش هزینه‌های حامل‌های انرژی بر جامعة اصناف و به ویژه بخش تولید، غیرقابل انکار است که در ادامه بیشتر راجع به این موضوع صحبت خواهم کرد.

دغدغه‌های اصلی اصناف و بازار پس از اجرای طرح هدفمندی چه بوده است؟ آنها چه خواسته‌هایی از مجریان طرح دارند؟

دغدغة مهم آثار این طرح بر بخش تولید و مخصوصاً نوع نگاه به این بخش است. ارتباط ما با دولت تا کنون بسیار خوب بوده است؛ ولی توقع ما با توجه به نگاه نزدیک‌تری که نسبت به موضوع داریم، بیشتر است؛ البته از ما در مرحله کارشناسی طرح نظر خواهی شده است. جامعه اصناف و بسیاری از تشکل‌ها به عنوان مشاوره در مرحله کارشناسی طرح هدفمندسازی یارانه‌ها با مجلس، جلسات مشاوره و کارشناسی مشترکی برگزار کرده‌ایم و نظرهایمان را داده‌ایم. همکاری‌های خوبی تا کنون صورت گرفته است؛ اما علاقمندیم این همکاری‌ها بیش‌تر و عمیق‌تر باشد و از این اتفاق استقبال می‌کنیم.

دولت هم حمایت‌های خوبی داشته است؛ اما هم اکنون که در مرحلة اجرای طرح هستیم، ما مشخصاً انتظاراتی داریم؛ مثلاً افزایش حمایت از بخش تولید تا رسیدن محصولات تولیدی ما به سطح رقابتی مطلوب. همچنین پرداخت هر چه زودتر بدهی‌های دولت به بنگاه‌ها و واحدهای تولیدی، توجه و کمک در حل و فصل مسائل کارگری با توجه به افزایش هزینه‌های نیروی انسانی و دستمزد نیروی فعال در بنگاه‌ها، توجه و دقت در اجرای اصل 44 قانون اساسی به نحو صحیح، توجه و حمایت بدون تبعیض دولت به همة بنگاه‌های اقتصادی دولتی و غیر دولتی.همواره هم گفته‌ایم که به دلیل لطمه خوردن بخش تولید و افزایش هزینه‌ها، مخالف افزایش ناگهانی قیمت حامل‌های انرژی در بخش تولید هستیم.

با توجه به نقش و انتظارتان از دولت، وظیفة اصناف را چه می‌دانید؟

اصناف به دنبال این طرح بوده و هستند و از اجرای آن استقبال و حمایت می‌کنند. الان هم ارتباط خوبی با دولت داریم؛ ولی توقع‌مان بیشتر است. به طور مثال حذف ناگهانی یارانه‌های حامل‌های انرژی برای بخش تولید در طرح‌های کارشناسی، به طور تدریجی پیش‌بینی شده بود؛ ولی متأسفانه دولت آن را دفعتا انجام داد که البته به حمدالله به حالت قبل بازگشت و تصحیح شد. به نظر ما هم روش تدریجی درست است؛ چرا که باید به تولید کننده  این فرصت داده شود تا بتواند خود را با تغییرات هماهنگ کند.

ما به عنوان جامعة اصناف هم باید باور کنیم که با تولید کالای خوب و با کیفیت به سود خواهیم رسید. اصناف باید نگاه خود را بلندتر کنند و با نگاه‌های کوتاه مدت به فکر منافع شخصی نباشند. ادامه روند کنونی و افزایش واردات ما را وابسته‌تر می‌کند و ما باید به این خودباوری برسیم که این روند می‌تواند قطع و حتی معکوس شود. ما به عنوان اصناف باور داریم که با کار و تلاش و همدلی می‌توانیم تولید خود را به سطوح رقابتی برسانیم که برای رسیدن به این هدف باید بیشتر تلاش کنیم و زحمت بکشیم. عرصه‌ای ملی است که نباید با دیدگاه کوتاه بینانه به فکر درآمدهای کوتاه باشیم؛ بلکه باید به فکر منافع ملی و بلند مدت باشیم.

اگر بخواهیم زنجیره دولت و اصناف را با حلقه مردم تکمیل کنیم، نقش مردم را به ویژه با نگاه به نوع رابطه مردم و اصناف چه می‌دانید؟

مصرف کننده باید با تغییر فرهنگ خرید، و مصرف خود به کالای ایرانی اعتماد کند.

به نظر شما چه آسیب‌هایی این طرح را تهدید می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های ما در مرحله اجرا، نوع نگاه به بخش تولید است. ما مدت‌هاست که در این بخش مشکل رقابت‌پذیری محصولات را با تولیدات خارجی داریم. اگر این طرح در حوزه تولید خوب انجام نشود، ممکن است به میزان تولید داخلی، میزان عرضه و تقاضا و تنظیم بازار و مسئله مهم اشتغال، لطمه جدی وارد کند. ما باید بر روی تاثیر آزاد سازی قیمت‌ها بر میزان صادرات و واردات کالا و متعاقب آن میزان تولید واحدهای تولیدی و نهایتاً تأثیر این‌ها بر میزان اشتغال، کار کارشناسی و این نتایج را رصد کنیم. بنده همینجا اعلام می‌کنم که جامعه اصناف آمادگی دارد تا این بررسی‌ها را انجام دهد.

راهکارهای شما برای جلوگیری از این آسیب‌ها چیست؟

ما واقعاً می‌خواهیم دولت همراه تولید کننده باشد. بنده پیشنهادایی راجع به این موضوع دارم که در ادامه عرض می‌کنم :

 سیستم بانکی با نگاهی بلند مدت و اولویت دادن به منافع ملی، شرایط ایجاد و دریافت وام‌های بدون بهره و بلند مدت را برای واحد‌های تولیدی فراهم کند.

-حمایت دولت از نو شودن تکنولوژی تولید در کشور؛‌ یعنی بهتر است به جای روند کنونی که وام به فرد داده می‌شود، این وام به ازای تکمیل و تجدید  و استفاده از تکنولوژی جدید، به هر واحد تولیدی پرداخت شود.

-با مدیریت قدیمی که هزینه زاست و برای مصرف کردن پرورش یافته است نمی‌توان پیشرفت کرد. مدیران واحدهای تولیدی هم باید به این باور برسند که باید نوع و نگرش مدیریت سنتی خود را تغییر دهند و از روش‌های نوین مدیریتی استفاده کنند.

چه ظرفیت‌هایی در انجمن اسلامی وجود دارد که به اجرای بهتر این طرح کمک می‌کند؟

ما این آمادگی را داریم که به عنوان بازوی کارشناسی دولت در مرحله اجرایی طرح، وارد عمل شویم. برای نمونه با این روند که هر صنف تأثیر اجرای این طرح را بر روی کالا‌های تحت پوشش خود را مشخص می‌کند و مورد بررسی قرار دهد و با کار کارشناسانه این نتایج را به دولت منتقل کند و دولت هم براساس این یافته ها روند اجرا و طرح های خود را تصحیح و یا تکمیل نماید.

باید خلاء‌های ایجاد شده را که بر اثر تحریم‌ها و وضعیت خاصی که اجرایی شدن این طرح ایجاد می‌کند، با مدیریت صحیح، تلاش بیشتر و اعتقادمان جبران کنیم، تا ان شاالله بتوانیم علاوه بر تأمین نیاز کشور، به صادرات گسترده برسیم. مثلاً در تحریم‌ها علی‌رغم سختی‌هایی که کشیدیم و ضررهایی که دادیم، منافع بزرگی هم به رسید و ما به خودباوری رسیدیم. الان هم باید باور داشته باشیم که ما قدرت تولید کالایی را داریم که دیگران ندارند. ما باید دولت را کمک کنیم تا بتوانیم در مقابل دشمن ایستادگی کنیم.

کلام آخر:

شما به عنوان رسانه وظیفه خطیری در این امر دارید و باید موضوع را برای مردم تبیین و فرهنگ‌سازی کنید. معرفی دیدگاه‌های نخبگان باعث تقویت و رفع معایب و تکمیل نظرها و دیدگاه‌هاست. که این وظیفة شما را خطیرتر می‌کند. از شما متشکرم و انشاءالله برای کمک به اجرای این طرح ملی توفیق بیشتری داشته باشیم.

 

 

فرهنگ برکت

ضرورت نگاه فرهنگی در طرح هدفمندی یارانه‌ها

سيدمحمد ذوالفقاري

 

   هدف اصلی از اجراي قانون هدفمندی يارانه­ها توزيع عادلانة ثروت است؛ به اين معنا كه با توزیع درست و مناسب منابع، عدالت اقتصادي(توزیعی) محقق می‌شود و در پي آن انتظار مي­رود سطح رفاه عمومي ارتقا يابد. البته در كنار طرح هدفمندي براي اصلاح اوضاع اقتصادي، به فاكتورهاي ديگري مثل کار فرهنگی در جهت الگوسازي در مصرف هم نياز است كه بايد مورد توجه باشد. از این رو در هدفمندی تنها به توزیع عادلانه تأكيد نمي­شود؛ بلكه به مصرف درست و عادلانه نیز بايد توجه داشت و اصلاح الگوی مصرف را نیز به عنوان پیوست فرهنگی این قانون مورد توجه قرار داد.

    با اجرای هدفمندی یارانه‌ها می‌توان به اهدافی چون: حذف اخلال در قیمت‌ها، كاهش بار مالی دولت، توجه به بهبود محیط زیست و در نهایت، دستیابی به توزیع عادلانه‌تر درآمد در جامعه دست یافت. اصلاح و هدفمندی یارانه‌ها همچنین كارآیی تخصیص منابع را بهبود می‌بخشد و به پایداری رشد اقتصادی كشور كمك می‌كند.

     از آنجا که فرهنگ نقش مهمی در توسعه اقتصادی دارد، احساس می­شود جای برنامه فرهنگی نشأت گرفته از مبانی اسلامی، در طرح هدفمندی یارانه­ها خالی باشد. بر این اساس نگارنده با طرح سؤالی سعی بر آن دارد تا نمونه­ای از گام­های اولیة پیوست فرهنگی اسلامی در حوزه اقتصاد را در ذیل نشان دهد، که می‌تواند در کنار اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها، راه توسعه اقتصادی و ارتقای سطح فرهنگی را تسهیل کند.

 

آيا ارتقاي سطح رفاه عمومي كه بر اثر اجراي قانون هدفمندي يارانه­ها انتظار مي­رود، مي­تواند بر ارتقاي سطح معنويت در جامعه نيز اثر گذار باشد؟

 پس از مراجعه به منابع ديني، شاهد نوعي تعامل و ارتباط ميان امور معنوي و مادي هستيم كه اين نظر را كه رفاه مي­تواند به ارتقاي سطح معنوي انسان كمك كند. به طور نسبی تأیید می‌کند در مقابل، معنویت هم می‌تواند به ارتقای سطح رفاه کمک کند. كه در ادامه به آن مي­پردازيم.

 

تأثير امور مادي بر معنويات

در متون دینی برخورداری از مال و ثروت مشروع دارای آثار زیر است:

 

آبرو

 

قطعاً از مهم­ترين سرمايه‌هاي معنوي هر انساني آبروي اوست كه با زحمت و طي سالياني طولاني به دست مي‌آيد، و ممكن است در اثر غفلتي كوچك بر باد رود و شايد ديگر امكان جبرانش نباشد. مال و ثروت در بسياري از موارد مي‌تواند مانند پاسداري در خدمت آبروي انسان باشد. در اين باره رسول گرامي اسلام مي­فرمايند: «مَن طَلَبَ لدنیا حلالاً اِستعفافاً عن المسالة و سعیاً علی عیاله و تَعطُّفاً علی جاره لَقِیَ اللهَ و وجهُهُ کالقمر لیلةَ البدر؛(1) کسی که از پی مال مشروع برود برای آنکه آبروی خود را از ذلت سؤال مصون نگه دارد، عائله خویش را اداره کند و به همسایه خود کمک کند، در پیشگاه خداوند سربلند و روسفید است و صورتش مانند ماه تمام می‌درخشد».

در اهميت حفظ آبرو با مال امام رضا (ع) مي­فرمايند: «أفضل المال ما وقي به العرض؛ (2)بهترين مال ثروتى است كه موجب نگهدارى آبروى انسان شود».

 

آرامش خاطر

عبادت، تحصيل، كار، ورزش و تفريح و... همة اموري كه انسان به آن فكر مي­كند و به آن نيازمند است، زماني براي او لذت­بخش است كه آرامش خاطر و فكر آسوده داشته باشد. بي ترديد، يكي از عوامل برهم زنندة آرامش خاطر، مشكلات مادي و معيشتي است. انساني كه مدام در فكر معيشت است، چه زمانی به تحصيل و تفريح مي‌انديشد؟ او مدام دغدغة شكمش را دارد و به مسئلة ديگري نمي­انديشد. پيامبر مكرم اسلام مي­فرمايند: «إنّ النّفس إذا أحرزت قوتها، استقرّت(3)؛ هنگامى كه انسان روزى خود را داشته باشد، آرامش مى‏يابد».

همچنين پیامبر (ص) فرمود: زمانی که مردم پول کافی نداشته باشند، زندگی ایشان شیرین نخواهند بود. (4)

 

ارزش اجتماعي

سطح علمي، سوابق شغلي، نسب خانوادگي، درجات نظامي و برخورداري از ثروت مشروع، از جمله معيارها و ملاك‌هاي اعطاي امتياز و ارزش اجتماعي هستند. اين امتيازات موجب مي­شوند تا فرد در جامعه از جايگاه بالاتري و به تبع آن، از احترام بيشتري برخوردار باشد. داشتن ثروت مشروع و حلال از نظر اسلام ملاكي براي ارزش اجتماعي است تا بدان جا كه در فقه شيعه آمده است، این‌گونه افراد را احترام کنید و حتی اگر در دادگاهی نیاز به حضور آنها شد، آنها را خیلی معطّل نکنید؛ چون با منزلت اجتماعی آنها سازگار نیست. (5)

مشاركت در امور خير

شركت در بسياري از كارهاي خير نظير وقف، امور خيريه، باقيات الصالحات و... نيازمند سطحي از تمكن مالي است كه بدون آن ورود به اين عرصه ممكن نيست. بناي موقوفاتي مثل كاروانسراها، آب­انبارها ، مدارس و بيمارستان‌ها، از گذشته تا كنون همه از سوي خيّراني صورت گرفته كه تمكن مالي قابل ملاحظه‌اي داشته‌اند. متمكنين با توفيقي كه ثروت مشروع خود را در راه كسب رضاي خالق و در راه خدمت به خلق هزينه كرده‌اند و مصداق آية شريفه: «رجال لا تلهیهم تجارة ولا بیع عن ذکر الله واقام الصلاة وایتاء الزکاة یخافون یوما تتقلب فیه القلوب والابصار»(6) بوده‌اند.

حفظ دين

بسيار شنيده‌ايم كه «كادَ الفقرُ أن يكونَ كُفرا»، اين حديث ارزشمند اشاره به این آسيب جديِ جامعة ديني دارد كه در جامعه­اي كه فقر و نداري دامن­گير افراد آن شود، انتظار دين­داري از آنها امري ناممكن است. دقت كنيد نگارنده بر اين باور نيست كه اگر جامعه‌اي به لحاظ مالي ثروتمند و مرفه باشد، قطعاً دين‌دار است؛ اما اين را مي‌تواند بگويد جامعه‌اي كه فقر و نداري و فلاكت فراگیر شده، جامعه‌اي خالي از معنويت و دين است.

 

تأثیر امور معنوی بر رفاه

در متون ديني واژة بركت پل اتصال ميان امور مادي و معنوي است؛ به عبارت ديگر واژة بركت مفهومي را منتفل مي‌كند كه در آن معنويت و رفاه هم آغوش يكديگرند؛ يعني از طريق معنويات بركت حاصل مي­شود و در پي آن، اين بركت رفاه می‌آفریند. علامة طباطبايي در تفسير شريف الميزان پس از نقل نظر راغب اصفهاني بركت را چنين تعريف مي‌كند: «بركت به معناي خيري است كه در چيزي مستقر گشته و لازمه آن باشد؛ مانند بركت در نسل كه به معناي فراواني اعقاب يا بقاي نام و دودمان است و... مقصود از بركت در زبان دين آن چيزي است كه در آن خير معنوي يا خير مادي منتهي به خير معنوي گردد(7)».

بر اساس روایات، ایمان و تقوی، عدالت، استغفار، شکر و ... از جمله اموری هستند که باعث ازدیاد و آفرینش برکت می‌شوند.

به صورت خلاصه می‌توان گفت همان‌گونه که فرهنگ و اقتصاد همواره رابطه تنگاتنگی با یکدیگر داشته‌اند، برای رسیدن به رفاه عمومی در چارچوب ارزش‌های اسلامی ، لازم است به بعضی هنجارها و ارزش‌های اسلامی توجه بیشتری شود. ارزش‌های فوق الذکر هرکدام به گونه‌ای در تعامل مستقیم یا غیرمستقیم با طرح هدفمندی یارانه‌ها هستند که می‌توانند به موفقیت این طرح بسیار کمک نمایند که تفصیل آن نیاز به مجالی دیگر دارد.

------------- 

پی‌نوشت:

[1] . مستدرک الوسائل، ج 13، ص 17.

2. الحيات، ترجمه احمد آرام، ج‏3 ص ،212.

3 . همان.

4 . معجم کبیر، ج 20، ص 279.

5 . شرح لمعه كتاب القضا، ص؟

6 نور: 37.

7الميزان، ج 7، ص 390.

 

پای دل مردم

مصاحبه ای از اقشار مختلف مردم در خصوص هدفمندی یارانه ها و...

مختار شيخ‌حسيني

 

راننده تاکسی

اعتصام: شغل شما چیست و نظر شما در مورد هدفمندی یارانه‌‌ها چیست؟

بنده راننده تاکسی هستم. در صورتی که به برنامه­های اعلام شده پای‌بند باشند با کلیت طرح موافقم و این بستگی به این دارد که مسئولان به قول‌های داده شده عمل کنند؛ ولی اگر عمل نکنند، زیاد جالب نیست!

اعتصام: این طرح در زندگي شما چه تأثیری داشته است؟

ما راننده‌های تاکسی فعلاً در مضیقه‌ایم. هر چند دخل ما به دلیل افزایش کرایه‌ها بیشتر شده؛ ولی هزینه‌های ما در بخش سوخت، گاز و تعمیرات ماشین افزایش زیادی داشته و علاوه بر این‌ها، افزایش قیمت لاستيک هم در هزینه‌های ما تأثیر مستقیم داشته است. اگر به تمام قول‌های داده شده عمل شود، تازه وضعیت ما عادی می‌شود که تا مرحله بهبود وضعیت فاصله داریم!

اعتصام: پیشنهاد؟

در مورد بیمه رانندگان تاکسی قول داده بودند که تا50 درصد هزینة بیمه را دولت می‌پردازد؛ ولی هنوز عملی نشده است و کسی هم جوابگوی ما نیست. مسئلة دیگر سهمیه گاز است که توقع داریم قیمت گاز مصرفی تاکسی با شخصی متفاوت باشد؛ چون ما از این راه امرار معاش می‌کنیم و با این قیمت کارکردن به صرفه نیست و با وضعیت فعلی، من به عنوان یک راننده ناراضی هستم؛ ولی امیدوار به رفع مشکلات طرح هستم.

***   ***   ***

 

پيتزا فروش

اعتصام: نظر شما در مورد هدفمندی یارانه‌ها چیست؟

اگر خوب اجرا شود موافقم؛ چرا که پیشرفت خوبی در پیش خواهیم داشت و مسئولان می‌توانند با برنامه‌ریزی درست، از منابع به دست آمدة این طرح استفاده کنند و آن را به امور زیربنایی کشور اختصاص دهند.

اعتصام: این طرح در شغل و زندگي شما چه تأثیری داشته است؟

با توجه به قبض‌هایی که برای منزلم آمده راضی‌ام؛ ولی هنوز برای مغازه قبض نیامده و ما نگران همین مسئله هستیم. باید ببینیم چطور پیش می‌رود؟ در مورد مواد اولیه صنف ما، باید بگویم که تقریباً قیمت‌ها با قبل از اجرای طرح یکسان بوده؛ ولی در مورد مرغ افزایش قیمت داشته‌ایم که باید بررسی شود.

 

***   ***   ***

ميوه فروش

اعتصام: در مورد اجراي طرح چه نظری دارید؟

خيلي عالي است اگر بتوانند قيمت‌ها را طوری کنترل کنند که همة مردم بتوانند استفاده بکنند؛ مثلاً من كه تا الان ماشين نداشتم حق يارانه بنزينم را فرد دیگری استفاده می‌کرده است. از آنجا که خانه نداشتم و برق مصرف نمی‌کردم، یارانه‌ام را بقیه افراد استفاده می‌کردند؛ اما الان پول یارانه پرداخت می‌شود و افراد خانواده‌ام استفاده می‌کنند.

اعتصام: اجراي طرح تا الان چگونه بوده است؟

خب هنوز طرح تكميل نشده تا بتوانیم نظر بدهیم.

اعتصام: خب تأثيرش تا همين مرحلة اجرا در زندگي شما چه بوده است؟

در حدود هفت ماه است که حقوقم را دریافت نکرده‌ام.

اعتصام: يعني اگر طرح هدمندي نبود حقوق شما را می‌دادند؟ اين طرح باعث اين موضوع شده است؟

آره. من 12 سال است كار مي­كنم. فقط در اين شش هفت ماه اخیر اين داستان به وجود آمده است. هر چه كار كردم پول نگرفتم.

اعتصام: يعني صاحب كار صبر مي­کند تا ببیند سرانجام هدفمندي چه می‌شود. به همین دلیل حقوق شما را نمی­‌دهند‍؟

نمي دانم! من در جاهاي مختلف از جمله مغازه و شركت خصوصي كار كردم. هيچ کدام حقوقم را ندادند. تا الان كه به كار ميوه فروشي مشغول شدم.

اعتصام: پس مشكل هدفمندي براي شما اين موضوع بوده است؟

بله. ولي در كل خيلي خوب است؛ چون جلوی افراد سودجو را گرفته است.

اعتصام: به نظر شما این طرح براي اقشار ضعيف چقدر فايده داشته است؟

برای این افراد بهتر شده؛ چون افراد فقیر ماشین نداشتند ولی یارانة آن را افراد دیگر که ماشین داشتند، استفاده می‌کردند. این طرح برای صرفه‌جویی هم خیلی خوب است؛ مثلاً در مغازة ما تا قبل از اجرای طرح نان زیادی دور ریخته می‌شد، ولی الان تا آخر نان‌ها را مصرف می‌کنیم.

اعتصام: شما وظیفة دولت می‌دانید که جلوی پرداخت نشدن حقوقتان را بگیرد؟ آیا در این طرح باید به این موارد هم توجه می‌شد؟

تا الان به فكرم نرسيده است!

اعتصام: اين مشكل بر اثر اجراي طرح هدفمندي به وجود آمده است؟

البته نه، ولی این موضوع را بهانه کردند.

اعتصام: به نظر شما دولت بايد با اين موضوع مقابله کند؟

خب حق كارگر كه هميشه خورده مي‌شد! اين مسئله به ادارة كار مربوط مي­شود و ربطی به این طرح ندارد؛ ولی این‌ها دائم می‌گویند پول نداریم. نمی‌دانم این پول‌ها کجا می‌رود!

***   ***   ***

 

دوچرخه ساز

اعتصام: اجراي طرح يارانه­ها در زندگي شما چه تأثيري داشته است؟

هيچ فرقي نداشته است! به قول ما قديمي‌ها دم الاغ را از هر طرف وجب كني سه چاركه!! چه از بالا وجب کنی چه از پایین، فرقی نمی‌کند! امروز این‌ها مردم را به بازی گرفتند. می‌دانید چرا؟

اعتصام: بفرمایيد؟

به خاطر اينکه سي سال از انقلاب مي­گذرد، چرا تا الان اين حرف­ها نبوده است.... بنزين را قاچاق مي­کردند. اين­ها همه­اش بازي است.

اعتصام: مردم شايد قاچاق مي‌كردند ولي... .

نه، این‌ها نقشه می‌کشند تا سر مردم گرم بشود بعد کارهای خود را انجام می‌دهند.

اعتصام: اين طرح در مجموع آثار خوبی دارد؛ مثلاً صرفه‌جویی و جلوگیری از قاچاق.

ببينيد چيزي به شما مي­گويم؛ البته شما سواد داريد و من بي­سوادم و شايد از سر بي­سوادي اين حرف­ها را مي­زنم. اين کارها به سود مردم نيست. اگر شما کمي جلوي اسراف را بگيريد به خودتان ضرر زده­ايد. توجه کرديد! تورم که ثابت نمي­ماند.

اعتصام: اين طرح حتي به نفع کساني که پول مي­گيرند هم نيست؟

آخر اين پول به درد من و شما نمي­خورد.

اعتصام: يک خانواده پنج نفري 400 هزار تومان مي­گيرد.

آخر  اين طوري که نمي­ماند! آقاي احمدي­نژاد که اين کار را شروع کرده الان سال آخرش است. بعدي که بيايد...

اعتصام: وقتي كه اين طرح قانون شود ديگر رئيس جمهور بعدي نمي­گويد من اين قانون را اجرا نمي­کنم.

ببيند قدرت همه كاري مي‌كند!

اعتصام: خب اصلاً اين طرح به نفع دولت هم هست، پس براي هميشه اجرا مي­شود.

به نفع دولت هست؛ اما سودش به مردم نمي­رسد! شما اگر مريض شويد مي­دانيد بايد چقدر پول بدهيد؟

اعتصام: اينكه هميشه بوده است. قبل از يارانه‌ها بوده، بعد از آن هم است!

اين يک بازي است! ببينيد زمان شاه رئيس­جمهور ايران! 14 سال قيمت خودکار مملکت را ثابت نگه داشت؛ ولي الان قمار شده! طرف پول مفت به دست آورده است، چيزي مي­خرد و آن را خرج مي­کند. بيل نزده است تا پولش را با زحمت به دست بياورد. تو زندگي ما هيچ چيز فرق نمي­کند؛ چون زندگي من به همين چند روزه خلاصه نمي‌شود، اگر درست پايه­گذاري کنند، باز هم اميدي هست.  الان هم قيمت نان بالا رفته هم صد گرم از وزنش کم شده است. طرف دزدي خودش را مي­کند. اين شعار است و شعار فايده ندارد و بايد عمل باشد. به نام حق كه باشد يار مهدي / بود آگاه به آنكه بسته عهدي / به آن آقا كه صاحب الزمان است / بود ذكر جوانان نام مهدي / بود بنيان كن كاخ ستمگر / اگر دورش بگردد پر زلشگر / گلستان مي‌كند دنياي ما را / نه تانك مي‌خواهد و نه توپ و سنگر!

اين شعر من است که اگر جايي آن را بخوانيد گردنت را از پشت با گيوتين مي­زنند!!! شعري برايت مي­گويم که يخ بزني! يعني خشکت مي­زند! او نه تانک مي­خواهد ونه توپ و سنگر، هيچ چيز نمي­خواهد!

اعتصام: شايد اين طرح بد نباشد؟

ببينيد الان شما مي­خواهيد بگوييد يک خانواده ده نفري يک لامپ روشن مي­کنند و اگر هم يک نفر باشد، باز هم يک لامپ روشن مي­کنند؛ پس اينجا نُه تا چهل هزار تومان اضافي مي­آورند. درست است؟ ولي فقط همين که نيست. از آن طرف در مورد آب فرق مي­کند. اگر يک نفر تنها باشد، شايد پول آب رايگان بيايد؛ ولي اگر ده نفر باشند پنجاه هزار تومان مي­آيد. در اينجا ديگر به نفع نيست.

---------------

وكيل

از نظر من از هر جنبه كه حساب كنيد اقتصادي، فرهنگي و... من طرفدار اين طرح هستم. اقتصاد ايران اگر بخواهد حركتي بكند و پيشرفتي داشته باشد، اين طرح‌ درست است و سبك قديمي يعني اقتصاد کوپني و دولتي خيلي غلط بود. ما معتقديم عدالت اجتماعي كه از اول انقلاب بحثش مطرح بوده، يعني اينكه سهم روستايي را شهري و ديگراني كه امكانات دارند، نخورند. کلیت اين طرح این است كه هر كس هر چيزي مي‌خواهد مصرف كند بايد پولش را بدهد و از جيب ديگران نخورد؛ يعني من اگر توي شهر سوار ماشينم مي‌شوم و امكانات و رفاه دارم و از اين امکانات استفاده مي‌كنم، پولش را پرداخت كنم، نه اينكه اين از سهم پدر و مادر من، برادر و بقيه كساني كه در روستا و در محروميت زندگي مي‌كنند، باشد،کسانی كه سالي يك­بار هم مسافرت نمي‌روند. اين از اصل طرح و اين استدلالش خيلي واضح است و به خاطر همين، اين طرح در ايران مخالف چنداني ندارد؛ حتي گروه‌هاي سياسي هم موافقند و مردم هم مخالفتي ندارند. اين از اصل موضوع.

چند روز پيش بنايي جزئي داشتيم. متوجه شديم كه آجر خيلي قيمتش تغيير كرده به جهت اينكه قيمت گازوئيل آزاد شده است. خب اين البته خيلي در جامعه ديده نمي­شود؛ ولي در زندگي خيلي‌ها تأثیر دارد.

من طرفدار اين طرح هستم و همه جا تبليغ مي‌كنم كه طرح بايد اجرا بشود؛ اما بايد از بردن اين موضوع به سمت مسائل سياسي احتراز بشود كه مثلاً فقط يك نفر مي‌توانست اين كار را انجام بدهد. ما هم با اين مخالفيم و هم با توقف اين طرح توسط افرادي در گذشته.

موضوع ديگر همان آزاد سازي يك­باره برخي قيمت‌هاست كه كمي نگران كننده است.

اعتصام: اين اتفاق كه مي­فرمایيد، به نظر شما رخ داده و يا اينكه هشدار می‌دهید كه در آينده مواظب باشند كه اين چنين نشود؟

بيشتر در مورد آينده است. الان محدود است؛ چون هنوز طرح به صورت كامل اجرا نشده است. گفته­اند كه افزايش قيمت پلكاني خواهد بود، اگر پلكاني نباشد مشكل ساز خواهد شد. در اين مورد مهم دست به عصا بودن خيلي لازم است.

مسئلة ديگر اينكه اطمينان ندارم كه پرداخت يارانه­ها ادامه داشته باشد و بعيد مي‌دانم مثلاً تا سه سال آینده بتوانند به همين شکل يارانه­ها را پرداخت کنند.

اعتصام: تأثير طرح در زندگي شما چطور بوده است؟

واقعيتش اين است كه براي خود من شايد باعث فشار باشد؛ چون من هنوز در طرح ثبت­نام نكردم؛ البته در هر حال طرفدار طرح هستم. من اعتقادي دارم و آن اينكه روزيِ ما در دست خداوند است، خداوند هم روزيِ ما را به قيمت آزاد تعهد كرده است هم به قيمت دولتي! من به قيمت 700 تومان هم كه بنزين بزنم پولش مي‌رسد و كارهایم هم انجام مي‌شود. اما در مورد اسراف، من به خودم و خانواده‌ام اجازهْ اسراف کردن را نمي‌دادم، هر چند مفت بود! الان هم كه معلوم است! روزي رسان قيمت دولتي و آزاد ندارد و روزي مرا می‌رساند!

***

 

معلم

اعتصام: توقع شما از اين طرح چیست؟

يكي اينكه اگر يارانه‌ها هدفمند مي­شود و قيمت بعضي از اجناس بالا مي­رود، روي قيمت بقيه اجناس تأثيري نگذارد. اين حرف همه معلم­هاست؛ چون هميشه بين ما معلم­ها مطرح مي­شود. اين طرح براي قشر ضعيف خيلي خوب است مخصوصاً براي خانواده­هاي پرجمعيت و خانواده­هاي روستايي؛ چون مصرف انرژي اين­ها از خانواده­هاي شهري خيلي کمتر است، پس وضعيت خوبي براي آن­ها به وجود مي­آيد. البته منوط به اينکه پول را هميشه بدهند و مثل سهام عدالت نشود که دو ماه پرداخت کردند و ديگر ندادند!

اعتصام: پس يكي از نگراني‌ها اين است كه اين مبلغ قطع شود. آيا شما اين نگراني را در سطح جامعه مي­بينيد؟  

بله، خيلي‌ها مي­گويند؛ مثلاً در مورد بنزين بعضي‌ها مي‌گويند اين بنزين 400 توماني چند ماه بيشتر نيست و بعد از نهايت، يك يا دو سال تمام مي‌شود و پس از آن بايد بنزين را با قيمت جهاني آن يعني 700 تومان يا بيشتر بخريم.

اعتصام: تغيير قيمت اجناس و واريز مبلغ يارانه به حساب شما، چه تاْثيري در زندگي شما داشته است؟

هدفمندي يارانه‌ها باعث صرفه‌جويي در انرژي و هزينه‌هاي زندگي ما شده است؛ حتي در مدرسه و محيط كار. براي نمونه قبلاً گاهي در يك اتاق و كلاس درس 8 لامپ كم­مصرف يا مهتابي با هم روشن بود؛ ولي الان لامپ­هاي اضافي‌ را خاموش مي­كنيم و به بچه‌ها گوشزد مي­کنيم كه صرفه‌جويي يعني اين. ولي خب بعضي از قيمت­ها بالا رفته، حالا شايد مردم خيلي متوجه نباشند. اما آن­هايي که در بازار هستند متوجه اين افزايش قيمت مي­شوند، مخصوصاً چيزهايي كه به حمل و نقل مربوط مي­شود. من خودم چون مشغول بنايي هستم از اين جهت مجبورم هزينه­هاي بيشتري را بپردازم؛براي همين هم افزايش قيمت­ها را خوب متوجه مي­شوم.

اعتصام: اين‌ها طبيعي بود يا بايد جلوي آن گرفته مي‌شد؟

بايد جلوگيري مي‌شد؛ چون قيمت بعضي از چيزها مثل آجر به­ طور سرسام آوري بالا رفته است. کارخانه­ها مي­گويند با اين قيمت توليد براي ما نمي­صرفد؛ البته شايد قبلاً سود زيادي مي­بردند، ولي الان ديگر آن­قدر سود نمي­کنند. در مجموع، بيشتر معلم­هايي که من ديدم، از طرح و اجرايش راضي بودند و حمايت مي­کردند. به نظر من طرح خيلي خوب و ضروري­اي بود. اين طرح باعث اتحاد ملي و مشاركت عمومي، صرفه‌جويي، رشد اقتصادي، عدالت اجتماعي و... مي­شود. همچنين موجب مي­شود به بعضي از مهارت‌هاي زندگي كه تا الان به آن‌ها کمتر اهميت مي‌داديم، بيشتر توجه کنيم.

 

كارمند بانك

کليت طرح خيلي خوب است؛ ولي به زيرساخت­هايي نياز داشت که هنوز ايجاد نشده بودند. به نظر من مديريت کشور بايد سيستمي باشد، چيزي که الان نيست. در واقع همه چيز به هم ربط دارد، هيچ چيز جداي از ديگري نيست. اقتصاد به فرهنگ، جامعه به سياست و... ، مديريت سيستمي يعني همين؛ يعني وقتي تصميم مي­گيريد صد تا چيز را هم بايد در کنارش در نظر بگيريد. هر کدام ذره­اي تغيير کند روي بقيه تاْثير مي­­گذارد. از اين نکتهْ مهم نبايد غافل بود. اگر در يک زمينه ضعيف باشيد، در همهْ زمينه­ها ضربه مي­خوريد. قضيهْ هدفمندي هم، همين طور است. خيلي از زير ساخت­ها بايد ايجاد مي­شد؛ اما متاْسفانه ايجاد نشد. مثلاً در بحث مصرف سوخت فقط يكي از كارها آزاد سازي قيمت سوخت بود، دولت بايد كارهاي ديگري هم مي‌كرد و نبايد فقط به مردم فشار بياورد. بيشتر ماشين­هايي كه ما توليد مي‌كنيم، بالاي 10 ليتر مصرف مي‌كنند. چرا به خودروساز فشاري وارد نمي­آيد. مسئلة دیگر اينكه فرهنگ بايد از راه فرهنگ اصلاح شود نه از راه اقتصاد! يعني اگر به مردم فشار بياوريم تا آن­ها از روي اجبار در برخي عرصه­ها فرهنگشان را اصلاح کنند، نتيجه­اش اين مي­شود که فقط برخي از امور اصلاح مي­شود آن هم تا زماني که فشار باشد؛ يعني اگر در جاي ديگر چيزي ارزان به دست آمد، در مورد آن صرفه­جويي نمي­کنيم. البته اين انتقاد که زير ساخت­ها ايجاد نشده است دليل نمي­شود که بگويم اين طرح نبايد اجرا مي­شد؛ بلکه به نظر من بايد هر چه زودتر اين طرح را اجرا مي­کرديم.

اعتصام: شما به عنوان كارمند بانك و نماينده صنف خودتان تأثير مستقيم و عملي اين طرح را در زندگي خودتان و همكارانتان چگونه ديده­ايد؟

خب اين طرح براي كساني كه حقوق ثابت مي­گيرند شايد نسبت به کساني که شغل آزاد دارند، كمتر فايده داشته باشد و شايد حتی ضرر هم بکنند. بعضی‌ها بعد از طرح قیمت اجناسشان را بالا می‌برند، يا خدماتي‌ها يا بقيه كه حسابشان درصدي است بالاخره تفاوت به وجود آمده را جبران مي­كنند؛ اما کسی که حقوق ثابت دارد به نسبت اين‌ها خب ضربه می‌خورد.

 

مصرف زدگی از شیر مرغ تا ...

ضرورت اصلاح فرهنگ مصرف ایرانی

 

 


علی‌اکبر کریمی


 

« اقتصاد ما يك اقتصاد مستقل و سالم و ملى است، بر اساس تأمين اساسى‏ترين نيازهاى مردم محروم و ستمديده ايران، نه فقط يك اقتصاد مصرفى»1.

در این ایام که بحث هدفمندی یارانه‌ها و پرداخت نقدی آن، بازارش داغ داغ است و بر زبان همگان اعم از زن و مرد، پیر و جوان، کوچک و بزرگ، عام و خاص دانشجو، کسبه، بحث یارانه‌ها جاری است، توجه به چند نکتة اساسی و مهم و ضروری می‌نماید:

هدف از هدفمندی یارانه‌ها چیست؟ چند مورد را به اختصار بنابر گفتار مجریان و برنامه‌ریزان این قانون ذکر می‌کنم2:

الف- مقابله با کسری بودجة دولت و کاهش هزینه‌های عمومی آن به طوری که یارانه‌ها بیش از 50% بودجة عمومی دولت را در سال‌های اخیر تشکیل داده و میزان آن بالغ بر 50 هزار میلیارد تومان برآورد شده‌است. حذف تدریجی این مبلغ کمک شایانی به کاهش هزینه‌های دولت می‌کند و صرف این هزینه‌ها، در بخش‌های ضروری و زیربنایی مانند فرهنگ، آموزش، بهداشت و رفع فقر سبب پیشرفت کشور می‌شود.

كل يارانه بخش انرژي كشور در سال 1387 معادل 530155 ميليارد ريال (حدوداً 53 میلیارد دلار) بوده است. بدين ترتيب سرانه يارانه انرژي هر فرد ايراني در اين سال، حدود 7304 هزار ريال مي‌باشد. در ميان بخش‌هاي مصرف كننده انرژي، بخش حمل و نقل با 3/40، بخش خانگی با 9/23 و بخش صنعت بام 1/19 درصد، بالاترین سهم از كل يارانه انرژي را به خود اختصاص داده‌اند.همچنین در یک خانوار ایرانی شهری و روستایی، به طور میانگین هزینه‌های انرژی 2/2 و 8/3 درصد از کل هزینه‌های خانوار را شامل می‌شود.

ب- رفع تبعیض و پرکردن شکاف طبقاتی بین فقیر و غنی. در سال‌های اخیر تنها در بخش انرژی که عمدة یارانه‌های پرداختی دولت را در برمی‌گیرد، سهم دهک پایین جامعه از این یارانه‌ها نسبت به دهک بالای جامعه، سهمی بسیار ناچیز است و هدفمندی یارانه‌ها می‌تواند این فاصله را از بین ببرد و آثار توزیعی یارانه را اصلاح کند و به سوی قشر فقیر و مستضعف جامعه سوق دهد. علي‌رغم آنکه سالانه بخش قابل توجهي از بودجه سالانه دولت به يارانه ها اختصاص مي‌يابد؛ اما در بسياري از موارد گروه‌هاي مستحق را هدف قرار نداده است و اقشار مرفه به دليل مصرف بيشتر، بهره بيشتري از يارانه‌ها برده‌اند.

 

در مورد حامل‌های انرژی به جز برق و گاز که دارای قیمت‌های پلکانی هستند، ملاحظه مي‌شود كه هر چه سطح درآمد در خانوارها بيشتر مي‌شود سهم برخورداري آنها از يارانة این فراورده‌ها نيز افزايش مي يابد؛ به طوري كه يارانه بنزين يك خانواده ثروتمند در كل كشور تقريباً 23 برابر يارانه يك خانوادة كم درآمد است.3

سهم دهک‌های مختلف از یارانة فراورده‌های نفتی ( درصد )

 

 

ج- کاهش و تعدیل مصرف بی‌رویة مردم و جلوگیری از اسراف و زیاده‌روی در منابع حیاتی جامعه و به طور کلی اصلاح الگوی مصرفی مردم از راه آزادسازی قیمت‌ها و رساندن آن به قیمت‌های واقعی‌ به طوری که کشور ما متأسفانه جزء کشورهای دارای بالاترین نرخ متوسط مصرف سالانة حامل‌های انرژی، آب، برق، نان و... می‌باشد که میزان ضایعات و هدرروی هر کدام از این کالاها و منابع اساسی داستانی تأسف‌بار و غم‌انگیز دارد که اشاره‌ای مختصر بدان می‌شود.

ميزان ضايعات نان در خانه‌ها و غذاخوري‌ها افزايش يافته ‌است به گونه‌اي كه موجب پيدايش شبكة گستردة جمع‌آوري نان خشك در مناطق شهري گرديده است. نان خشك پس از جمع‌آوري به دامداري‌ها منتقل می‌شود و در خوراك دام، به عنوان ارزان‌ترين منبع غذايي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در اين رابطه مي‌توان گفت كه ايران تنها كشوري است كه در آن از نان خشك در جيره غذايي دام استفاده مي‌شود. به دلیل وضعیت غيربهداشتي جمع آوري و توزيع نان خشك، مصرف نان خشك آلوده و غيربهداشتي سبب آلودگي شير مي‌گردد.4 طبق آمارها، میزان ضایعات نان بین 30 الی50 درصد براورد شده‌است که این میزان نزدیک به800 میلیارد تومان از یارانة پرداختی به نان را اتلاف می‌نماید.

ايران از لحاظ مصرف انرژي برای توليد كالاها و خدمات، وضعيت مطلوبي ندارد و جزء كشورهاي با شدت انرژي بسيار بالا محسوب مي‌شود. بر اين اساس شدت مصرف نهايي انرژي در كشور نه تنها در مقايسه با كشورهاي نفت‌خيز بسيار بالاتر مي‌باشد؛ بلكه از برخي مناطق نظير آمريكاي شمالي، آفريقا، خاورميانه و شوروي سابق نيز بيشتر است. در سال 2007 در سطح جهان به طور متوسط براي توليد يك ميليون دلار ارزش افزوده حدود 4/122 تن معادل نفت خام، انرژي مصرف شده است که اين رقم در ايران نزديك به دو برابر مقدار متوسط جهاني است.

 

ضریب انرژی در کشورها و منطق مختلف جهان

 

بر اساس آمار شورای بین‌المللی طلا، ایران ششمین مصرف‌کنندة طلا در جهان می‌باشد و بر طبق آمار سال 84 میزان مصرف طلا و جواهرات در حدود 118 تن بوده‌است.5

در مورد لوازم آرایشی وضعیت بسیار بغرنج است. 14میلیون خانم ایرانی از نظر مصرف لوازم آرایشی گوی سبقت را تقریباً ازکل کشورهای منطقه ربوده‌اند به نحوی که تقریباً 29 درصد (حدود یک سوم) کل مصرف کنندگان منطقه خاورمیانه را تشکیل می‌دهند. درمیان کشورهای این منطقه، ایران با 2/1 میلیارد دلار در فاصله کمی بعد از عربستان با 2/2 میلیارد دلار و در رده هفتم مصرف در دنیا قرار دارد.6

واردات بی‌رویة لوازم لوکس، دکوراسیون و مبلمان اداره‌ها و منازل، شکل معماری ساختمان‌ها، تلفن همراه، لوازم خانگی، پوشاک و... که در سال‌های اخیر شدت گرفته ‌است، همگی نمونه‌هایی از مصرفی‌شدن جامعة ما به تقلید از سرمایه‌داری غرب است که میزان آن در جدول زیر قابل مشاهده ‌است.7

واردات کالاها بر حسب ( وزن- ارزش) در سال 1388

نوع کالا                                                                                    وزن ( تن )    ارزش(ميليون ريال)

نوشابه‌ها، آبگونه‌هاي الكلي و سركه‌ها                                                                                      44340            272357

روغن‌هاي اسانسي و رزينوييدها، محصولات عطرسازي يا پاكيزگي آماده و فراورده‌هاي آرايشي                  33470            1778304

مرواريد طبيعي يا پرورده، سنگ‌هاي گرانبها يا سنگ‌هاي نيمه گرانبها                                                661               8143819

ماشين‌آلات و دستگاه‌هاي برقي و پخش صوت و تصوير تلويزيوني، اجزا و قطعات و متفرعات اين دستگاه‌ها    413018         28658205  

مبل، مبل‌هاي طبي ـ جراحي، اسباب تختخواب مانند چراغ و وسايـل روشنايي                                  76042            1801166

بازيچه، اسباب بازي و لوازم ورزش، اجزا و قطعات آن‌ها                                                                 37158            908642

 

 

د- واقعی‌کردن قیمت‌ها و اصلاح قیمت‌های نسبی در اقتصاد. توضیح اینکه با وضع انواع یارانه‌ها و سوبسیدها بر قیمت حامل‌های انرژی که از عوامل اساسی تولید به شمار می‌روند، تولیدکنندگان داخلی از مزیت و فرصت خوبی برای کاهش هزینه‌های خود برخوردار شده و دیگر انگیزه‌ای برای به کارگیری فن‌آوری‌های جدید و باصرفه‌تر و با بازدهی و بهره‌وری بالاتر نداشته و به اصطلاح بدعادت شده‌اند. از سوی دیگر مصرف‌کنندگان نیز به خاطر وضع یارانه‌ها بر کالاهای اساسی همچون نان و در نتیجه ارزان بودن آن‌ها؛ به مصرف مسرفانه از این کالاها روی آورده‌اند و هدفمند نمودن این یارانه‌ها، می‌تواند به تدریج باعث اصلاح روش‌های تولید در تولیدکنندگان و ورود فن‌آوری‌های باصرفه‌تر و کاراتر اقتصادی و ایجاد انگیزة بیشتر برای کاهش قیمت تمام‌شدة آنها شود. همچنین هدفمند کردن یارانه‌ها می‌تواند به اصلاح الگوی مصرف در مصرف‌کنندگان کمک کند.

همة ‌این‌ها می‌تواند اهداف دولت از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها را پوشش دهد؛ اما نکته اینجاست ما که مخاطب اجرای این طرح و به اصطلاح گروه هدف این قانون هستیم، چگونه رفتار می‌کنیم و رفتار خواهیم کرد و باید رفتار کنیم؟

 می‌خواهم نکته‌ای با شما مخاطبان عزیز در میان بگذارم که شاید حقیقتی تلخ باشد و در عین حال تلنگری ضروری برای همة ماست و آن اینکه، در سال‌ها قبل حتی قبل از انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره) بارها و بارها در سخنرانی‌های داخلی با مردم و در مصاحبه‌های خود با شبکه‌های خارجی به انتقاد از شاه فراری پرداخته ‌بودند. ایشان می‌فرمودند:

« درد مملكت ما اين است كه استقلال ندارد. نه استقلال فرهنگ دارد، نه استقلال ارتش دارد، نه استقلال اقتصاد دارد. اقتصادش وابسته است. يك كار صحيح نمى‏كنند اين‌ها. يك اقتصاد وابسته‏اى كه مونتاژ است- به اصطلاحشان- بايد از خارج بياورند بخرند؛ ما [مصرف‏كننده‏] هستيم. بياوريم مصرف كنيم. همين ... جفت كنيم اينجا، يك مملكت مصرفى هستيم7».

 و در جایی دیگر با لحنی شدیدتر عواقب این مصرف‌گرایی را به مردم و عوامل شاه گوشزد می‌کردند :

 

« مصرفى بار آوردن ملت در تبليغ كالاهاى مصرفى خارجى، همه اين‌ها و بسيارى از چيزهاى ديگر كه در خدمت غرب و شرق بود، از راه تلويزيون و راديو، يكى از راه‌هاى بزرگشان براى تبليغ اين امور اين بود و اگر- خداى نخواسته- اين تا چندين سال ديگر دوام پيدا مى‏كرد، ما بايد فاتحه ايران را بخوانيم »8.

و نیز در سال‌های اخیر متأسفانه شرایط به گونه‌ای رقم خورد که بار دیگر رهبر معظم انقلاب در سخنرانی خود با مردم و دانشجویان شیراز دوباره به این مسئله پرداخته و آن‌ را آفت اساسی برای انقلاب اسلامی و خطری برای پیشرفت آن برشمردند9 و در دوسالة اخیر هم بحث اصلاح الگوی مصرف و همت مضاعف و کار مضاعف در همین راستاست و گویای این حقیقت است که ایشان عمیقاً از این امر بیمناکند و بیم این می‌رود که کشور ما از این نظر دچار پسرفت و ارتجاع به دوران تاریک خود شود. اما حقیقت تلخ اینجاست که با وجود سفارش‌ها و تأکیدات بسیار معظم له، مردم همچنان به عادات ناپسند خود ادامه دادند تا اینکه در اواخر آذرماه امسال دولت قانون هدفمندی اجرا کرد و دیگر مردم چاره‌ای جز تسلیم در برابر قانون نداشتند؛ لذا به تدریج و از روی اجبار، مصرف خود را کاهش دادند. امر مهم و ضروری‌ای که مقام معظم رهبری و قبل از ایشان امام خمینی و قبل از ایشان بزرگان دین و معصومین (علیهم السلام) و کتاب هدایت ما قرآن بر آن تأکید کرده‌ بودند. متأسفانه ما با بی‌توجهی از کنار آن گذشتیم و تن به قانون عرضه و تقاضا (افزایش قیمت= کاهش مصرف) دادیم و حال آنکه همة ما مسلمانیم و تابع قوانین و احکام الهی و قرآن. درست مصرف کردن و به جا مصرف کردن یکی از دستورهای دین ماست، به طوری که در روايتي از امام صادق(ع) آمده‌است :«الْمَالَ مَالُ اللَّهِ يَضَعُهُ عِنْدَ الرَّجُلِ وَدَائِعَ وَ جَوَّزَ لَهُمْ أَنْ يَأْكُلُوا قَصْداً وَ يَشْرَبُوا قَصْداً وَ يَلْبَسُوا قَصْداً وَ يَنْكِحُوا قَصْداً يَرْكَبُوا قَصْداً وَ يَعُودُوا بِمَا سِوَى ذَلِكَ عَلَى فُقَرَاءِ الْمُؤْمِنِينَ وَ يَرْمُوا بِهِ شَعَثَهُمْ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ كَانَ مَا يَأْكُلُ حَلَالًا وَ يَشْرَبُ حَلَالًا وَ يَرْكَبُ حَلَالًا وَ يَنْكِحُ حَلَالًا وَ مَنْ عَدَا ذَلِكَ كَانَ عَلَيْهِ حَرَاماً ثُمَّ قَالَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِين‏»10 اموال از آن خداست و آنها را نزد انسانها به امانت نهاده و فرمانشان داده است كه از آن، با ميانهروي بخورند و با ميانهروي بنوشند و با ميانهروي بپوشند و با ميانه‌روي ازدواج كنند و با ميانهروي، وسيله‌ی سواري بخرند و سوار شوند و بيش از آن را به مؤمنان نيازمند ببخشند. هر که چنين کند هر آنچه مي‌خورد و می‌نوشد، سوار می‌شود و ازدواج می‌کند، حلال است  و هركه از اين حد [اعتدال و ميانهروي] فراتر رود، بر او حرام است»

چرا باید حتماً قانونی باشد تا ما مسلمانان از روی اجبار، تن به حکم الهی دهیم؟ چرا از همان ابتدا عامل نباشیم؟ به نظر می‌رسد باید تجدید نظر اساسی در رفتارها و عقاید و فرهنگ مصرفی خود داشته ‌باشیم. مگر نه این است که مواهب طبیعت همگی نعمات خدادادی است و برای مسلمان حرمت دارد، حال چه نان باشد، چه آب و برق و چه هر کالای دیگری و با هر قیمتی و شکر این نعمت به استفادة درست از آن در راه درست است. اگر چنین نباشد پس چه فرقی بین مسلمان و نامسلمان است؟ که او تنها قیدی که در مصرف خود دارد قید بودجه است و بس و برای او قانون « هرچه بیشتر، بهتر» حکم فرماست و فقط، گمانِ کمیابی منابع و مواجهه با قید محدودیت بودجه، او را به مصرف بهینه و اندازه وا می‌دارد.

گذشته از این مطالب این‌ها نشان‌ می‌دهد اینست که ما آن طوری که در مورد بسیاری از مسائل شرعی خود همچون احکام نماز، وضو، طهارت، حج، روزه و... مقیدیم، در مسائل مربوط به خرج و مصارف خود و جامعه، حساس و پای‌بند نیستیم و اصلاً از جهت شرعی اشکالی بر آن نمی‌بینیم. اینکه آب‌ها در خانه‌ها و مزارع و کارخانه‌ها اسراف گردد و به هدر رود، نان خشک شود و دور ریخته شود، همه و همه روزانه بارها و بارها توسط خود و اطرافیانمان اتفاق می‌افتد؛ اما ما حتی لحظه‌ای هم نگران نمی‌شویم که داریم خلاف شرع عمل می‌کنیم. جالب است در زمان جنگ رزمنده‌ها سطل نان دورریز برایشان معیار پیروزی و شکست بود، به طوری که اگر در زمانی این سطل پر می‌شد، یقین پیدا می‌کردند که در عملیات آینده شکست خواهند خورد و این‌ را تجربه کرده بودند.

مثالی خدمتتان ارائه می‌کنم: در کشور ما کالایی چون فریزر کالایی ضروری است که در حال حاضر زندگی بدون آن غیر ممکن است و حال آنکه همین کالا در کشور پیشرفته‌ و صنعتی انگلستان کالای لوکس به حساب می‌آید. چرا چنین است؟ چون آنان غذاهای خود را روزانه تهیه و به اندازه مصرف می‌کنند؛ اما ما مسلمانان برای یک ماه و بلکه یک سال انواع غذاها را در فریزر به شکل منجمد احتکار می‌کنیم که هم کیفیت پایین‌تری دارد و هم دورریز بیشتری. آیا این مسلمانی است؟

متأسفانه مملکت ما با همة استعدادهای طبیعی، انسانی و معنوی که دارد دچار آفت بزرگ مصرف‌گرایی و رانت‌جویی و گرایش به سمت پول‌های بادآورده شده‌است و عملاً کار اقتصادی و تولیدی به معنای حقیقی کلمه، مورد استقبال جوانان نیست. گرایش به سمت شرکت‌های هرمی، قرعه‌کشی‌ها و سودهای قطعی و بدون ریسک، مؤید این مطلب است. تأسف‌بارتر اینکه نه تنها از دسترنج خود مصرف نمی‌کنیم؛ بلکه نفت خام می‌دهیم و کالاهای تولیدی بیگانگان را می‌خریم و مصرف می‌کنیم. مصرف بسیار بالا و متنوع و به‌روز است؛ اما تولید پایین و ناکارا. در واقع جامعة ما، جامعة مصرفی وابسته ‌است که اگر به همین منوال ادامه یابد، بنابر فرمودة رهبری عزیز، این آفت اساسی درخت تنومند انقلاب را مورد تهدید و صدمه قرار می‌دهد و آن را به سوی ضعف و اضمحلال خواهد کشاند. در نقطة مقابل ما کشورهایی مثل چین و ژاپن، با رعایت قناعت و صرفه‌جویی و فرهنگ کار و تولید توانسته‌اند دنیا را از تولیدات خود پر کنند و به اقتصادی مولد و شکوفا تبدیل شوند.

 نکتة اساسی‌تر اینکه جریان مصرفی‌شدن، جریان فرهنگی است و جریانات فرهنگی هم دارای ویژگی منحصر به فرد، خزنده و تدریجی بودن هستند، به طوری که برای اکثر افراد جامعه غیر محسوس است؛ لذا بیشتر مردمً نسبت به آن هیچ واکنش و حساسیتی نشان نمی‌دهند که این امر در نهایت همة جامعه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. گفتنی است از آنجا که مصرف کننده شده‌ایم چه بسا تدابیر دولت برای حذف یارانه‌ها هم، در این زمینه کارگر نیفتد. برای حل این معضل باید از اعتقاداتمان شروع کنیم که اگر فرهنگ مصرفی ما درست و عدل شد، دیگر حتی نیاز به این همه قانون و طرح اصلاحی نخواهد بود.

-------------------

پی‌نوشت:

1. صحیفه امام، ج5، ص471 در مصاحبه با روزنامه «استرتیت تایمز» (اوضاع ایران قبل و بعد از پیروزی انقلاب).

2. گزارش پشتیبان طرح تحول اقتصادی در نظام یارانه، کار گروه تحولات اقتصادی ریاست جمهوری.

3. ترازنامة انرژی کشور سال 87.

4. درس‌هایی از تجربیات جهانی برای اصلاح یارانه غذا در ایران، دکتر نجفی، بهاءالدین، دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1387.

5. پایگاه خبری طلا، جواهر و ساعت ایران www.talanews.com.

6. گزارش سالنامه آماری سال 1388.

7. صحیفه امام، ج5، ص54.

8. صحیفه امام، ج16، اصلاح کشور به واسطه اصلاح صدا و سیما، ص117.

9. مقام معظم رهبری، سخنرانی در جمع دانشجویان شیراز، 18/8/85.

10. وسائل الشیعه، ج11، ص500، باب 23.

11. فصلنامه توسعه مهندسی بازار، صمدی، سعید، شماره12، زمستان 1388، ص22.

در

منزل من و اسراف؟!

خاطراتی از الگوی مصرف امام خمینی رحمه الله

بولتن‌های اضافی

حجت الاسلام محمد فاضلی اشتهاردی: در ملاقاتی که با امام داشتیم ایشان ضمن ابراز نگرانی از عدم انسجام نشریات خبری، فرمودند که بولتن‌های متعدد و مختلف به صورت اسراف آمیزی از طرف نهادها و ارگان‌های مختلف منتشر می‌شود که بعضاً تکراری است و دلیلی ندارد که چنین اسرافی انجام گیرد و در این رابطه فرمودند جلسه‌ای با حضور مسؤولین نهادها و ارگان‌هایی که این بولتن‌ها را منتشر می‌کنند تشکیل شود تا از چنین اسرافی جلوگیری به عمل آید.

 

یک چهارم دستمال کاغذی!

فریده مصطفوی: یک بار که خدمت امام بودیم، از من خواستند پاکت داروی‌شان را به ایشان بدهم.داخل پاکت، دارویی بود که باید به پایشان می‌مالیدند.شاید کسی باور نکند، بعد از مصرف دارو، امام یک دستمال کاغذی را به چهار تکه تقسیم کردند و با یک قسمت از آن چربی پایشان را پاک کردند و سه قسمت دیگر را داخل پاکت گذاشتند تا برای دفعات بعد بتوانند از آن استفاده کنند.به امام گفتم: اگر برنامه زندگی این‌گونه است، پس ما همه جهنمی هستیم! چون ما واقعا این رعایت­ها را بخصوص درمورد دستمال کاغذی نمی‌کنیم.آقا فرمودند: «شما این طور نباشید، ولی باید رعایت کنید».

 

لامپ‌های هدفمند

حجت الاسلام رحیمیان: امام در مصرف برق بسیار صرفه جویی می‌کردند. در اتاق اندرونی که محل استراحت و مطالعه ایشان بود سه لامپ وجود داشت، یک لامپ مهتابی، یک لامپ صد [وات] و یک چراغ بسیار کوچک 15 ولت.

 وقتی امام قرآن تلاوت می‌کردند یا گزارشات مختلف را مطالعه می‌کردند دو چراغ مهتابی و صد ولت روشن بود ولی وقتی که مطالعه و تلاوت ایشان قطع می‌شد امام علی رغم کهولت سنی که داشتند و برخاستن برایشان مشکل بود، خودشان از جای بر می‌خاستند و لامپ را خاموش می‌کردند و فقط از نور مهتابی استفاده می‌نمودند. آنگاه که به نماز می‌ایستادند نیازی به مهتابی هم احساس نمی‌کردند و فقط چراغ کوچک را در حدی که نور ضعیفی در اتاق باشد، روشن نگه می‌داشتند.

 

در منزل من و فعل حرام؟

سید رحیم میریان: یک روز پیش از ظهر آقا زنگ زدند.خدمت ایشان رفتم، فرمودند: «چراغ داخل حیاط روشن است، آن را خاموش کن.» گفتم چشم. چند روز بعد که باز چراغ روشن مانده بود امام مجدداً زنگ زدند. خدمتشان که رفتم فرمودند: «اگر برای شما مشکل است چراغ را روشن کنید، کلید آن را در اتاق من بگذارید، من خودم شب‌ها روشن می‌کنم و روزها خاموش می‌کنم.» گفتم نه آقا مشکل نیست. تا مدتی حواسم را جمع می‌کردم که مبادا چراغ در روز روشن بماند. یک روز صبح که امام روی صندلی نشسته و دیدار عمومی داشتند. چراغ دفتر آقای رسولی روشن بود و یک چراغ هم پشت حیاط منزل امام، اطراف منزل حاج احمد آقا، روشن بود. امام به من که کنار ایشان ایستاده بودم فرمودند که بیا جلو، نزدیک ایشان که رسیدم با عصبانیت به من فرمودند: «در منزل من و فعل حرام؟ در منزل من و اسراف؟» من که مثل بید می‌لرزیدم عرض کردم آقا چه شده؟ فرمودند: «چند مرتبه باید بگویم این چراغ‌ها را خاموش کنید مگر شما نمی‌دانید که اسراف حرام است؟»

 

هفت دقیقه و چهل ثانیه

سید رحیم میریان: ناهارِ امام، یک غذای ایرانی به اسم آبگوشت بود و این همان غذایی بود که در آن روز دیگران هم از آن استفاده می‌کردند، آیت الله خمینی بر سر سفره‌ای که به غیر از ایشان همسر، پسر، عروس و نوه‌هایشان بودند، نشسته و بعد از بر زبان آوردن نام خدا مقدار کمی غذا خوردند، مدت ناهار خوردن ایشان دقیقا هفت دقیقه و چهل ثانیه بود و بعد بلافاصله به اتاق کارشان رفتند. من دو سال پیش یک بار موفق شدم ناهار خوردن «پاپ » را هم به چشم ببینم، مجموعه غذاهایی که برای ایشان تدارک دیده بودند بر روی میزی به طول دوازده متر و به عرض دو و نیم مترچیده شده بود.هیچ نوع غذای ایتالیایی نبود که بر روی این میز نباشد و آن وقت حضرت پاپ بر سر این میز به تنهایی ناهار خود را میل کردند، مدت ناهار خوردن ایشان یک ساعت و پنجاه دقیقه بود و بعد باقی غذای ایشان، آن طور که من فهمیدم، به کلی معدوم شد.

 

استفاده حداکثری

ربابه بافقی: امام از هر چیز به اندازه حداکثر استفاده اقتصادی می‌کردند، از قلم حداکثر استفاده را می‌کردند.همان‌طور که حضرت علی (ع) فرموده‌اند که سرقلم را نازک بگیرید و خط‌ها را به هم نزدیک بنویسید. ایشان در زندگی خود این مطلب را پیاده کرده بودند، مثلاً آنچه از نامه‌ها که برای ایشان می‌رسید، چون معمولاً از کاغذهای پستی استفاده شده بود، و مقداری از آن در حد دو صفحه یا بیشتر مفید بود و روی پاکت، به غیر از آدرس و عنوان، جای سفید زیادی بود، از تمام این کاغذها و حتی پاکت‌ها استفاده می‌کردند و یادداشت‌های علمی خودشان را روی آن می‌نوشتند! اینقدر توجه به مسائل اقتصادی داشتند که بعضی از آقایان آن نوشته‌ها را هنوز دارند.

 

*. گزیده‌ای از ویژه نامه حضرت امام خمینی (ره)، مجله طوبی به نقل ازمنابع مختلف، خرداد و تیر 1385، شماره 7

 

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
پنج شنبه, نوامبر 30, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد