برای دسترسی به محتویات این نشریه از درختواره سمت راست موضوع مورد نظر خود را انتخاب کنید.

«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
«
»
  • 1
  • 2
«
»
«
»
«
»

یک مسولیت اجتماعی (باز خوانی پرونده امر به معروف و نهی از منکر)

 

 

 

 

 

امر به معروف و نهي از منكر از وجهه‌ي رحمت رحيميه است

کلید صلاح و فلاح

خبرها و نظرها

هدایت‌ در آیینه‌ی حکایت‌

 

نیکوکاری، اساس امر به معروف و نهی از منکر

نهی از منکر در مترو شیکاگو!

 

 

 

 

 

امر به معروف و نهي از منكر از وجهه‌ي رحمت رحيميه است

جستجوی فریضه‌ی امر به معروف و نهی از منکر در کلام امام(ره)

 

ü      از اين جهت كه شما مي‌خواهيد اطاعت امر خدا را بكنيد، نهي از منكر كنيد.(1)

ü      نهي از منكر اختصاص به روحاني ندارد، مال همه است، امت بايد نهي از منكر بكند، امر به معروف بكند.(2)

ü      همان طوري كه هر شخص و هر فردي موظف است كه خودش را اصلاح كند، موظف است كه ديگران را هم اصلاح كند. اصل امر به معروف و نهي از منكر براي همين است كه جامعه را اصلاح كند.(3)

ü      من مراعات همه شما را بكنم، شما هر يك مراعات همه را؛ يك همچو برنامه است كه همه را وادار كرده كه به همه «چرا» بگوييم. همه را، هر فردي، به فردي لازم كرده به اينكه امر به معروف كند.(4)

ü      امر به معروف و نهي از منكر دو اصلي است در اسلام كه همه چيز را مي‌خواهد اصلاح كند، يعني با اين دو اصل مي‌خواهد تمام قشرهاي مسلمين را اصلاح بكند. به همه مأموريت داده، به همه؛ به تمام افراد زير پرچم مأموريت داده كه بايد وادار كنيد همه را به كارهاي صحيح و جلوگيري كنيد از كارهاي فاسد.(5)

ü      امر به معروف و نهي از منكر از اموري است كه بر همه كس واجب است. يك چيزي نيست كه بر يكي واجب باشد بر ديگري نه. همه ما مكلفيم كه همان‌طور كه مكلفيم كه خودمان را حفظ كنيم و خارج كنيم از ظلمت به نور، مكلف هستيم ديگران را همين‌طور دعوت كنيم.(6)

ü      امر به معروف و نهي از منكر بر همه ملت واجب است. اگر يك خلاف يكي كرد بايد او را نهي بكنيد، بايد بازداريد او را از اين كار.(7)

ü      ما همه امروز وظيفه داريم. امر به معروف و نهي از منكر بر همه مسلمين واجب است. جلوگيري از منكرات بر همه مسلمين واجب است. سفارش به حق كه امر به معروف است و نهي از منكر است بر همه مسلمين واجب است. شما و ما موظفيم كه هم در تمام اموري كه مربوط به دستگاههاي اجرايي است امر به معروف كنيم و اگر اشخاصي پيدا مي‌شوند كه خلاف مي‌كنند معرفي كنيم به مقاماتي كه براي جلوگيري مهيا هستند و مشكلات را هم تحمل كنيم.(8)

ü      من مسائل كلي را قبلاً‌ نوشته‌ام كه بايد ايران يك مملكت اسلامي و همه چيزش اسلامي باشد. اگر كسي در احوال شخصي‌اش مرتكب معصيت و فساد هم بشود - و بر فرض اثبات هم، روي موازين شرعي بايد امر به معروف و نهي از منكر نمود؛ - نبايد كسي از اين معنا سوء استفاده كند و در خيابانها كار خلاف شرع انجام دهد.(9)

ü      و باب امر به معروف و نهي از منكر از وجهه‌ي رحمت رحيميه است. پس، بر آمر به معروف و ناهي از منكر لازم است كه به قلب خود از رحمت رحيميه بچشاند، و نظرش در امر و نهي خودنمايي و خودفروشي و تحميل امر و نهي خود نباشد؛ زيرا كه اگر با اين نظر مشی كند، منظور از امر به معروف و نهي از منكر كه حصول سعادت عباد و اجراي احكام الله در بلاد است، حاصل نشود. بلكه گاه شود كه از امر به معروف انسان جاهل، نتيجه‌ي معكوس حاصل شود و چندين منكر سر بار شود براي يك امر و نهي جاهلانه كه از روي خواهش نفساني و تصرف شيطاني واقع شود و اما اگر حس رحمت و شفقت و حق نوعيت و اخوت، انسان را به ارشاد جاهلان و بيدار كردن غافلان وادار كند كيفيت بيان و ارشاد كه از ترشحات قلب رحيمانه است طوري شود كه قهراً تأثير در مواد لايقه بسزا كند و قلوب و صلبه‌ي سخت را نيز از آن استكبار و استنكار فرو نشاند.(10)

ü      با او با كلام نرم لين گفتگو كند، باشد كه به ياد خدا افتد و از كردار خود و عاقبت امر بترسد. اين دستور امر به معروف و نهي از منكر است ... اكنون تو نيز كه مي‌خواهي امر به معروف و نهي از منكر كني و خلق خدا را ارشاد كني از اين آيات شريفه الهي كه براي تذكر و تعلم فرو فرستاده شده متذكر شو؛ تعلم گير با قلب پر از محبت و دل با عاطفه با بندگان خدا ملاقات كن و خير آنها را از صميم قلب طالب شو و چون قلب خود را رحماني و رحيمي يافتي به امر و نهي و ارشاد، قيام كن تا دلهاي سخت را برق عاطفه‌ي قلبت نرم كند و آهن قلوب، به موعظه آميخته با آتش محبت لين گردد و اين وادي، غير از وادي في الله و حب في الله است كه انسان بايد با اعدا دين عداوت داشته باشد.(11)

----------------------------------

پی‌نوشت:

    1. 1.صحیفه نور، ج 6، ص 116
    2. 2.صحیفه نور، ج 8، ص 47
    3. 3.صحیفه نور، ج 7، ص 285
    4. 4.صحیفه نور، ج 9، ص 194
    5. 5.صحیفه نور، ج 9، ص 195
    6. 6.صحیفه نور، ج 11، ص 84
    7. 7.صحیفه نور، ج 13، ص 60
    8. 8.صحیفه نور، ج 13، ص 245
    9. 9.صحیفه نور، ج 17، ص 168

10. آداب الصلاه، ص 237

11. آداب الصلاه، ص 239

 

 

 

 

کلید صلاح و فلاح

امر به معروف و نهی از منکر در بیان حضرت آیت­الله خامنه­ای(مد ظله العالی)

گردآوری: مجید فیاضی

--------------------------------------------

اشاره:

آنچه در پی می­آید گزیده­ای از بیانات رهبر انقلاب در موضوع امر به معروف و نهی از منکر است که بدون هیچ توضیح و تفسیری به خوانندگان گرامی تقدیم می­شود. البته برای انتقال بهتر مفاهیم، عنوان­بندی و چینشی در مطالب صورت گرفته است که امید است مقبول افتد و باعث عمل به این فریضة مهم و مغفول شود.

-------------------------------------------------

 

گوش دادن به ندای خرد

هر چند فريضه‌ى امر به معروف و نهى از منكر يكى از بزرگترين واجبات اسلامى است و توصيه به آن در قرآن و گفتارهاى پيامبر خدا (صلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) و امير مؤمنان و ديگر امامان داراى لحنى كم­نظير و تكان­دهنده است، ولى اگر كسى از اين همه چشم پوشى كند و تنها به نداى خرد انسانى گوش بسپرد، باز هم بي‌شك اين عمل سازنده را فريضه و تكليف خواهد شمرد. به نيكى خواندن و از بدى برحذر داشتن را كدام خرد سالم، ستايش نميكند؟ و كدام انسان خيرخواه و حساس، از آن روى مي‌گرداند؟ هنگامى كه به اين وظيفه عمل شود، به تعداد آمران و ناهيان، دعوت به خير در ميان مردم صورت مي‌گيرد، و بي‌گمان لبيك گويانِ به اين دعوت نيز كم نخواهند بود. اين فراخوانى، بگمان زياد، بر خود داعيان نيز نشانه‌ى نيك بر جاى مي‌گذارد و از دو سو راه صلاح را هموار مي‌سازد.(1)

فضولی کردن یا نظارت عمومی

اگر معناى امر به معروف و نهى از منكر و حدود آن براى مردم روشن شود، معلوم خواهد شد يكى از نوترين، شيرين‌ترين، كارآمدترين و كارسازترين شيوه‌هاى تعامل اجتماعى، همين امر به معروف و نهى از منكر است و بعضى افراد ديگر درنمى‌آيند بگويند «آقا! اين فضولى كردن است»! نه؛ اين همكارى كردن است؛ اين نظارت عمومى است؛ اين كمك به شيوع خير است؛ اين كمك به محدود كردن بدى و شر است؛ كمك به اين است كه در جامعه‌ى اسلامى، گناه، هميشه گناه تلقى شود. بدترين خطرها اين است كه يك روز در جامعه، گناه به عنوان ثواب معرفى شود؛ كار خوب به عنوان كار بد معرفى شود و فرهنگها عوض شود... اين خطر بسيار بزرگى است.(2)

لعن الله ...

امر و نهى، فقط زبان و گفتن است. البته يك مرحله‌ى قبل از زبان هم دارد كه مرحله‌ى قلب است و اگر آن مرحله باشد، امر به معروف زبانى، كامل خواهد شد... اگر خداى نكرده دل با زبان همراه نباشد، آن‌گاه انسان مشمول اين جمله مى‌شود كه «لعن الله الامرين بالمعروف التاركين له»(3). كسى كه مردم را به نيكى امر مى‌كند، اما خود او به آن عمل نمى‌كند؛ مردم را از بدى نهى مى‌كند، اما خود او همان بدى را مرتكب مى‌شود؛ چنين شخصى مشمول لعنت خدا مى‌شود و سرنوشت بسيار خطرناكى خواهد داشت.(4)

بروید یاد بگیرید

مسأله‌ى امر به معروف و نهى از منكر، مثل مسأله‌ى نماز است. ياد گرفتنى است. بايد برويد ياد بگيريد. مسأله دارد كه كجا و چگونه بايد امر به معروف و نهى از منكر كرد؟(5)

هم محبت، هم صلابت

در خصوص امر به معروف و نهى از منكر حديثى ديدم كه از جمله چيزهايى كه براى آمر به معروف و ناهى از منكر ذكر مى‌كند، «رفيق فيما يأمر و رفيق فيما ينهى‌«(6) بود. آن جايى كه جاى رفق است - كه غالب جاها هم از اين قبيل است - انسان بايد با «رفق» عمل كند؛ براى اين‌كه بتواند با محبت، آن حقايق را در دل‌ها و در ذهن‌ها جا بدهد و جايگزين كند. (7)

[البته] روح و مدل امر به معروف، مدل امر و نهى است؛ مدل خواهش و تقاضا و تضرع نيست. نمى‌شود گفت كه خواهش مى‌كنم شما اين اشتباه را نكنيد؛ نه، بايد گفت آقا! اين اشتباه را نكن؛ چرا اشتباه مى‌كنى؟ طرف، هر كسى هست - بنده كه طلبه‌ى حقيرى هستم - از بنده مهمتر هم باشد، او هم مخاطب امر به معروف و نهى از منكر قرار مى‌گيرد. (8)

اعجاز تذکر لسانی

من به شما عرض مى‌كنم كه تأثير امر و نهى زبانى - اگر انجام گيرد - از تأثير مشت پولادين حكومتها بيشتر است. (9)

من همين امر به معروف و نهى از منكر زبانى را - ولو به شكل خيلى راحت و آرام و بدون هيچ خشونت و دعوايى - واقعا يكى از معجزات اسلام مى‌دانم. مثلا يك نفر كار خلافى مى‌كند، مى‌گويند آقا شما اين كار را نبايد مى‌كردى. اين مطلب را بگو و برو. مى‌گويد او برمى‌گردد دو تا فحش به من مى‌دهد. خيلى خوب؛ حالا دو تا فحش هم به شما بدهد؛ براى خاطر امر خدا تحمل كنيد. اگر نفر دوم هم بگويد آقا شما بايد اين كار را نمى‌كردى؛ بدانيد اگر دعوا هم بكند، دعوايش كمتر از آنى است كه با نفر اول كرده است. نفر سوم و نفر دهم و نفر بيستم هم همين‌طور. بنابراين، اگر نهى از منكر باب شد و تا نفر بيستم رسيد، شما خيال مى‌كنيد آن آدم ديگر آن كار را تكرار خواهد كرد؟ نهى از منكر واقعا معجزه مى‌كند. فقط هم زبانى. (10)

مردم! هوشیار باشید

مواظب باشيد كسانى از اين واجب الهى، سوء استفاده نكنند. حساب صاف كردنها، به خرده حسابهاى گذشته رسيدن، پرده‌درى، آبروريزى، تعرض ‌به نواميس و عرض و مال اين و آن به بهانه‌ى اين واجب الهى، اينها نبايد باشد. مردم بايد هوشيار باشند... خود مردم، با تيزهوشى نبايد بگذارند اين واجب الهى و اين فريضه‌ى بزرگ زمين بماند، يا خداى ناكرده مورد سوء استفاده قرار گيرد. (11)

 

چند نکته

1-     امر خود به معروف و نهى خود از منكر و موعظه كردن خود، بر امر و نهى و موعظه‌ى ديگران مقدم است. اين، همان تقواى الهى است. (12)

2-     در مسأله‌ى امر به معروف و نهى از منكر، فقط نهى از منكر نيست؛ امر به معروف و كارهاى نيك هم هست. (13)

3-     براى جوان، درس خواندن، عبادت كردن، اخلاق نيك، همكارى اجتماعى، ورزش صحيح و معقول و رعايت آداب و عادات پسنديده در زندگى، همه جزو اعمال خوب است.

4-     نهى از منكر در همه‌ى زمينه‌هاى مهم وجود دارد؛ مثلا... سوء استفاده‌ى از منابع عمومى.

5-     در محيط خانواده هم مى‌شود نهى از منكر كرد، [مثل] سوء تربيتها، بى‌اهتمامي‌ها، نرسيدن‌ها، كمبود عواطف.

6-     نهى از منكر هم فقط نهى از گناهان شخصى (رفتار و لباس شخص) نيست... اين جزء دهم است.

7-     در زمينه‌ى مسائل اجتماعى شايد هيچ خطابى به مردم شديدتر، غليظ‌تر، زنده‌تر و پرهيجان‌تر از خطاب امر به معروف و نهى از منكر نيست.

8-     منكراتى كه در سطح جامعه وجود دارد و مى‌شود از آنها نهى كرد و بايد نهى كرد، از جمله اينهاست: اتلاف منابع عمومى، اتلاف منابع حياتى، اتلاف برق، اتلاف وسايل سوخت، اتلاف مواد غذايى، اسراف در آب و اسراف در نان.

امر و نهی و حکومت صالحان

از طرف ديگر، وقتى در جامعه گناه منتشر شود و مردم با گناه خو بگيرند، كار كسى كه در رأس جامعه قرار دارد و مى‌خواهد مردم را به خير و صلاح و معروف و نيكى سوق دهد، با مشكل مواجه خواهد شد؛ يعنى نخواهد توانست، يا به آسانى نخواهد توانست و مجبور است با صرف هزينه‌ى فراوان اين كار را انجام دهد. يكى از موجبات ناكامى تلاشهاى امير مؤمنان - با آن قدرت و عظمت - در ادامه‌ى اين راه، كه بالاخره هم به شهادت آن بزرگوار منجر شد، همين بود. (14)

امام حسین (ع)، مصداق بزرگ آمر به معروف

امام حسين قيام كرد تا آن واجب بزرگى را كه عبارت از تجديد بناى نظام و جامعه‌ى اسلامى، يا قيام در مقابل انحرافات بزرگ در جامعه‌ى اسلامى است، انجام دهد. اين از طريق قيام و از طريق امر به معروف و نهى از منكر است؛ بلكه خودش يك مصداق بزرگ امر به معروف و نهى از منكر است. البته اين كار، گاهى به نتيجه‌ى حكومت مى‌رسد؛ امام حسين براى اين آماده بود. گاهى هم به نتيجه‌ى شهادت مى‌رسد؛ براى اين هم آماده بود. (15)

 

----------------------------

پی‌نوشت:

1.  پيام به نخستين اجلاس پژوهشى امر به معروف و نهى از منكر 23/08/1379

2. خطبه‌هاى نماز جمعه‌ى تهران 25/09/1379

3. تفسير الصادقى، ج 1، ص 339

4. خطبه‌هاى نماز جمعه‌ى تهران 25/09/1379

5. ديدار فرماندهان گردانهای عاشوراى نيروهاى مقاومت بسيج سراسر كشور22/04/1371

6. خصال، ص 109؛ امام صادق عليه‌السّلام

7. ديدار علما و روحانيون 23/01/1378

8. ديدار مسؤولان و كارگزاران نظام جمهورى اسلامى ايران 19/04/1379

9. جلسه‌ى پرسش و پاسخ دانشگاه تهران 22/02/1377

10. جلسه‌ى پرسش و پاسخ با مديران مسؤول و سردبيران نشريات دانشجويى 04/12/1377

11. ديدار قشرهاى مختلف مردم 29/07/1371

12. خطبه‌هاى نماز عيد فطر 01/12/1374

13. موارد 2 تا 8 همگی مربوط است به خطبه‌هاى نماز جمعه‌ى تهران 25/09/1379

14. همان.

15.خطبه‌هاى نماز جمعه تهران 19/03/1374

 

 

 

 

 

خبرها و نظرها

گشت و گذاری در خبرهای امر به معروف

 

  آیت‌الله مصباح یزدی: امر به معروف و نهی از منکر باید از سر دلسوزی باشد

20/8/89 

آیت الله مصباح یزدی بیان داشتند: اجرای امر به معروف و نهی از منکر در جامعه باید از سر دلسوزی باشد و اگر هم رفتاری جدی در این راستا صورت می‌گیرد، کنترل شده و برای نجات شخص از فساد باشد.

به گزارش مرکز خبر حوزه، آیت‌الله مصباح یزدی، امروز در دیدار فرماندهان نیروی انتظامی، با اشاره به این که ما باید خود را در برابر دیگران مسئول بدانیم، اظهار داشتند: امر به معروف و نهی از  منکر به این دلیل است که نگذاریم کسی با ارتکاب معاصی، به بیراهه برود و گرفتار عذاب الهی ‌شود.

ایشان خاطرنشان کردند:‌ همان گونه که پدری دلسوز، دست کودک خود را می‌گیرد که به زمین نخورد و آسیبی به او وارد نشود، نیروی  انتظامی نیز باید خود را در برابر مردم مسئول  بداند و دلسوز آنها باشد.

* دستاورد همکاری روحانیت و نیروی انتظامی

آیت‌الله مصباح یزدی با تأکید بر نقش آثار علمی و تبلیغی روحانیت در اجرای  امر به معروف و نهی از منکر در جامعه، اظهار داشت: علم روحانیت در کنار کار عملی قوای مسلح،  به ویژه نیروی انتظامی می‌تواند این دستور دینی را در جامعه اجرا نماید.

ایشان با اشاره به آیه قرآن کریم که در آن یاری خدا را برای کسانی که اهل نماز، زکات و اجرای امر به معروف و نهی از منکر هستند، می‌باشد، بیان داشتند: به برکت پیروزی انقلاب اسلامی ایران و قرار گرفتن نائب امام  زمان‌(عج) در رأس آن کارهای ارزشمندی در عرصه نماز و زکات صورت گرفته است،‌ ولی در عرصه امر به معروف و نهی از منکر، جا برای فعالیت‌های بیشتر وجود دارد.

رییس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با اشاره به این که یاری خداوند برای کسانی است که دین خدا را یاری رسانند، افزودند: اگر جامعه  آگاه شود و امر به معروف و نهی از منکر را اجرا نماید، مسلماً خدا آنان را در برابر دسیسه‌های دشمنان اسلام یاری و حفظ می‌کند.

* به خود افتخار کنید

ایشان در پایان با اشاره به این که انسان باید از فرصت‌هایی که در زندگی  خود به دست می‌آورد، بهره کامل را ببرد، خاطرنشان کرد: امروز، فرصت اجرای امر به معروف و نهی از منکر که از دستورات خداوند است،‌ بر عهده نیروی انتظامی قرار داده شده است؛ از این رو باید قدر این فرصت را بدانید و به خود افتخار کنید که خداوند شما را برای اجرای این مهم انتخاب کرده است.

---------------------------------------------------

 

گردهمايي دبيران شوراهاي امر به معروف و نهي از منكر دستگاه هاي اجرايي كشور برگزار شد

27/7/1389

دومين گردهمايي دبيران شوراهاي امر به معروف و نهي از منكر با حضور بيش از 50 نفر از دبيران شوراهاي، وزارتخانه‌ها ، سازمان‌ها و ديگر دستگاه‌هاي اجرايي صبح امروز در بانك مركزي برگزار شد.

به گزارش پايگاه اطلاع‌رساني ستاد احياء امر به معروف و نهي از منكر، حجت‌الاسلام و المسلمين صادق‌زاده معاون ادارات و كارخانجات اين ستاد در اين نشست با اشاره به آيات قرآن كريم گفت : شرط رستگاري و سعادت جامعه امر به معروف و نهي از منكر است و بايد با فرهنگ‌سازي در مراكز اداري شاهد گسترش تذكر لساني در ميان عموم كارمندان باشيم.

وي افزود : مهمترين وظيفه شوراهاي امر به معروف در دستگاه اجرايي معرفي اين فريضه در سطوح مختلف اداري است، قرآن كريم نيز به افرادي كه در گسترش امر به معروف تلاش مي‌كنند و خود نيز به آن عمل مي‌كنند وعده رستگاري داده است.

معاون ادارات و كارخانجات ستاد احياء امر به معروف ونهي از منكر با اشاره به فعاليتهاي شوراها، آموزش امر به معروف به مهمترين دستگاه‌هاي اجرايي، شركت فعال در جلسات مرتبط با شوراها و اجراي دستورالعمل‌هاي تبليغي ابلاغ شده از سوي ستاد را از وظايف اين شوراها برشمرد.

حجت‌الاسلام صادق‌زاده با اشاره به اينكه مهمترين پيام قيام امام حسين (ع) امر به معروف و نهي از منكر است ، گفت: در آستانه هفته احياء امر به معروف بايد برنامه ريزي مناسب براي استفاده از ظرفيتهاي آموزشي، تبليغي در اين هفته صورت پذيرد.

مهدي هاشميان معاون فرهنگي ستاد احياء امر به معروف و نهي از منكر نيز در اين نشست رويكرد فرهنگ سازي با محور آموزش و تبليغات، الگوسازي و رفتارسازي با هدف نهايي فراگيركردن تذكر لساني، محورهاي فعاليتهاي فرهنگي است كه در ستاد در حال اجرا  است.

------------------------

آیت الله حسینی قزوینی: حوزه‌های علمیه مناظره و امر به معروف و نهی از منکر را جدی بگیرند. 

۱۳۸۹/۷/۲۶

آیت الله حسینی قزوینی در ادامه با ابراز تأسف از اینکه امر به معروف و نهی از منکر و مناظره در حوزه های علمیه ایران به طور جدی پیگیری نمی شود افزود : امروز در دانشگاه ام القری عربستان دانشجویان در مقطع دکتری ارشد امر به معروف و نهی از منکر فارغ التحصیل می‌شوند و متأسفانه در صورتی که در دانشگاه ها و حوزه‌های علمیه ما حتی دو ساعت در هفته به بحث مناظره و امر به معروف و نهی از منکر به طور جدی پرداخته نمی‌شود.

آیت الله سید محمد حسینی قزوینی در نخستین همایش علمی پژوهشی میراث تفسیری حضرت رضا (ع) امروز در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی با بیان این مطلب گفت : امام رضا(ع)، تنها کسی است که با صراحت در مناظرات با ادیان و مذاهب مختلف مناظره نموده است. ایشان با استناد به آیات قرآن کریم و روایات پاسخ های دندان شکن در طول تاریخ داده است.

آیت الله حسینی قزوینی از اساتید عالی حوزه علمیه قم است که حدود 20 سال درس رجال و درایت را تدریس می‌کند و پاسخگوی شبهات به خصوص وهابیت است. وی در رابطه با کیفیت مناظرات علمی و دفاع از مذهب تشیع گفت و افزود : در فن مناظره دفاع خالی نتیجه بخش نخواهد بود و باید با ایجاد طرح سوال از مباحث خود آنها، به خصوص وهابیت ، پاسخ‌های دندان شکنی داد .

مدیر موسسه ولی عصر در ادامه خطاب به مسؤول دفتر هماهنگی ترویج فعالیت‌های قرآنی کشور حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی و رئیس بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی حجت الاسلام و المسلمین الهی خراسانی،از اعلام آمادگی برای تدوین و تفسیر آنچه که از امام هشتم (ع) و سایر ائمه معصومین (ع) آمده در چهار و پنج جلد خبر داد .

منبع: وب‌سایت جشنواره بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (ع)

----------------------------------

آیت الله مکارم شیرازی: امر به معروف و نهی از منکر ضامن مظاهر اسلام در جامعه است.

 

حضرت آیت الله مکارم شیرازی با انتقاد از این که پس از سی سال هنوز ماده 8 مجلس در این زمینه اجرا نشده است، گفت: امر به معروف و نهی از منکر ضامن مظاهر اسلام در جامعه است و راهکار دارد.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در مشهد، حضرت آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی شب گذشته در جمع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی اظهار داشت: سه دشمن خطرناک شیطان، هوای نفس و مظاهر فریبنده دنیا بر سر راه سعادت انسان کمین کرده است.

وی اظهار داشت: قرآن مجید در آیه ششم سوره فاطر می فرماید شیطان دشمن شما است با دشمنانتان طرح رفاقت و دوستی نریزید و دشمن دشمنتان باشید که در آن دو نکته مهم وجود دارد؛ نخست آن که آیا شیطان به صورت اجباری و بدون اختیار در ما نفوذ می‌کند و یا نفوذش در ما به اجازه خود ما است و ما برگ عبور را به او می دهیم که وارد کشور روح ما شود.

آیت الله مکارم شیرازی با اشاره به آیه دویست سوره نحل ادامه داد: شیطان در قیامت خطاب به گنهکاران می‌گوید من از شما دعوت کردم و شما به من اجازه دادید، بنابراین پاسخ این است که سلطه شیطان فقط به کسانی است که به سراغ او می‌روند، او را دوست دارند و از او دعوت می‌کنند.

این مرجع تقلید تصریح کرد: خداوند عادل است شیطان را به اجبار بر ما مسلط نمی‌کند این انسان است که زمینه آمدن شیطان به وجودش را فراهم می‌کند، نکته دوم این است که شیطان برای افراد با ایمان باعث ترقی و پیشرفت است، اگر انسان با یک فرد قوی روبه رو شود سبب می‌شود قوی تر در برابر او ظاهر شود.

استاد سطح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: هوای نفس دشمن داخلی ما است که اگر آن را آزاد بگذاریم بر ما غالب می‌شود. این هوای نفس در سایه واعظان الهی قابل کنترل است، عبادت ما را از فحشا و منکر نجات می‌دهد و نمی‌گذارد که هوای نفس بر ما غالب شود. آن نمازی که با حضور قلب و سر وقت خوانده شود این نماز اراده ما را در مقابل هوای نفس تقویت می‌کند.

وی گفت: دشمن سوم انسان، مظاهر فریبنده دنیا است اما اگر ما آدم‌ها بیدار باشیم و به سراغ اهل قبور برویم و کمی فکر کنیم می‌بینیم آن ها همه مظاهر دنیا را گذاشتند و رفتند و اگر نگاه عبرت بین داشته باشیم می‌توانیم آن را کنترل کنیم.

آیت الله مکارم شیرازی با بیان این که خداوند ما را در مقابل این دشمنان تنها نگذاشته و 126 هزار پیغمبر فرستاد و این همه واعظان خاموش و سخنگو قرار داده است، از جمله واعظان، عبادات ما هستند یکی همین روزه ماه مبارک رمضان است.

وی با بیان این که ماه رمضان ماه میهمانی خدا است، اظهار داشت:‌ قلبتان را صاف کنید و بیایید دل و جانتان را از زنگار گناه بشویید، نیت‌های خود را پاک و خالص کنید، بعضی‌ها شکایت می‌کنند خیلی دعا می‌کنیم؛ اما مستجاب نمی‌شود، امیر مؤمنان(ع) در بستر شهادت فرمود اگر امر به معروف و نهی از منکر را ترک کنید دعای شما مستجاب نخواهد شد؛ حتی دعای نیکان شما هم مستجاب نخواهد شد.

این مرجع تقلید با انتقاد از این که پس از سی سال هنوز اصل هشتم قانون اساسی در این زمینه اجرا نشده است، گفت: امر به معروف و نهی از منکر راهکار دارد نیاز به خشونت نیست، آموزش و پرورش بگوید خانم‌های معلمی که رعایت حجاب شرعی نکنند در آینده از مزایایی بهره‌مند نمی‌شوند و در کتاب‌های درسی دانش‌آموزان را نسبت به آن آشنا کنند. دولت و بازاریان به خانم‌های با حجاب اولویت بدهند. این دارای خشونت است؟

وی با اشاره به روایتی از امام باقر(ع) که می فرمایند امر به معروف و نهی از منکر فقط اثر فرهنگی ندارد و تمام واجبات به سبب آن انجام می‌شود، امنیت برقرار و کسب‌ها حلال می‌شود ابراز داشت: امر به معروف و نهی از منکر ضامن اقتصاد سالم و نظم و امنیت در جامعه و به طور کلی ضامن مظاهر اسلام است.

-------------------------

فوريت طرح امر به معروف و نهي از منكر تصويب شد

2/3/1389

جام جم آنلاين: نمايندگان مجلس شوراي اسلامي با فوريت بررسي شدن طرح امر به معروف و نهي از منكر موافقت كردند.

به گزارش فارس، يك فوريت اين طرح با 172 راي موافق، 12 راي مخالف و 26 راي ممتنع به تصويب مجلس رسيد.

اين طرح مشتمل بر 3 فصل كليات، تعاريف و كليات، حوزه‌هاي امر به معروف و تشكيلات و 28 ماده است.

در صورت تصويب نهايي اين طرح، امر به معروف و نهي از منكر در اين قانون ناظر به اعمالي است كه در جامعه علني بوده و يا بروز احتمالي داشته باشد و يا بدون ضرورت تجسس ثابت شود كه مضر به منافع عمومي و امنيت ملي است.

همچنين در صورت تصويب نهايي اين طرح امر به معروف و نهي از منكر در مرحله تذكر لساني، كتبي و ارائه شكايت و گزارش به مراجع ذي‌ربط وظيفه همگاني است و در مرحله يدي به حكومت اختصاص دارد.

طراحان اين طرح كه به امضاي 103 نفر از نمايندگان رسيده است اعلام كردند از آنجا كه جهت كمال و تعالي انسان‌ها در رشد و بالندگي و افزايش كارآمدي نظام ضرورت انجام فرضيه الهي امر به معروف و نهي از منكر غير قابل انكار بوده و از طرفي اصل مترقي 8 قانون اساسي در اين زمينه، فرايض، حدود و كيفيت آنرا منوط به تصويب قانون كرده است طرح مذكور تقديم مجلس مي‌شود.

---------------------------------

آیت‌الله مکارم شیرازى در آغاز درس خارج فقه :  وزارت امر به معروف و نهى از منکر تشکیل شود

16/2/1389

 

آیت‌الله مکارم شیرازى در آغاز درس خارج فقه خود که در مسجد اعظم قم برگزار شد در سخنانى با اشاره به اهمیت مسائل اخلاقى در دین مبین اسلام از رواج برخى مفاسد اخلاقى در جامعه انتقاد و ابراز نگرانى کرده و فرمودند: مسائل اخلاقى در این ایام واقعاً مورد تهاجم شدید دشمنان واقع شده است، دشمنان از طریق سایت، ماهواره و ابزارهاى تبلیغاتى مرتب در حال سم پاشى اخلاقى هستند و متأسفانه ما هم توجه چندانى به این قضیه نداریم.

ایشان تأکید کردند: من رسماً مى گویم مسائل اخلاقى دارد به صورتى در می‌آید که واقعاً نگران کننده است.

آیت‌الله مکارم شیرازى، علت عمده رواج مفاسد اخلاقى را علاوه بر فعالیت شدید دشمنان، متولى نداشتن این امور دانسته و تأکید کردند: مسائل اخلاقى در حال حاضر متأسفانه متولى ندارد، دستگاه قضائى مى‌گوید اگر جرمى واقع شد ما جلوگیرى مى‌کنیم، نیروى انتظامى هم گاهى وقت خود را صرف این کارها مى‌کند ولى وظیفه اصلى‌شان این نیست.

ایشان اضافه کردند: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى نیز ظاهراً کارش عبارت است از نشریات، کتاب، سینما، فیلم، رسانه‌ها، روزنامه و نمایشگاه کتاب و برنامه آنها مبارزه با این گونه مفاسد نیست، سازمان تبلیغات هم نه قدرت چندانى دارد و نه بودجه‌اى که بتواند متولى این کار بزرگ باشد.

معظم‌له با تأکید بر این که مسائل اخلاقى باید در نظام ما متولى داشته باشد خواستار تشکیل وزارت امر به معروف و نهى از منکر براى مقابله با مفاسد و ناهنجارى هاى اخلاقى شده و تأکید کردند: مگر در قانون اساسى ساز و کار این موضوعات پیش‌بینى نشده است، چرا وزارت امر به معروف و نهى از منکر تشکیل نمى‌شود تا برنامه‌هاى اخلاقى متولى پیدا کرده و سر و سامان یابد.

آیت‌الله مکارم شیرازى خاطرنشان کردند: اگر اسم این تشکیلات را وزارت امر به معروف و نهى از منکر گذاشتیم که خیلى بهتر است وگرنه باید سازمانى که زیر نظر هر سه قوه اداره شود تشکیل و براى آن بودجه و برنامه ریزى لازم در نظر گرفته شود.

ایشان با تأکید بر این که نمایندگان محترم مجلس شوراى اسلامى، رسانه‌ها، حوزه‌هاى علمیه، مراجع عزیز و ائمه جمعه باید پیگیر این مسأله باشند ابراز داشتند: متأسفانه مسائل اخلاقى به سرعت سر از مسائل سیاسى و اجتماعى در مى‌آورد زیرا وقتى اخلاق خراب شد رشوه‌خوارى زیاد مى‌شود و همچنین قاچاق مواد مخدر، انحرافات جنسى، تجاوز به حقوق یکدیگر، فزونى طلاق و دیگر مفاسد اخلاقى در جامعه گسترش یافته و خانواده‌ها متلاشى مى‌شوند.

ایشان یادآور شدند: من وظیفه خود دانستم این مطالب را بگویم و دنبال هم بکنم دیگران هم به هر اندازه احساس مسئولیت مى‌کنند باید این موضوع را دنبال کنند و ان شاء الله به نتیجه خواهد رسید.

 

 

 

 

هدایت‌ در آیینه‌ی حکایت‌

 

راز شقرانی

به دستور منصور، صندوق بيت المال را باز كرده بودند و به هر كس از آن چيزي مي‌دادند. «شقراني» يكي از كساني بود كه براي دريافت سهمي از بيت المال آمده بود. ولي چون كسي او را نمي‌شناخت وسيله‌اي پيدا نمي‌كرد تا سهمي براي خود بگيرد. شقراني را - به اعتبار اينكه يكي از اجدادش بَرده بوده و رسول خدا او را آزاد كرده بود و قهراً شقراني هم آزادي را از او به ارث مي برد - «مولي رسول الله» مي‌گفتند؛ يعني آزاد شده‌ی رسول خدا. و اين به نوبه خود افتخار و انتسابي براي شقراني محسوب مي‌شد و از اين نظر، خود را وابسته به خاندان رسالت مي‌دانست.

در اين بين كه چشم‌هاي شقراني، نگران آشنا و وسيله‌اي بود تا سهمي براي خودش از بيت المال بگيرد، امام صادق - عليه السلام - را ديد. رفت جلو و حاجت خويش را گفت. امام رفت و طولي نكشيد كه سهمي براي شقراني گرفته و با خود آورد. همين كه آن را به دست شقراني داد با لحني ملاطفت‌آميز اين جمله را به وي گفت: «كار خوب از هر كسي خوب است، ولي از تو به واسطه انتسابي كه با ما داري و تو را وابسته به خاندان رسالت مي‌دانند، خوب‌تر و زيباتر است. و كار بد از هر كسي بد است ولي از تو به خاطر همين انتساب زشت‌تر و قبيح‌تر است».

امام صادق - عليه السلام - اين جمله را فرمود و گذشت. شقراني با شنيدن اين جمله دانست كه امام از سرّ او يعني شراب‌خواري‌اش آگاه است و از اين كه امام با اين كه مي‌دانست او شراب‌خوار است، به او محبت كرد و در ضمن محبّت، او را متوجّه عيبش نمود. شقرانی خيلي پيش وجدان خويش شرمسار گشت.(1)

* * *

اسبابت را داخل کوچه بگذار!

مرحوم آیت‌الله شاه‌آبادي استاد عرفان امام خميني بودند و حضرت امام - رحمه الله - از آن بزرگوار به «شيخ بزرگوار ما» ياد مي‌كردند و اين تعبير، نشانِ عظمت آن عارف بزرگ نزد حضرت امام خميني بود. از ويژگي‌هاي مرحوم شاه آبادي آن بوده كه عرفان آن بزرگوار، مانع حضور وي در صحنه‌هاي اجتماع نبوده است. تلاش‌هاي آن مرحوم با عنوان امر به معروف و نهي از منكر، گوياي اين نكته است. آورده‌اند كه در نزديكي منزل مرحوم شاه‌آبادي، دكتري منزل داشت كه تحت تأثير فرهنگ غربي براي دخترش يك معلم موسيقي استخدام كرده بود و طبعاً نواختن وقت و بي‌وقت آلات موسيقي موجب سلب آرامش همسايه‌ها مي‌شد. مرحوم شاه‌آبادي براي دكتر پيغام فرستاد كه دست از اين كار بردارد و موجبات آزار همسايه‌ها را فراهم نكند، اما جواب دكتر آن بود كه من دست از اين كار برنخواهم داشت و تو نيز هر آن چه مي‌خواهي انجام بده!

ابتكار مرحوم شاه‌آبادي آن بود كه به مردم گفت: «از اين پس هر كس از كنار مطب اين دكتر عبور مي كند، وارد مطب شود و با زبان نرم و ملايم دكتر را از اين كار باز بدارد.» مردم نيز طرح مرحوم شاه‌آبادي را اجرا كردند. ديري نگذشت كه دكتر خود را با مخالفت افكار عمومي مواجه و به قول معروف هوا را ابري ديد . براي مرحوم شاه‌آبادي پيغام فرستاد كه: «شما با پشتوانه‌ي مردمي كار خود را انجام دادي. اگر به مراجع قضايي مراجعه مي‌كردي، به راحتي جوابشان را مي‌دادم، امّا اين شيوه را پيش‌بيني نكرده بودم.»  به اين طريق مرحوم شاه‌آبادي توانست جمعي را از آزار و اذيّت برهاند و در حقيقت با يك منكر به صورت عملي مبارزه كند.  به نظر مي‌رسد كه مرحوم شاه‌آبادي اين شيوه  نهي از منكر را از رسول مكرم اسلام - صلّي الله عليه و آله - اقتباس و پيروي كرده باشد. مردي خدمت رسول خدا - صلّي الله عليه و آله - آمد و از اين كه همسايه‌اش او را آزار مي‌رساند، زبان به گلايه گشود. رسول خدا - صلّي الله عليه و آله - كه كانون علم و بردباري بود، او را به صبر دعوت كرد. مرد آرام شد و رفت. چند روز بعد برگشت و از آزار و اذيّت همسايه زبان به شكايت باز كرد. مجدداً رسول - صلّي الله عليه و آله - او را به شكيبايي فرا خواند. دوباره پس از چند روز، آن مرد بازگشت و از همسايه‌اش شكوه نمود. اين بار پيامبر- صلّي الله عليه و آله -  به او فرمود: «اسباب خود را جمع كن و داخل كوچه قرار بده.  مردم كه از كوچه عبور مي كنند، از تو علّت اين اقدام را سؤال مي‌كنند و تو نيز علّت اين كار خود را به  آن‌ها بگو .» مرد همين ابتكار را به كار برد. رهگذران بودند و سؤال و جواب اين مرد، و بالاخره مراتب به گوش همسايه‌ی  مردم آزار رسيد و آبروي خود را در خطر از دست رفتن ديد.  خدمت همسايه رسيد و با الحاح و التماس از او خواست، اسباب خود را به منزل ببرد و بيش از اين به مردم چيزي نگويد و قول داد كه از این به بعد، همسايه  خود را آزار نرساند. مرد كه مقصود را حاصل ديد، اسباب خود را به منزل برگرداند و از آن پس همسايه اش او را آزار نرساند.(2)

***

چشم آقا!

يكي از محترمين تهران به زيارت مؤسّس حوزه علميه قم حضرت آيت الله حائري رفته بود. پير مرد صورتش را تراشيده بود. وقتي خدمت آقا رسيد، آقا پس از آن كه صورتش را بوسيد فرمود: اگر به من علاقه داريد از اين به بعد جاي بوسه  مرا نتراشيد! آن مرد گفت: چشم آقا!(3)

***

نماز و صبحانه و ناهار و شام

با قايق گشت مي‌زديم. چند روزي بود عراقي‌ها راه به راه کمين مي‌زدند به‌مان. سر يک آب راه، قايق حسين پيچيد رو به رويمان. ايستاديم و حال و احوال پرسيد: «چه خبر؟» گفتم: «آره حسين آقا. چند روز بود قايق خراب شده بود، خيلي وضعيت ناجوري بود. حالا که درست شده، مجبوريم صبح تا عصر گشت بزنيم.  مراقب بچه‌ها باشيم، عصر که مي‌شه، مي‌پريم پايين، صبحونه و ناهار و شام رو يک جا مي‌خوريم.» پرسيد: «پس کي نماز مي‌خوني؟» گفتم: « همون عصري.» گفت: «بي خود!». بعد هم وادارمان کرد پياده شويم. همان جا لب آب ايستاديم، نماز خوانديم.(4)

----------------------

مأخذ:

    1. 1.پیشوای ششم امام صادق(ع)، صص64-62، نشر در راه حق
    2. 2.مجله دیدار، ش 43،4دی82، ص18با اندکی تلخیص
    3. 3.خاطرات حجت الاسلام قرائتی، ج1، صص137-136
    4. 4.کتاب حاج حسین خرازی

 

 

 

 

 

نیکوکاری، اساس امر به معروف و نهی از منکر

بررسی ابعاد مختلف امر به معروف و نهی از منکر در محضر استاد علامه شهید مرتضی مطهری(ره)

قسمت اول

---------------------------------------------

مقدمه: یکی از اندیشمندان اسلامی که با اسلوبی استوار و متین، بحث امر به معروف و نهی از منکر را در آثار خود طرح کرده، استاد شهید مرتضی مطهری است. ایشان در این سخنرانی - که در تاريخ دوم دى‌ماه 1339هجری شمسی در انجمن ماهانه دینی ایراد گردیده است - از جوانب مختلف به این بحث پرداخته است که ما در این شماره، اولین قسمت آن را تقدیم حضور شما خواننده گرامی می‌کنیم.

---------------------------------------------

بسم اللَّه الرحمن الرحيم

«وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ امَّةٌ يَدْعونَ الَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرونَ بِالْمَعْروفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحونَ»(1)

امر به معروف و نهى از منكر يكى از اصول عملى اسلام است و چون اصلى است كه در خود قرآن مجيد با صراحت و تأكيد آمده و بعد در اخبار نبوى و آثار ائمه طاهرين درباره آن بسيار سخن گفته شده و بعد هم بزرگان و علماى دين در همه قرن‌ها، دوره به دوره و طبقه به طبقه، درباره اين اصل و اهميت آن سخن‌ها گفته و مطالبى نوشته‏اند، در ميان علماى اسلامى زياد مورد بحث قرار گرفته و بيش از هرجا در كتب فقهيه مورد بحث و گفتگو و تحقيق قرار گرفته است.

مسائلى كه فقها طرح مى‏كنند

معمولًا فقها- و هم چنين غير فقها كه احياناً وارد اين مطلب شده‏اند- بحث خود را در چند قسمت قرار مى‏دهند. من نمى‏خواهم وارد آن قسمت ها بشوم. به‏ طور اشاره و فهرست آن‌ها را ذكر مى‏كنم:

يكى بيان آيات زيادى كه در قرآن مجيد در اين باب است و اخبار بسيارى كه از رسول اكرم - صلى الله عليه و آله - و يا ائمه طاهرين - عليهم السلام - در اين باب رسيده كه به قول شهيد ثانى كمر را مى‏شكند.

ديگر بحثى است در معناى معروف و منكر و تعريف آن‌ها؛ و احياناً به مناسبت معناى معروف و منكر، بعضى از فقها وارد بحث معروف كلامى «حسن و قبح عقلى» شده‏اند.

ديگر اين كه آيا امر به معروف و نهى از منكر واجب عينى است يا واجب كفائى؟

ديگر اين كه شرايط وجوب امر به معروف و نهى از منكر چيست؟ چون هر تكليفى و امر و نهيى شرايطى دارد. علاوه بر شرايط عامه مشهور از عقل و بلوغ و قدرت و حتى علم- به يك اعتبار- كه هر تكليفى مشروط به اين امور است، هر تكليف به خصوصى ممكن است شرايط مخصوص به خود داشته باشد. آيا امر به معروف و نهى از منكر نيز به سهم خود شرايط مخصوصى دارند يا نه؟

معمولًا فقها چهار شرط ذكر مى‏كنند: يكى علم و معرفت، ديگر احتمال اثر و نتيجه، سوم نبودن ضرر و به تعبير بعضى از فقها مترتب نشدن مفسده، چهارم ادامه و اصرار متخلف، يعنى آن كس كه معروف را ترك كرده و يا مرتكب منكر شده، خودش منصرف و نادم و پشيمان نشده باشد.

مسأله ديگرى كه باز بحث مى‏كنند مراتب و درجات امر به معروف و نهى از منكر است كه در اخبار و احاديث به‏طور كلى وارد شده كه سه درجه و سه مقام دارد:

مرتبه قلب، مرتبه زبان، مرتبه دست. فقها هم اين سه مرتبه را تشريح كرده و تفصيل داده‏اند و گفته‏اند در درجه اول مسلمان بايد در قلب خود نسبت به   خلاف كاری‌ها و ترك واجبات الهى و ارتكاب منهيّات دينى تنفرى احساس نمايد، و كمترين مظهرى كه اين تنفر قلبى مى‏تواند داشته باشد، يك عمل منفى است، يعنى اعراض و ترك معاشرت، و هم چنين است اظهار تأسف و تكدر با قيافه. در مرتبه زبان هم بايد اول از طريق پند و نصيحت و نرمى وارد شد و اگر فايده نكرد سخنان درشت و با خشونت به كار برده شود. براى مرتبه يد و عمل هم مراتبى ذكر كرده‏اند و غالباً متوجه اين قضيه شده‏اند كه گاهى احتياج مى‏افتد به اين كه اعمال زور و عنف بشود و بسا مى‏شود صدمه‏اى بر طرف وارد شود و جراحتى بردارد، و يا آن كه احياناً ممكن است منجر به قتل كسى بشود. به اين جا كه مى‏رسد، فقها به اصطلاح توقف‏ مى‏كنند و مى‏گويند اين ديگر وظيفه عامه مردم نيست. عامه حق ندارند از پيش خود دست به اين گونه كارها بزنند. اين مرتبه امر به معروف و نهى از منكر وظيفه حاكم شرعى و يا كسى است كه از طرف حاكم شرعى اجازه و دستور اين كار را داشته باشد. اگر به عامه مردم اجازه اين كارها داده شود، مستلزم هرج و مرج در اجتماع مى‏شود.

توصيه و تأكيد اسلام‏

قرآن كريم مى‏فرمايد:

«وَالْمُؤْمِنونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ اوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرونَ بِالْمَعْروفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقيمونَ الصَّلوةَ وَ يُؤْتونَ الزَّكوةَ وَ يُطيعونَ اللَّهَ وَ رَسولَهُ اولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ انَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ»(2)

.

مردان مؤمن و زنان مؤمنه دوستان يكديگرند و بين آن‌ها رابطه و صله مودّت و عواطف محبت‌آميز حكم فرماست، امر به معروف و نهى از منكر مى‏كنند، نماز را به پا مى‏دارند، زكات را ادا مى‏نمايند، خدا و پيغمبر را اطاعت مى‏كنند. اين ها هستند كه البته رحمت الهى شامل حالشان مى‏شود. خداوند غالب و حكيم است.

امام باقر - عليه السلام - درباره امر به معروف و نهى از منكر مى‏فرمايد:

بِها تُقامُ الْفَرائِضُ وَ تَأْمَنُ الْمَذاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكاسِبُ وَ تُرَدُّ الْمَظالِمُ وَ تُعْمَرُ الْارْضُ وَ يُنْتَصَفُ مِنَ الْاعْداءِ وَ يَسْتَقيمُ الْامْرُ (3)

«به وسيله اين اصل ساير دستورها زنده مى‏شود، راه ها امن مى‏گردد، كسب‌ها حلال مى‏شود، مظالم به صاحبان اصلى برگردانده مى‏شود، زمين آباد مى‏گردد، از دشمنان انتقام گرفته مى‏شود، كارها رو به راه مى‏شود.»

وقتى انسان از طرفى به اين دستورها و راهنمايي‌ها رجوع مى‏كند و از طرفى هم مى‏بيند در يك دوره‏هايى كم و بيش مسلمين عمل كرده و استفاده كرده‏اند، و از طرف ديگر وضع حاضر خودمان را مى‏بيند، بى نهايت دچار تأسف مى‏شود.

من نمى‏گويم كه آن چه در گذشته به نام دايره حسبه بوده يك چيز بى‏عيب و نقصى بوده و منظور شارع اسلام را كاملًا تأمين مى‏كرده؛ من گذشته را با امروز مقايسه مى‏كنم و مى‏بينم كه چقدر ما عقب رفته‏ايم.

امروز گذشته از اين كه چنين قدرتى به هيچ شكلى براى امر به معروف و نهى از منكر وجود ندارد، اساساً آن چه بيشتر جاى تأسف است اين است كه اين فكرها به كلى از دِماغ مسلمين خارج شده، آن چيزهايى را كه آن روز جزء وظيفه حسبه مى‏دانسته‏اند و به نام حسبه و امر به معروف و نهى از منكر امور اجتماعى خود را اصلاح مى‏كردند، اساساً جزء امور دينى شمرده نمى‏شود و اگر احياناً كسى به فكر امر به معروف ونهى از منكر بيفتد فكر نمى‏كند كه آن اصلاحات هم جزء اين وظيفه و تكليف است، يعنى معروف و منكر آن معناى وسيع خود را از دست داده و محدود شده‏اند به يك سلسله مسائل عبادى كه بدبختانه آن هم عملى نمى‏شود.

اگر در منطق اسلام امر به معروف و نهى از منكر آن اندازه توسعه نمى‏داشت به ما نمى‏گفتند كه: بِها تُقامُ الْفَرائِضُ وَ تَأْمَنُ الْمَذاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكاسِبُ وَ تُرَدُّ الْمَظالِمُ وَ تُعْمَرُ الْارْضُ وَ يُنْتَصَفُ مِنَ الْاعْداءِ وَ يَسْتَقيمُ الْامْرُ؛ زيرا اين فكر كوچك و محدود كه فعلًا در مغز ماها به نام امر به معروف و نهى از منكر وجود دارد، هر اندازه هم كه لباس عمل بپوشد، ممكن نيست اين همه آثار نيك به بار آورد.

علت بى‏تفاوتى مردم در اصلاح‏ امور

و چون فكر امر به معروف و نهى از منكر در نظر مردم محدود شده و مردم از جنبه امر به معروف و نهى از منكر توجهى به اصلاحات امور زندگى اجتماعى خود ندارند، نتيجه اين شده كه اگر احياناً شهردارى مثلًا يك قدم اصلاحى در مورد ارزاق و خواربار بخواهد بردارد و يا يك قدم در مورد نظافت شهر بخواهد بردارد، بخواهند جلوى گرانفروشى را بگيرند و يا اين كه بخواهند مقررات خوبى براى عبور و مرور اتومبيل‌ها معين كنند، مردم احساس نمى‏كنند كه پاى يك امر مذهبى در ميان است؛ زيرا حس نمى‏كنند كه اين هم از جنبه دينى يك وظيفه است؛ و حال آن كه به قول صاحب جواهر: به هر وسيله و هر طريق هست، بايد كارى كرد كه معروف تقويت و منكر ريشه‌كن شود. علت اين كه مردم فعلًا در اين كارها كوتاهى مى‏كنند، اين است كه اين امور را از دايره معروف و منكر خارج كرده‏اند.

وضع امر به معروف در دوره‏هاى اخير

بايد عرض كنم همان‏طور كه وقتى انسان به سفارش‌ها و توصيه‏هاى پيشوايان دينى مراجعه مى‏كند و يا به تاريخ دور اين اصل مراجعه مى‏كند، متأثر و متأسف مى‏شود كه چرا اين اصل امروز عملى نيست، وقتى هم كه درباره منظره‏هاى هولناك و وحشيانه‏اى كه در اين اواخر به نام امر به معروف و  نهى از منكر پيدا مى‏شده، فكر مى‏كند، خدا را شكر مى‏كند كه چه خوب شد كه اين امر به معروف‏ها و نهى از منكرها از بين رفت واى كاش اگر بقايايى هم دارد، از بين برود. مظاهرى در اين اواخر به نام امر به معروف و نهى از منكر در زندگى اجتماعى ما پيدا شده كه بايد گفت اگر معناى امر به معروف و نهى از منكر اين است خوب است متروك بماند.

اصل فراموش شده‏

آقاى آيتى از اصل امر به معروف به نام اصل فراموش شده ياد كردند. راست است، اصل فراموش شده هم هست، اما بايد ديد چرا فراموش شده؟ من معتقدم كه در اين مورد هم مثل همه موارد ما بايد قبل از توجه به علل خارجى قضيه، سخن معروف منسوب به اميرالمؤمنين - عليه السلام - را فراموش نكنيم كه فرمود: دَواؤُكَ فيكَ وَ داؤُكَ مِنْكَ؛ دواى درد تو در خود تو است و منشأ درد هم در خود تو است. اين خود ما بوديم كه اين اصل را به صورتى درآورديم كه مردم را بیزار كرديم و اين اصل را فراموشانديم.

امر به معروف و نهى از منكر در اسلام از نظر اجرايى شرايطى دارد. اولين شرطش حسن نيت و اخلاص است. ما فقط در مورد منكراتى كه علنى است و به آن ها تجاهر مى‏شود، حق تعرض داريم. ديگر حق تجسس و مداخله در امورى كه مربوط به زندگى خصوصى مردم است، نداريم. ولى در گذشته نزديك يك عده مردم ماجراجو و شرور بالطبع كه مى‏خواستند، ماجراجويى كنند و حساب خرده‏هاى خود را با ديگران صاف كنند، اين اصل مقدس را دستاويز قرار مى‏دادند.

مى‏گويند: در زمان رياست مرحوم آقا نجفى اصفهانى، يك روز عده‏اى در حالى كه نفس مى‏زدند و يك دايره شكسته و يك دمبك شكسته در دست داشتند، آمدند به منزل مرحوم آقا نجفى. ايشان پرسيدند چه خبر است؟ از كجا مى‏آييد؟ اين ها چيست در دست شما؟

گفتند: در مدرسه بوديم كه به ما اطلاع دادند در چندين خانه آن طرف مدرسه مجلس‏ عروسى است و در آن جا دايره و دمبك مى‏زنند. از پشت بام مدرسه از روى بام هاى خانه‏ها از اين پشت بام به آن پشت بام رفتيم تا به آن خانه رسيديم. داخل آن خانه شديم و مردم را زديم و دايره و دمبك آن ها را شكستيم. يكى از آن ها جلو آمد و گفت: «من خودم رفتم جلو سيلى محكمى به گوش عروس زدم.» مرحوم آقا نجفى گفت: «حقيقتاً نهى از منكر هم همين است كه شما كرديد! چندين منكر به نام نهى از منكر مرتكب شديد: اولًا مجلس عروسى بوده. ثانياً شما حق تجسس نداشته‏ايد. ثالثاً شما چه حق داشته‏ايد از پشت بام‌هاى مردم برويد. رابعاً كى به شما اجازه داده كه برويد و زد و خورد كنيد؟»

نظاير اين داستان در گذشته زياد بوده است؛ خوشبختانه حالا نيست، ولى حالا هم بايد بدانيم بسيارى از نهى از منكرها روى قانون امر به معروف و نهى از منكر نيست، بلكه خود آن‌ها منكراتى است كه بايد جلوى آن ها گرفته شود.

اصل «پند يا بند»

قسمت ديگرى كه خواستم در حاشيه گفته باشم اين است كه در ميان ما، در اجراى امر به معروف و نهى از منكر، آن چيزى كه بيشتر مورد توجه بوده دو وسيله بوده. الان هم مى‏بينيم مردم در اجراى اين اصل توجهشان فقط به همين دو چيز است. آن دو چيز يكى گفتن است و ديگرى اعمال زور؛ يعنى اول بگوييم بعد هم اگر از گفتن نتيجه نگرفتيم، اعمال زور بكنيم. و به تعبير ديگر- كه تعبير سعدى است- ما به «پند» معتقد هستيم و «بند»؛ اول پند مى‏دهيم و اگر اثر نكند و قدرت داشته باشيم، به زدن و بستن متوسل مى‏شويم. اين دو تا را خوب شناخته‏ايم و به اين دوتا آشنايى داريم.

البته شك نيست كه گفتن و پند دادن وسيله‏اى است از وسائل. اعمال زور هم به سهم خود در مواردى وسيله ديگرى است از وسائل. ولى آيا وسيله امر به معروف و نهى از منكر منحصر است به همين دو؟ وسيله ديگر و راه ديگرى نيست؟

---------------------------

پی‌نوشت:

    1. 1.
    2. 2.توبه،71
    3. 3.فروع کافی،ج5،ص56

 

 

 

نهی از منکر در مترو شیکاگو!

بررسی کتاب «امر به معروف و نهى از منكر در انديشه اسلامى» نوشته‌ی مایکل کوک

ترجمه:                  احمد نمایی

نام لاتین کتابCommanding Right andForbidding Worng in Islamic Thought, 2002     :

ناشر:                    بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1386

تعداد صفحات:       1109 صفحه

حائز رتبه نخست در گروه دين و دانش در پنجمين جشنواره فردوسي مشهد، 1384

 شايسته تشويق در بيست و چهارمين دوره كتاب سال جمهوري اسلامي ايران، تهران 1385

 برگزيده سومين دوره انتخاب كتاب سال استان خراسان رضوي، مشهد مقدس 1385

 برگزيده دومين جشنواره دين، 1386

تقدير شده از سوي ستاد امر به معروف و نهي از منكر خراسان رضوي، 1387

 

وظيفه ما نسبت به بازداشتن ديگران از كار زشت يا منكر چيست؟ بسيارى از فرهنگها جوابى براى اين پرسش ندارند و يا پاسخى ساده براى آن دارند. شگفت انگيزترين فرهنگها اسلام است كه در آن «امر به معروف و نهى از منكر» وظيفه‏اى دينى است و ريشه در قرآن و حديث و سنّت صالحان دارد.

مايكل كوك، استاد تحقيقات خاور نزديكِ دانشگاه پرينستون آمريكا و اسلام‏شناس متفكر در يكى از روزهاى ماه سپتامبر 1988 در روزنامه‏اى مى‏خواند كه در ايستگاه قطار شهرىِ شيكاگو، در حضور جمعى از مردم زنى مورد تجاوز جنسى قرار مى‏گيرد. زن از حاضران در صحنه كمك مى‏خواهد، ولى فريادهاى او بى‏پاسخ مى‏ماند. متجاوز به سادگى از صحنه مى‏گريزد. پس از رسيدن قطار، همه با بى‏تفاوتى بر آن سوار مى‏شوند و به راه خود مى‏روند. از ميان ناظران در صحنه، تنها يك نفر براى دستگيرى متجاوزِ فرارى، با پليس همكارى مى‏كند.

نويسنده كتاب پس از خواندن اين خبر با خود مى‏انديشد: «ما به نوعى وظيفه داريم ديگران را از ارتكاب كارهاى ناپسند نسبت به همنوعان خود باز داريم»، اما به اين نتيجه مى‏رسد كه در زندگى دنياى غرب، نامى براى اين وظيفه وجود ندارد و اين فرهنگ به تدوين كلّى مواردى كه بايد آن را به كار برد و شرايطى كه مى‏توان اين وظيفه را ترك كرد نپرداخته است. نويسنده كه محقّقى انديشمند است، اعتراف مى‏كند كه خود چيزى در اين مورد نمى‏دانسته، تا اينكه در جريان پژوهشهاى اسلامىِ خود، از آن آگاه شده و دريافته است كه اسلام، نام و تعاليمى ويژه براى چنين وظيفه‏اى دارد كه اسم آن «امر به معروف و نهى از منكر» است.

او با مراجعه به حدود دو هزار عنوان كتاب و نسخه خطى، كه بيشتر آنها به زبانهاى عربى، فارسى و تركى است و خوشه‏چينى از خرمن فيض انديشمندان و صاحب‏نظران مسلمان و غيرمسلمان و با صرف نزديك به چهارده سال وقت به بررسى اين وظيفه در دورانهاى مختلف و مذاهب و فرقه‏هاى متفاوت و سرزمينهاى گوناگون اسلامى مى‏پردازد و بخش بسيار مختصرى را به آراى انديشمندان غيرمسلمان؛ مانند ابن ميمون و ابن عبرى اختصاص مى‏دهد.

بخش اول كتاب با «داستان زرگرى در مرو، به نام ابواسحاق ابراهيم بن ميمون» آغاز مى‏شود كه در سال 131 هجرى به حضور ابومسلم رسيد و او را از ستم به مردم نهى كرد. زرگر پيشتر با ابوحنيفه مشورت كرده بود و او حديثى نقل كرد كه پيامبر فرموده است: «أفضل شهداء اُمّتي رجلٌ قام إلى إمام جائر فأمره بالمعروف و نهاهُ عَنِ المنكر فَقتلهُ عَلى ذلك، فذلك هُو الشهيد منزلته في الجنة بين حمزة و جعفر» و در عين حال انجام اين كار را مصلحت ندانست. اما زرگر وظيفه را برتر از مصلحت شمرد و كفن پوشيد و حنوط كرد و به نزد حاكمِ مرو رفت و در اين راه به شهادت رسيد.

در فصل بعد، به شرح آياتى از قرآن كريم به خصوص آيات: 21، 104، 110، 114 آل عمران؛ 163 ـ 166 اعراف؛ 66 انفال؛ 67، 71، 112 توبه؛ 88 هود؛ 90 نحل؛ 39ـ41 حج؛ 21 نور؛ 45 عنكبوت؛ 17 لقمان؛ 9، 12 حجرات و آيات ديگرى در اين زمینه مى‏پردازد و معانى و قرائتهاى مختلف، در صورت وجود اختلاف در قرائت و نظر هر يك از مفسران اسلامى؛ از فرقه‏ها و مذهبهاى متفاوت از صدر اسلام تا به امروز، همراه با تحليلى از اختلاف نظريه‏ها و همچنين آراى اسلام‏شناسان غربى در اين مورد را بيان مى‏كند.

بخش حديث، با داستانى از زمان حكومت مروان بن حكم در مدينه آغاز مى‏شود كه در روز عيدى در مدينه براى مردم نماز عيد مى‏خواند و مرتكب دو اشتباه شد. مردى به پا خاست و مروان را براى خطايى كه كرده بود سرزنش كرد. ابوسعيد خدرى كه قصه اين مرد را شنيد، با نقل حديثى از پيامبر گرامى - صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم - كه فرموده است: «مَنْ رأى منكرا فلينكره بيده، فان لم يستطع فبلسانه، فإن لم يستطع فبقلبه و ذلك اضعف الإيمان» كار مرد را تأييد كرد.

نويسنده اين روايت را حديث «سه مرحله‏اى» مى‏نامد و اسناد آن را در آثار مختلف شيعه و سنى و اهميت آن را از نظر فرق و مذاهب متفاوت بررسى مى‏كند. احاديث ديگرى از منابع شيعى و سنى در اهميت اين وظيفه و نكوهش كسانى كه اين فريضه را ترك كنند و عواقب نامطلوبى را كه براى آنان پيش‏بينى شده بيان مى‏كنند و از اين نكته غفلت ندارند كه احاديث اندكى نيز نقل شده كه اين وظيفه را كم‌اهميت جلوه مى‏دهد و آن را مربوط به آخرالزمان مى‏داند. از اين‏رو، ابو داوود در سنن خود امر به معروف را در «كتاب ملاحم»، ترمذى در صحيح و ابن ماجه در سنن و تعداد ديگرى از علماى اهل سنت آن را در «كتاب فتن» مى‏آورند. نسائى اين حديث را در «كتاب ايمان» نقل مى‏كند. برخلاف شيعيان كه امر به معروف و نهى از منكر را هميشه همراه با بحث جهاد مى‏آورند.

در بخش سنّت صالحان، از ميان كتابهاى تفسير، حديث، رجال و تاريخ، به شرح حال بزرگان بسيارى پرداخته است كه در انجام اين وظيفه دينى اهتمام ورزيدند. بعضى با مدارا و مهربانى و برخى با خشونت و تندى براى اصلاح منكر قيام كردند. گروهى راه عافيت را برگزيدند و عدّه‏اى در اين راه نقد جان باختند يا تازيانه خوردند و تبعيد شدند.

آنچه نويسنده در اين فصل از آن غفلت ورزيده، قيام حماسى و بى‏نظير سيدالشهدا، حضرت امام حسين عليه‏السلام در راه امر به معروف و نهى از منكر است كه هماوردى از پيشينيان و پسينيان نداشته است. او همچنين از كسانى نام مى‏برد كه اهتمامى در اين كار نداشتند. حسن بصرى با رفتن به نزد حاكمان، مخالف بود و مى‏گفت شمشير حاكمان تيزتر از زبان ماست و بسيارى از كسان ديگر كه براى طفره رفتن از آن عذرى مى‏آوردند يا انجام آن را مربوط به زمان خود نمى‏دانستند.

در هر يك از مذاهب و فرقه‏هاى اسلامى، بحث بر اين است كه اين وظيفه بر چه كسانى واجب است. آيا اين يك واجب عينى است يا كفايى؟ وجوب آن بر مبناى وحى است يا عقل؟ انجام آن محدود به عالمان و حاكمان است يا عامه مردم مكلف به انجام مى‏باشند و حدّ هر گروهى چيست؟ انجام آن نياز به اذن امام دارد يا بدون اذن امام، انجام اين وظيفه واجب است و يا چه مواردى را منحصرا بايد با اذن امام انجام داد؟ آيا زنان و بردگان هم مكلّف به انجام هستند؟ آيا فقط صالحان و بى‏گناهان مى‏توانند امر و نهى كنند يا گناهكاران نيز موظف به انجام اين وظيفه مى‏باشند؟ آيا فقط «محتسب» بايد به فرمان حكومت امر و نهى كند يا «مُطوّع» براى رضايت خدا مى‏تواند اين كار را انجام دهد؟ چه كسى را بايد امر يا نهى كرد؟ آيا نهى اميران و حاكمان يا كسانى كه ترس از شمشير آنان مى‏باشد واجب است؟ نهى استاد و پدر و مادر بايد چگونه انجام گيرد، آيا لازم است زن، شوهر خود يا شوهر، زن خود را نهى از منكر كند؟ در چه شرايطى لازم است كودكان و ديوانگان را از انجام منكرى بازداريم. آيا غيرمسلمان مى‏تواند مسلمانى را نهى از منكر كند يا خداوند هرگز بر مؤمنان براى كافران راه تسلطى قرار نداده است؟

معروف چيست؟ و منكر كدام است؟ آيا فقط واجباتى مانند نماز و رعايت آداب و اوقات آن، روزه، اطاعت از امر امام و سلطان و ساير واجبات است كه بايد به آن امر كرد يا دامنه آن گسترده‏تر از اين است؟

امر به مستحب چه حالتى دارد؟ واجب است يا مستحب ياترك آن جايز است؟

منكر چيست آيا گناهانى مانند نوازندگى، شرب خمر، اعمال نامشروع جنسى، قماربازى، منكر است يا منكرات ديگرى نيز وجود دارد؟ نهى از عمل مكروه واجب است يامستحب؟ آيا هر گناهى منكر است يا بين منكر و گناه تفاوتى وجود دارد؟ گناهى كه بين بنده و خداى او و در پنهان انجام مى‏شود با گناه آشكار چه اختلافى دارد؟ آيا ما موظف به جاسوسى و افشاى سرّ مؤمنان مى‏باشيم يا لازم است سرّ مؤمن مكتوم بماند؟ تجاوز به حريم خصوصى افراد چه حالتى دارد؟ آيا گناهى كه در حريم خصوصى مسلمانى انجام مى‏شود و آثارى آشكار ندارد؛ مانند شرب خمر يا گناهى كه در خلوت انجام مى‏شود اما اثر آن در خارج آشكار است؛ مانند نوازندگى كه صداى آن در بيرون از خانه شنيده مى‏شود و يا زنا و قتل نفس كه در خارج از خانه آثار و اماراتى براى ارتكاب آن وجود دارد چه تفاوتى با يكديگر دارند و تكليف ما در هر يك از اين موارد چيست؟

شرايط انجام اين وظيفه چيست؟ آيا داشتن علم، قدرت، اميد به تأثير و نداشتن خطر مالى و جانى از شرايط انجام اين وظيفه است و هر يك از اين شرايط تا چه حد در انجام يا ترك اين وظيفه مؤثر است؟ مثلاً آيا در مورد دفاع از عقيده و اعزاز دين، لازم است به شرط نداشتن خطر بينديشيم؟ اينها و بسيارى سؤالات ديگر مسائلى است كه هر يك از مذاهب و فرقه‏هاى اسلامى براى آن پاسخى دارند و در كتابهاى كلامى و فقهى و اخلاقى و در تفسير آيات قرآنى و شرح احاديث به تفصيل به بحث از آن پرداخته‏اند.

غزالى شافعى، در كتاب معروف خود، «احياء علوم الدين» و در خلاصه ترجمه‏اى از آن به نام «كيمياى سعادت» به خوبى به شرح اين وظيفه پرداخته كه به صورت گسترده‏اى مورد قبول و يا نقد هم كيشان خود و يا پيروان مذاهب ديگر قرار گرفته است و تهذيب، ردّيه، خلاصه و يا شرح و نقدهاى بسيارى بر آن نوشته‏اند. انديشه‏هاى غزالى در آراى بسيارى از متفكران پس از او از مذاهب مختلف و در سرزمينها و ادوار مختلف اسلامى مؤثر بوده است.

رؤسا و پيروان هر مذهبى كتابها و رساله‏هايى در باب امر به معروف و نهى از منكر نوشته و يا ضمن تفسير آيات قرآنى مربوط به اين وظيفه يا شرح احاديث، آرا و وفتاوى خود را در اين مورد بيان كرده‏اند.

اما شيعه اماميه غنى‏ترين و مستمرترين اسناد درباره عقيده امر به معروف و نهى از منكر را از خود بر جاى گذاشته كه هيچ فرقه يا مذهب ديگرى به اين حدّ از موفقيت دست نيافته است. اين غناى مطالب در نزد اماميه مديون سه واقعيت است. اول، اماميه، مانند زيديه، بحث امر به معروف و نهى از منكر را در كتابهاى فقهى خود و معمولاً پس از «كتاب جهاد» قرار دادند. دوم، اماميه، برخلاف زيديه، در طول زمان روبه كمال نهادند و ميراث علمى نسبتا گسترده‏اى از خود بر جاى گذاشتند. سوم، پيشرفتهاى اخير در ايران سبب شد كه اين ميراث به طور روزافزونى به چاپ سپرده شود.

نويسنده براى بررسى آراى اماميّه، آن را به سه دوره تاريخى تقسيم مى‏كند؛ دوره اول زمانى است كه هنوز امامان در جامعه حضور داشتند. در اين دوره بود كه بافت اصلى احاديث اماميّه و قديم‏ترين تفسير آنان از قرآن مجيد شكل گرفت. دوره دوم يا دوره علماى متقدّم، از سده چهارم آغاز و با كمى اختلاف به سده هشتم ختم مى‏شود و تا حدى متأثر از كلام معتزله است و دوره سوم يا دوره علماى متأخر كه از سده هشتم آغاز و تا سده چهاردهم و انقلاب اسلامى و تشكيل دولتى امامى در ايران ادامه دارد، اما شامل بحث در ريشه‏هاى انقلاب اسلامى و پيامدهاى آن نمى‏شود.

نويسنده با استناد به آثار مكتوب به بررسى آثار فقهى و انديشه‏هاى كلامى و تفاسير قرآنى علما و بزرگان هر يك از ا ين دوره‏ها؛ از جمله آراى فقهى امام خمينى و آيت الله خويى مى‏پردازد و نظريات و انديشه‏هاى آيت الله خامنه‏اى و علاّمه شهيد مرتضى مطهرى و تعدادى ديگر از فقها و صاحب‏نظران را بيان مى‏كند.

در فصلهاى پايانى كتاب، او نشانه‏هايى از امر به معروف و نهى از منكر را در ديگر فرهنگ‏ها مى‏جويد و در دوران قبل از اسلام به «حِلْف الفضول» و اشعارى از دوران جاهليت اشاره مى‏كند. كنفوسيوس و بعضى از حكماى يهودى و مسيحى اشارات پراكنده‏اى به اين موضوع دارند اما در هيچ فرهنگى به صورت گسترده و مداوم از آن بحث نشده است.

در پايان كتاب، نويسنده به مقايسه بين وظيفه «امر به معروف و نهى از منكر» در اسلام و پديده «امداد و نجات» در غرب مى‏پردازد. مفهوم منكر (كار ناپسند) و معروف (كار پسنديده)، زندگى خصوصى و آزاديهاى فردى در غرب را بررسى و علت اختلاف و برخوردهاى بين فرهنگ غربى و اسلام را بيان مى‏كند.

احمد نمايى مدير گروه دائرة المعارف بنياد پژوهش‏هاى آستان قدس رضوى،

مجله حکومت اسلامی، شماره 33.با اندکی تصرف

*تیتر مطلب از نویسنده نیست.

 

 

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

مهمان
پنج شنبه, دسامبر 14, 2017
0 حرف

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد